Filipijnen: Happy Birthday Darling

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), woensdag 1 juli 2026

Vandaag is mijn lieve vrouw jarig. Voor het eerst sinds lange tijd viert ze haar verjaardag weer in haar geboortedorp San Antonio de Padua (Sapa) in de Filipijnen.

Van harte gefeliciteerd!

Filipijnen: Naar de kapper in het dorp

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), maandag 29 juni 2026

Over een paar dagen is Lyka jarig en dan moet ik er goed uitzien voor de vrienden en bekenden die van heinde en ver naar het kleine huisje in Sapa komen. Vandaag staat helemaal in het teken van een knipbeurt bij de kapper!
Nu we (motor)wielen hebben is er gesproken over een “modieuze” herenkapper in Pilar. Wacht even? Het is nog geen zes uur in de ochtend en ik ervaar nu al stress over de mogelijke knipbeurt van vanmiddag! Een modern kapsel van een Filipijnse kapper?
Het concert van rochellaars begint zodra de eerste familieleden uit de ijskoude slaapkamer van mamsi komen. Dit zijn van die dingen die ik nooit zal begrijpen. Waarom schrapen veel Aziaten elke ochtend hun hele luchtkanaal leeg?
Gewoon negeren en je er niet zo druk over maken. Een tweede beker koffie en wat aan een van mijn verhalen schrijven terwijl ik op de achtergrond naar Country & Western muziek luister.
Het schrijven van onze reisverhalen gaat alweer een stuk beter nu de problemen aan de Omhoeken alweer twee weken achter ons liggen. De foto’s die ik in het verhaal plaats brengen me terug naar onze fantastische tijd in Zuid-Korea. Ik heb geleerd om niet teveel verwachtingen te hebben maar Zuid-Korea heeft al mijn vorige avonturen in het bijzondere land helemaal overtroffen.
Zodra Roxy de muziek op de BOOM-Box aanzet grijp ik een halve liter drinkwater uit de koelkast en vertrek in alle stilte voor mijn ochtendwandeling. Wandelen is de beste lichaamsbeweging die je kan bedenken. De kans op blessures is ongekend klein en de voordelen voor je geestelijke gezondheid zijn ook niet te onderschatten.
Het zijn de gewoonlijke ontmoetingen met de ondertussen bekende mensen langs de weg, op fietsen, motorfietsen en in auto’s. Iedereen roept, zwaait en toetert naar de schoonzoon van Marit Reverente! Ik weet het niet helemaal zeker maar volgens mij zag ik Felice met Elma in een auto passeren. Het doet mij nog steeds pijn dat de kleine Italiaan mij niet meer mag bezoeken van zijn vrouw.
Het is rustig bij de brug over de Ogod rivier. Die rust werkt therapeutisch. Was het in mijn stormachtige leven maar altijd zo rustig? Ik besef me terdege dat ik nu in de Indian Summer van mijn leven ben aangekomen. De afgelopen maanden hebben enkele van mijn vrienden en kennissen het tijdelijke voor het eeuwige verwisseld. De meesten ook nog jonger dan ik!
Dat zet je aan het denken en ik kan alleen maar hopen dat mijn zakelijke transacties in Hollandistan snel worden afgehandeld zodat wij voor langere tijd op reis kunnen om rustig naar het einde van mijn aardse bestaan te kabbelen.
De lunch is nu zo routinematig dat ik er niet eens meer een foto van maak. Alleen speciale en uitzonderlijke maaltijden worden voor de eeuwigheid in enen en nullen vastgelegd. Het onderwerp van het gesprek aan tafel is weer de kapper.
Ik heb mijn keuze allang gemaakt. Wij gaan na het eten naar Roger. De plaatselijke scharrelaar die ook de plaatselijke kapper is. De weg naar zijn huis met de kleine Sari-Sari Store over de ruwe smalle zandweg is al een avontuur op zich.
Eenmaal bij Roger aangekomen worden we aangestaard door een verbaasd persoon die zich geen houding weet te geven en niet meer uit zijn woorden kan komen.
Het aangezicht van een blanke laat veel mensen op het platteland van de Filipijnen nog helemaal dicht slaan. Gelukkig spreekt Lyka hem in het Bicol, de lokale taal, aan en zijn gezicht klaart meteen op. Hij verdwijnt als een geest door een kralengordijn achter het huisje.
Niet veel later zit ik in de kappersstoel vastgezet in een betonnen voet! Roger is gearriveerd met zijn tas vol met kostbaar kappersgereedschap. Ik kan me het nog goed herinneren toen ik hier voor de eerste keer kwam. Elektriciteit was niet vanzelfsprekend en zeer onvoorspelbaar. In die tijd werk ik geknipt met een mechanische hand-tondeuse.
Roger heeft maar een coupe onder controle, dat is de “crew cut”, net als kapper Slosser vroeger onder de Waterpoort in Zaltbommel. Ik blijf rustig zitten en kan alleen maar hopen dat ik geen wondjes heb waarin een mogelijke Hepatitis zich kan nestelen.
Waarom maak ik me zorgen?
‘Het leven is maar tijdelijk en de dood is onvermijdelijk’, het Klein Orkest was er in de jaren tachtig duidelijk over!
Mijn haar is kort en recht geschoren! Ik ben weer klaar voor de komende zes weken en nu komen we aan bij het punt van de financiën. De gewoonlijke prijs voor een knipbeurt is ₱ 50 (€ 0,70), de prijs voor een kilo rijst. Roger laat voorzichtig doorschemeren dat hij van een rijke westerling, ook al is die getrouwd met een lokaal meisje uit het dorp, iets meer verwacht.
Ik geef hem een rood briefje van honderd Peso en zeg: ‘Zeventig Peso!’
Er verschijnt een brede glimlach op zijn gezicht en hij verdwijnt door het bekende kralengordijn naar de achterkant van het huisje.
Het duurt even maar zodra Roger weer terug is schud hij een handvol munten in mijn hand. Ik kijk hem verbaasd aan. Hij kijkt mij verbaasd aan!
‘Hou het wisselgeld maar, je bent gezegend door de almachtige!’
Vol ongeloof kijk hij naar zijn hand vol met munten van een en vijf Peso. Ik laat een gelukkig man achter en ben een unieke langzaam uitstervende ervaring rijker.
Na een korte snelle douche verlaat ik de drukte van de familie om mijn demonen te bestrijden en mijn gedachten weer op een rijtje te zetten. Ik schreef het al eerder in dit verhaal, wandelen brengt rust in mijn geest maar maakt mij tegenwoordig ook verdrietig.
Wat is er gebeurt met het land waarin ik ben opgegroeid en en waar mijn grootouders hard hebben gewerkt om het na de tweede wereldoorlog weer op te bouwen?
Nog maar een kleine twee weken en we moeten weer terug naar Zaltbommel om te gaan werken voor de volgende reis en grote problemen bij de hoorns te pakken. Ik ben nog geen tweehonderd meter onderweg en realiseer dat mijn problemen mijn klein zijn vergeleken met de problemen van het gezin met twee kinderen in dit kleine, bijna omgevallen, huisje langs de enige weg uit het dorp.
In mijn gedachten hoor ik mijn grootmoeder zeggen: ‘Niet klagen maar dragen.’
Aan het einde van mijn middagwandeling beginnen er dikke druppels te vallen. Ze maken zwarte vlekken op het beton van de weg. De pas versnellen heeft bijna geen zin in de tropen want wanneer het gordijn van regenwater op je afkomt ben je in enkele seconden kletsnat.
Gelukkig blijft het droog totdat ik mijn vaste plaatsje voor de ijskoude biertjes aan het einde van de middag heb ingenomen. En dan barst de bui los! De lokale bevolking vlucht, net als ik, naar het kleine groene wachthuisje tegenover de winkel waar ik mijn biertjes koop. We hebben niet veel anders te doen dan kijken naar de uiteenspattende dikke tropische regendruppels op de slechte betonnen weg.
Wanneer ik, net voor het donker, in het huisje arriveer staat er al een Filipijnse klassieker op tafel. Gebakken Corned Beef, uit Chicago, met aardappelen en uien op rijst. Ik haal mijn neus er niet voor op want ik moet nu eenmaal eten. De rugzakartiest in mij drijft naar boven en de maaltijd roept herinneringen in mij op uit een ver verleden in mooie landen.
Het is geen gerecht dat je ooit in een restaurant kan bestellen maar honger maakt rauwe bonen nu eenmaal zoet. Nog wat lezen en dan slapen, voor negen uur zijn mijn ogen al gesloten!

Filipijnen: Sneeuw op het dak

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), zondag 28 juni 2026

Sinds onze aankomst in het kleine vissersdorp worden we er elke dag aan herinnerd dat we in de tropen zijn. Net als een paar jaar geleden brandt de zon twaalf uur per dag op het donkergroene dak van het kleine huisje.
Dat dak heeft een donkergroene kleur om een reden. Mamsi vindt donkergroen een mooie kleur! Groen is de kleur van de natuur en de omgeving van het huisje. Het plaatstalen dak wordt overdag zo heet dat je binnen in het huis de straling van het hete staal op je huid voelt. Dat maakt het binnenshuis erg onaangenaam dus werd er een oplossing tegen het onaangename gevoel bedacht.
Die oplossing bestond uit een plafond van gipsplaten. Dat zou de warmte wel tegenhouden! Eenvoudige geesten als ze zijn, en om de kosten te drukken, hebben ze geen isolatie aangebracht op het gips. Het directe gevolg is dat de donkere bovenkant van de gipsplaat de warmte nu doorgeeft aan de kamers eronder. Er is ook geen enkele ventilatie boven het plafond aangebracht waardoor ook ’s nachts het plafond de warmte blijft uitstralen.
Het was binnen niet meer uit te houden dus zijn er twee airconditioning aangeschaft voor de slaapkamers. Een airconditioning met een buitenunit en een zogenaamde raam-airconditioning die de warmte via de natte keuken de woonkamer inblaast. Zo blijft het ’s nachts zeker lekker warm in de woonkamer!
Het gevolg is dat de menselijke mieren na de lunch van 11:30 met z’n allen in het kleine slaapkamertje van Mamsi kruipen waar de airconditioning op 25 graden Celsius staat te blazen en de woonwaker alvast voorverwarmd voor de komende avond. Je kan er niet boos om worden want je medelijden met deze groep hersenloze telefoonverslaafden is vele malen groter.
Na een paar dagen ben ik die warmte en klagende familie helemaal zat en bedenk de eenvoudigste oplossing! Ik laat het dak wit schilderen. Niet de meest favoriete kleur van mamsi maar wel de meest eenvoudige oplossing voor het probleem van de hitte in het kleine huisje in de jungle op het platte land van de Filipijnen.
Je moet de lager opgeleiden langzaam informatie voeren. Ze moeten die informatie dan verwerken en dat duurt langer dan bij de gemiddelde westerling. Het duurt een paar uur voordat ze de verbinding tussen een wit dak en een lagere temperatuur in het huis hebben gemaakt. Ze blijven hun bedenkingen houden bij deze oplossing. De reden? Niemand in het dorp heeft een wit dak!
Dan begint de natuurkunde les voor de lager opgeleiden! Energiekunde, of beter gezegd thermodynamica, hebben ze in de Filipijnen nooit van gehoord. Een eerste kennismaking met natuurkunde is altijd verwarrend! Ik leid de groep geïnteresseerden naar de koelkast en laat ze aan de zijkant voelen. Bij moderne koelkasten zit het koelelement in de zijkant verwerkt omdat het daar minder kwetsbaar is dan vroeger aan de achterkant.
Ze voelen een voor een aan de zijkant en ze voelen niets bijzonders. De koelkast is warm aan de zijkant net als de woonkamer! Een korte uitleg dat de compressor en het gas de warmte uit de koelkast en het vriesgedeelte naar de buitenland transporteert laat menig wenkbrauw omhoog gaan. Ongeloof straalt uit hun ogen! De koelkast en de vriezer zijn koud omdat de vriezer ijs maakt en dat ijs is heel koud. Dat is de gangbare verklaring voor een koelkast op het platteland van de Filipijnen.
Ik weet bijna zeker dat ik er niet veel mee opschiet. Ondanks mijn twijfels neem ik ze mee naar buiten en vraag ze of ze weten waarom de buitenunit van de airconditioning warme lucht blaast. Er wordt druk overlegd in het Tagalog, de algemene Filipijnse taal, alsof het een pub quiz is en zodra ze het met elkaar eens zijn geworden krijg ik het antwoord. De ventilator blaast de warme buitenlucht van achter de buitenunit er aan de voorkant uit.
Ik voel me machteloos en besluit om maar meteen naar het praktijk gedeelte van de natuurkundeles te gaan. Ik laat ze een voor een op te tafel klimmen om aan het plafond te voelen. Het ene familielid is nog verbaasder dan de andere. Ik zie hun gedachten door hun ogen in hun hersenen jagen als de wind van een tyfoon in december. Enigszins verbaasd, maar ook in een grote zekerheid, weten ze dat het plafond voor altijd zo heet zal blijven.
De voorspellingen voor het weer en de middagtemperatuur in de Filipijnen voor de maand juni zijn eigenlijk niet nodig. De eilandengroep van de Filipijnen heeft een zeeklimaat, compleet met de moesson, met nagenoeg altijd dezelfde maximale middag temperaturen. Mijn kleine thermometer komt tevoorschijn en krijgt een prominente plaats in de woonkamer zodat iedereen met zijn eigen ogen kan zien hoe warm het om drie uur ’s middags is.
Dat het in huis bijna zeven en een halve graad Celsius warmer is dan buiten is moeilijk te geloven. De kwaliteit van mijn thermometer wordt in twijfel getrokken. Ik neem hem mee naar buiten en leg hem op de tafel, in de schaduw, onder de veranda waar de thermometer snel terug loopt naar 31,4 graden Celsius. Nu moet ik mijn plan om het dak wit te laten schilderen langzaam brengen.
Terwijl de familie binnen in de warme woonkamer TV kijkt, met drie draaiende ventilators, zit geniet ik van mijn koude biertje op de veranda in een buiten temperatuur van rond de 27 graden Celsius. Dat is dezelfde temperatuur die we gebruiken voor de airconditioning in onze slaapkamer! Een kleine ventilator onder de tafel op mijn benen gericht houdt mij wat koeler en de vliegen en andere insecten weg.
Op Lazada, de Filipijnse tegenhanger van Amazon/Bol.com, bestel ik vijf emmers verf die speciaal voor stalen daken is. Ik koop niet de goedkoopste verf want enige kwaliteit is toch wel belangrijk. Davies Paint is een groot en gerenommeerd merk voor verf in de Filipijnen. De verf moet van een bouwmarkt uit Manilla komen want distributie staat in de Filipijnen nog in de kinderschoenen.
Zodra de eerste drie emmers zijn gearriveerd gaan de voorraadkasten open en komen er kwasten en rollers tevoorschijn die nog door holbewoners zijn gebruikt voor de grotschilderingen. Lang weken in warm water helpt altijd! Hoofdschuddend bekijk ik de nutteloze pogingen om de kwasten en rollers weer schoon en zacht te maken.
Mamsi heeft een schilder gevonden die uit Pilar naar San Antonio de Padua (Sapa) wil komen om het dak in twee lagen te schilderen. Eerst een zogenaamde hechtlaag en daarna de toplaag die waarschijnlijk elke twee a drie jaar moet worden bijgewerkt.
Het groene dak moet er nu echt aan geloven en mamsi komt met de schilder overeen dat hij in drie, bij voorkeur bewolkte en droge, dagen de klus kan klaren. Voor ₱ 600 (€ 8,50) per dag, plus een warme lunch, is hij de man voor deze klus. Ik heb er voor geen moment aan gedacht om zelf op het dak te klimmen!
Of ik gelijk maar even ₱ 200 (€ 2,85) aan de schilder wil geven zodat hij twee kwasten en een zakje rollers in Pilar kan kopen. De zaken zijn gedaan en het werk kan beginnen. Er is nog steeds twijfel of het verven van het dak wel werkt, hoofdzakelijk om de kosten, mijn geld kan beter voor andere dingen worden gebruikt.
Wanneer hij twee dagen later om kwart voor zes ’s morgens voor de poort staat zit ik al buiten aan de koffie. Er is in de buurt een bamboe ladder geleend en dat is voldoende om op het dak te klimmen. De verf voor de hechtlaag wordt een klein beetje met water verdund om gemakkelijker te kunnen rollen en kwasten.
Het weer werkt gelukkig ook mee want de eerste twee dagen is het hoofdzakelijk bewolkt zodat de verf wat rustiger kan drogen. Af en toe kijkt de familie naar het witte dak en ze kunnen nog steeds niet bevatten dat deze witte laag buiten op het dak het binnen in huis koeler gaat maken. Het is een emmer verf! Hoe kan een emmer verf een huis koelen?
De derde dag is het jammer genoeg erg zonnig. Om acht uur stuurt de schilder een berichtje dat hij ziek is naar mamsi en dat hij morgen de klus komt afmaken. Laat dit een geluk bij een ongeluk zijn. De laatste twee emmers verf arriveren en eigenlijk zijn die overbodig. Drie emmers verf zouden voldoende zijn geweest. Ik kies ervoor om de emmers niet te retourneren maar om ze op te slaan voor de eerste keer dat het dak moet worden bijgewerkt. Op de vierde dag verschijnt de schilder weer op tijd en is het ook halfbewolkt. De ideale omstandigheden om het werk af te maken.
Nadat de klus is geklaard en mamsi persoonlijk het werk, vanaf de grond, heeft goedgekeurd betaal ik de schilder zijn gage. ₱ 1.800 (€ 25,60) voor drie dagen, achttien uur, werk. De verf, materialen en het loon bedragen bij elkaar iets meer dan ₱ 9.000 (€ 128,-). Een van de beste investeringen die ik in de Filipijnen heb gedaan! De familie staat klaar om hun gelijk te halen dat de kleur van het dak niets met de warmte in huis heeft te maken!
Mijn thermometer heb ik ondertussen verstopt omdat ik eerst wil zien of de komende dagen de gevoelstemperatuur voor de familie is veranderd. Nee, dus! Ze zijn het er unaniem over eens dat er helemaal niets veranderd is en dat het nog steeds heel erg warm is in huis. De ventilators worden vanuit een automatisme aangezet omdat ze dit elke dag van hun leven ook hebben gedaan.
De eerste dagen laat ik de opgeslagen warmte uit het beton van de muren en de vloeren trekken. ’s Morgens voel ik al weinig verschil tussen de temperatuur in onze slaapkamer, waar de airconditioning op 27 graden staat, en de temperatuur in de woonkamer met geopende ramen om de koele lucht van de nacht binnen te laten.
Meten is weten! Vandaag is de dag om te kijken wat de verschillen zijn.
Om half zeven ’s ochtends is het 28,4 graden in de woonkamer. De licht hogere temperatuur is het gevolg van de raam airconditioning die de hele nacht heeft staan te blazen.
Om twaalf uur ’s middags is het 31,8 graden en dat is een wezenlijk verschil. Een lichte bries brengt de buiten temperatuur naar binnen en die is rond de temperatuur die voorspeld is.
De laatste meting is het allerbelangrijkst!
Om drie uur ’s middags is het 33,0 graden in de woonkamer! Dat is 5,4 graden Celsius lager dan een week geleden, een enorm verschil.
Toch blijft de familie erbij dat ze geen verschil voelen. Ze blijven ’s middags bij elkaar kruipen in de kleine slaapkamer waar de airconditioning op 25 graden staat te draaien.
Ik heb nog een laatste truc voor ze in petto! Geheel onverwacht schuif ik een stoel terug van onder de tafel en klim op de tafel. Met de vlakke bovenkant van mijn hand voel ik de temperatuur van het plafond. Het is niet koel maar het is zeker ook niet erg veel warmer dan de buitentemperatuur.
Ik voel de ogen van de familie in mijn rug en Lyka neemt het initiatief. Ze klimt op de tafel om de temperatuur van het plafond te voelen. Ze slaakt een hoge kreet van verbazing! In de voor mij onverstaanbare taal, het plaatselijke Bicol, verteld ze haar familie ongetwijfeld dat het plafond niet meer heet is.
De familie kijkt nog verbaasder dan toen ik op de eettafel stond. Nu willen ze allemaal aan het plafond voelen. Een van de familieleden kijkt naar haar hand om te zien of er niets mis is met haar hand! Daarna voelt ze met de andere hand en komt tot dezelfde conclusie dat ook haar andere hand geen hitte meer voelt.
Zodra ze weer bij elkaar zitten beginnen ze geëmotioneerd met elkaar te ratelen en mamsi heeft het hoogste woord. Helaas kan ik er niets van verstaan maar ik kan mij wel indenken waar de discussie over gaat. Af en toe valt mijn naam en dan kijkt iedereen naar mij. Het wordt tijd om te ontsnappen voor mijn middagwandeling!
Voordat ik vertrek klinkt de beste opmerking tot nu toe: ‘Er ligt sneeuw op het dak, daarom is het zo koel in huis!’
Misschien is het uit dankbaarheid, of puur toeval, dat ik deze avond ik een maaltijd voorgeschoteld krijg die ik wel wil, en kan, eten. De rode balletjes zijn Filipijnse worstjes van varkensvlees genaamd Longanisa. Ze lijken op verse Chorizo worstjes. De rijst spreekt voor zich met okra, een groente die je in Nederland in een toko kan kopen, gepaneerd met Crispy Fry en gefrituurd.
Onder het eten komt het witte dak weer ter sprake. Het was dus van het begin af aan niet mijn idee maar iemand anders heeft mij op het idee gebracht. Ideeën van een ander worden in deze wereld van laagopgeleide onnozelen gekaapt om hun eigen aanzien te vergroten. Ze doen alsof ze het helemaal zelf hebben bedacht.
De zoon blijft kritisch over het witte dak omdat hij zich verstoten voelt als de zoon des huizes. Hij moet de leider en de slimste zijn in huis en zijn familie. Er is maar weinig dat ik goed kan doen in het kleine huisje in de Filipijnse jungle.