Filippijnen: All Saints Day

San Antonio (Mamsi Homestay (Front Room)

Zonder een paar flessen van het overheerlijke Filippijnse bier sta je om tien voor half zes naast je bed. Rillend van de kou, maar de ventilator houdt wel de muggen weg, loop ik onwennig naar het toilet. Ik ben al gewend aan mijn plaats in deze nieuwe omgeving, meer nog dan Lyka die toch wel erg gewend is geraakt aan de luxe wereld in Nederland.
Voor ons in San Antonio begint de week op zondag. Niet omdat ze hier katholiek en godvrezend zijn maar op zondag is het in Pilar marktdag. Vandaag sla ik de marktdag over omdat er volgens de tv, met een zeer slechte ontvangst, slecht weer op komst is en ik heb geen zin om in een plensbui achter op een brommer door het Filippijnse landschap te razen. Volgende week ga ik weer mee naar de markt heb ik mamsi beloofd.
Zodra mamsi met de boodschappen voor de deur staat barst er een drukte los in de kleine woonkamer van het huisje. Als wolven ruiken ze hun prooi wanneer het voedsel dichterbij komt. Mamsi verontschuldigt zich en laat zien wat ze allemaal heeft gekocht. Op het trapje voor het huis met mijn koffie in de hand hoor ik hoe ze achter mijn rug aanvallen. Eten is nog steeds de enige manier van overleven in dit derdewereldland.
Vandaag is het “all saints day”. Een plaatselijke feestdag waarbij de overledenen worden herdacht en er extra aandacht aan de graven en begraafplaatsen wordt besteed. Ik ken het van de Chinezen in Maleisië, in een ver verleden heb ik ook wel eens bij een open graf  een middag zitten picknicken met een koel biertje in de hand terwijl de gezinsleden de beenderen van hun ouders afstoften en weer netjes op een stapel in het graf teruglegden. Dat waren van die Chinese grafheuvels met een poort richting de zon.
Mamsi, Lyka, JJ en het vette monster gaan vandaag naar de begraafplaats terwijl ik het fort bewaak. Het is voor me een vreemde ervaring dat er altijd iemand in huis moet zijn omdat er anders een kans aanwezig is dat er iemand anders komt kijken of hij niets uit je huis kan gebruiken. Van deze godvrezende katholieken zou je het toch anders verwachten? Op zondag in de kerk kijkt Jezus met zijn doornenkroon vanaf het kruis op je neer. En dan zit jij daar schijnheilig te doen? Deze twee zaken rijmen niet.

Nog voor de middag, ik denk in verband met het slechte weer, besluit mamsi om toch maar niet te gaan. Ook ik blijf bij mijn standpunt zodat alleen Lyka en het monster overblijven om het graf van haar vader, die ik jammer genoeg nooit heb mogen ontmoeten, te bezoeken. Bloemen zijn gekocht en de beste kleren voor de dag gehaald. Het is tenslotte een feest.
Tijdens de laatste voorbereidingen van de meiden vang ik het woord “party” op en vraag aan Lyka wat ze daarmee bedoelen. Mijn verbazing wordt alleen maar groter wanneer ze me uitlegt dat er op het kerkhof tenten staan en dat er soort “Halloween Party” wordt gehouden. Eten, drinken en veel muziek. Ik waag een poging om het tot me te laten doordringen maar ik kan me maar moeilijk inleven in deze vreemde wereld.

Daar vertrekken de twee in een tricycle, op zijn best gekleed en in een goede stemming. Ik schud nog maar eens mijn hoofd. Het is haast vijf maanden geleden dat mijn moeder naar een betere wereld is vertrokken maar ik kan met al mijn inbeeldingsvermogen niet bij dat ik naast haar graf, mocht dat er zijn want ze is gecremeerd, een klein feestje zou vieren. Nu niet en in de toekomst niet. Ik denk dat het een van die oude gebruiken van de oorspronkelijke natuurgodsdienst is die de heilige Rooms-Katholieke kerk niet heeft kunnen uitbannen.

Filippijnen: Geen nieuws dringt hier door

San Antonio (Mamsi Homestay (Front Room)

Ik heb nu eindelijk internet, maar ik moet buiten gaan staan om twee balletjes signaal op mijn iPhone te zien. Het is haast vreemd om te bestaan zonder het zinloze nieuws dat ons elke dag bereikt. Busongeluk in Peru, overstroming in Iowa, komeet in Siberië, boot omgeslagen in Libië en twee kroppen sla verlept in de Jumbo in Assen. En dan heb ik het nog niet over de eindeloze lijst met weervoorspellingen van Alaska tot Nieuw-Zeeland waar niemand en dan ook niemand iets aan heeft!
Maar ik moet ook contact houden met het thuisfront om, en niets anders dan dat, belangrijke berichten zo snel mogelijk te ontvangen. Ook het internet bankieren is heel belangrijk, ik herinner me nog goed dat ik in Hong Kong stond en mijn geld was op. De enige manier om het probleem op te lossen was naar de bank in Nederland bellen. Dat was wel moeilijk met geen rooie cent in mijn zak!
Ik heb me voor deze reis voorgenomen om het nieuws alleen via Teletekst tot me te nemen. Teletekst, de dinosaurus onder de nieuwsverschaffing die na ruim 35 jaar nog steeds haar werk doet. De rest zal me worst zijn! Zeker nu ook de dagbladen in Nederland de websites aankleden met zinloze Youtube filmpjes over honden die een achterwaartse salto kunnen maken op een rijdende motor bestuurt door een kindvriendelijke katholieke priester in zijn beste zijden ondergoed! In het dorp waar ik me bevind is geen nieuws. Alleen rust en berusting.

Na het debacle van gisterenavond zou ik het liefst mij biezen pakken en vertrekken naar een plaats ver van hier. Maar opgeven is geen optie, onderwijzen is beter. Met weglopen is nog nooit een probleem opgelost en eigenlijk kan je ze het niet kwalijk nemen. Opnieuw zwelt het gezin aan met een mond meer te voeden. Neven en nichtjes, die er niet ondervoed uitzien, schuiven aan het ontbijt. Oké, het is een flinke berg rijst met een karig stukje vis maar het is meer dan een gebaar.
Het is een gevoel, een ongeschreven wet, om de rest van je familie kostte was het kost in leven te houden. In moeilijke tijden, zoals in Nederland tijdens, en na, de 2e wereldoorlog, moet je als één familie staan. Wij in het westen zijn dit gevoel, wat ik me nog persoonlijk kan herinneren en ook uit de verhalen van mijn grootmoeder, allang kwijt. In Nederland ligt een buurman of buurvrouw een jaar dood in huis voordat ze worden gevonden. Wat zegt dat over onze maatschappij? Inderdaad, wij zijn dat gevoel van helpen kwijt.

Nu ik het zo opschrijf moet ik aan de vele migranten denken die op het moment van dit schrijven in Nederland veilig op een veldbedje slapen in een verwarmde sporthal.
‘Getraumatiseerd uit oorlogsgebieden’, zeggen de dikbetaalde hulpverleners die bang zijn om hun baan te verliezen.
Nou, kom maar eens op het platte land van de Filippijnen kijken? Ook wanneer er geen verwoestende tyfoon over is getrokken. Hier is het een sociaal en financieel oorlogsgebied! Er woedt een verschrikkelijke sociale burgeroorlog en het is wachten tot de vlam in de pan slaat. Het zou me niets verbazen als er in de niet al te verre toekomst grote horden “Eilanders”, nu de wereldzeeën geen hindernis meer blijken te zijn, naar de rijke westerse wereld komen.

Huisje van de buren, een jong gezin met drie kinderen

Vijftien jaar geleden, toen ik voor het eerst door Azië zwierf, ondervond ik in Burma al de beperkingen van migratie. De beperkingen binnen een land om te migreren! Nu was de Burmese junta niet de meest mensvriendelijke vorm van bestuur maar ze hadden wel al vroeg ingeschat dat een totale migratie van de plattelandsbevolking naar de steden desastreuze gevolgen zou hebben voor de landbouw en voedselproductie voor het geïsoleerde land. En tegelijk zou de overbevolking van de enkele grote steden leiden tot een ecologische en sociale ramp. Elke Burmees beschikte over een reisdocument dat hij om de, zeg maar vijf kilometer, aan militairen moest laten zien als bewijs dat hij toestemming had om verder te reizen. Een paspoort om binnen je eigenland te mogen reizen! En dan schrijven ze in “de Volkskrant” dat we moeten leren van het verleden? Selectief leren? Open je ogen en kijk verder dan de propaganda machines van rechts èn links!

Het weer is hier nu verandert! De zon wordt afgewisseld met stevige buien. De lengte van de buien en wanneer ze komen is niet in te schatten dus blijf ik maar op ons eenpersoonsbed in het kleine kamertje liggen. Mijn MacBook en ebook binnen handbereik. Ik ben sowieso nog weinig van het erf af geweest met het project van de woonkamervloer.
Volgens mij heb ik het oude Indische plantersgevoel te pakken. Het internet werkt hier zo slecht dat elke publicatie van mijn avonturen op “Travels and Troubles” een avontuur op zichzelf is. Mijn dagen worden gevuld met lezen, drie boeken in een week, oude tv-series herontdekken, Seizoen 1 van de X-files met enorme mobiele telefoons en cassettebandjes, en klassieke films, eergisteren nog “The Shining” met Jack Nickolsen, afgewisseld met nieuwere uitgebrachte films. Verder doe ik weinig de hele dag! Ondervinden en filosoferen, het nieuwe reizen sinds de Russen en Chinezen over de wereld zwerven.
De elektriciëns arriveren om hun werk af te maken. Mijn advies en hulp wordt niet op prijs gesteld, dus laat ik ze maar aanmodderen en wanneer ze voor de tweede keer aan het werk gaan om hun eerste fouten te herstellen is het voor me moeilijk om ze niet uit te lachen. Maar zoals altijd in deze contreien werkt het licht aan het einde van de dag en staan ze te naar elkaar te kijken of ze net een kerncentrale hebben gebouwd en in werking gesteld.
Slecht nieuws is er ook! Het vette monster dat uit het niets is verschenen blijft nog tot 9 november. Lyka verteld het me met enige gereserveerdheid, dus ik denk dat mijn gevoelens duidelijk genoeg zijn overgebracht. Dat vette monster is zo lui dat ze tijdens het vallen de wetten van de zwaartekracht aan het twijfelen zouden brengen.
Ondertussen ratelt de regen op het dak en zwelt aan tot een oorverdovend lawaai. Volgens Mamsi is het tyfoon seizoen begonnen. Vanaf het bed kijk naar de bamboe tralies, wat is dat gras sterk zeg! Tralies, symbolische tralies omdat ik met dit weer geen voet buiten zal zetten. Een bamboe kooi als gevangenis. Weken, maanden hier met mijn muziek, boeken en films. Een test voor geest en lichaam omdat het eten veel te wensen overlaat. Vanmiddag hebben ze mijn laatste blik Smac en het blikje sardines in tomatensaus opgegeten. Leeg, weg, en dat terwijl dat het enige is dat ik graag met brood eet.
De mensen zijn hier net mieren die door het huis, en alles kasten, marcheren op zoek naar eten. Maar kan je het ze kwalijk nemen? Nee! Hier is elke dag een strijd om te overleven.

Filippijnen: Naar Legazpi

San Antonio (Mamsi Homestay (Front Room)

Een slechte nacht, een bijzonder slechte nacht! Na de film van gisterenavond stond ik voor een groot dilemma! Opblijven, òf gaan slapen en het huis open laten? De twijfels sloegen toe en uiteindelijk koos ik voor de eerste optie die, na ik schat ongeveer een 45 minuten, automatisch overging in de tweede.
Om iets over half drie maakt een dronken Lyka me wakker met hele verhalen over haar vrienden, familie, de Emperador (Filippijnse rum) en op de gezellige avond die ze hadden gehad. Ik had een lege colafles in de deuropening gezet zodat ik waarschijnlijk wakker zou worden wanneer er iemand, of iets, de slaapkamer binnen zou komen. Het vette monster ligt al als een os te slapen met de twee mobiele telefoons naast haar hoofd aan de opladers. Lyka’s moeder lijkt net als ik minder verrukt met haar optreden.
Eenmaal in bed nemen de activiteiten van Lyka nog steeds niet af en terwijl ik probeer opnieuw de slaap te pakken slaagt Lyka er in om me over mijn slaap heen te tillen. Daar liggen we dan samen, dicht opeen in het smalle eenpersoonsbed. Lyka ligt te slapen als een os, verspreid een geur als een destilleerderij in volle productie en ik lig naar de geluiden van de Filippijnse nacht te luisteren. In de verte blaft een hond en de voelbare bas van een feest ver weg in het dorp.
Morgenvroeg zouden we om zes uur opstaan, dat was tevens ook de reden waarom ik vanavond maar een fles bier had gedronken, om naar Legazpi te gaan. Sinds ons huwelijk hebben we nog steeds geen officiële Filippijnse huwelijksakte. En die is straks wel nodig om een Nederlands paspoort aan te vragen.
Die om zes uur opstaan wordt dus zeven uur en mijn jolige vrouw is na vier uur slapen veranderd in een sjacherijnig echtgenote met een splijtende hoofdpijn. Althans dat verteld ze aan iedereen die te dicht bij haar in de buurt komt. Maar ik krijg ook extra orders om op te schieten want anders zijn we veel te laat in Legazpi. En alsof ik me daaraan zou storen? Een tweede koffie, een gebakken eitje met een dagen oud sneetje brood en ik ben haast klaar om met mijn liefhebbende katerige vrouw op stap te gaan.
De eerste motortaxi, die zijn sneller dan de tricycles, heeft een handvol gebroken spaken in het achterwiel wat een kermisgevoel geeft in de haarspeldbochten op weg naar Pilar waar we moeten overstappen op een jeepney naar Legazpi. Langzaam trekt mijn liefhebbende vrouw bij en eenmaal in de jeepney gaat haar hoofd op mijn schouder om wat slaap te kunnen inhalen. In Legazpi moet er nog een keer worden overgestapt. Hier in de stad rijden de jeepney’s oneindige rondjes op de aan hen toegewezen route die op alle kanten van het voertuig staat geschildert.

Jeepney’s in Legazpi

Ik ben blij dat ik na anderhalf uur gebogen in een jeepney te hebben doorgebracht weer rechtop te kunnen staan. Ik stond de eerste seconden zo krom dat ik moeite had om op te kijken naar de enorme menigte die op de 1st verdieping van het NSO gebouw op hun beurt staat te wachten. Pas op de galerij voor het kantoor zie ik de enorme menigte die een huwelijksakte, overlijdensakte, geboorteakte of akte van niet getrouwd zijn nodig heeft. De Filippijnen is het enige land dat ik kan bedenken waar een “akte van niet getrouwd zijn” bestaat! En die heb je echt nodig als je met een Filippijnse wil trouwen!
Formuliertje gekregen van een veiligheidsofficier, inclusief penning en een pet met een grote klep, snel ingevuld en na vertoning van het ingevulde formulier worden we de gelukkige bezitters van een klein papiertje met een nummer er op. Nummer 196, ik kijk op de digitale teller die al op 132 staat. Gelukkig schiet het op!
Nou dat viel tegen weer tegen, gemiddeld een klant per minuut dus na ruim een uur staan we samen aan het loket. Twee huwelijksaktes voor 280 peso, ongeveer € 5,50, dus dat was wel te doen! En zoals ik na enkele dagen in de Filippijnen alweer gewend ben krijg ik te weinig geld terug. Ik laat mijn handen niet uit het zicht van de man die aan de andere kant van het glas staat. Hij begrijpt direct dat ik niet in zijn wisseltruc ben getrapt waarna de provinciale ambtenaar opzichtig zijn excuses maakt en mij deze keer 20 peso teveel terug geeft.
‘One hour!’, zegt hij kortaf en wij kunnen weer naar buiten!
Anderhalf uur wordt het uiteindelijk en onze verplichte dag is bijna tot een einde. Er is niet veel tijd meer over voor de andere zaken. We moeten namelijk op zijn laatst om vier uur uit Legazpi vertrekken. Op het platte land is het in het donker nog steeds niet veilig en berovingen van bussen en jeepney’s zijn helaas geen incidenten.
Na een snelle lunch bij MacDonald’s, ja ruim een week rijst is dat hemels, gaan we op pad voor een simkaart zodat ik eindelijk internet heb in San Antonio. Blindelings loop ik naar de Globe winkel op de eerste verdieping van de “Pacific Mall” en vertel een verkoper van de telecomgigant wat het plan is.
Met opnieuw een papiertje met een nummer nemen Lyka en ik plaats op een smalle bank waar nog meer klanten zitten te wachten. En daar zitten we dan te wachten. En komen mensen en er vertrekken mensen. Dat is het enige dat beweegt in onze omgeving. De digitale teller blijft op hetzelfde nummer staan en het meisje achter de balie zit onafgebroken op haar toetsenbord te hameren. Verder gebeurt er helemaal niets.
Met de tijd die begint te dringen vraag ik aan Lyka: ‘Wat is er aan de hand? Er gebeurt helemaal niets?’
Zonder een woord te zeggen maakt ze met haar vlakke hand een op en neer gaande beweging als teken dat ik rustig moet zijn. Een vorm van een mix van verlegenheid met gelatenheid zoals die in heel arm Azië voorkomt. Rustig? Ik moet rustig zijn? Dan komt de gehaaste westerling in me boven en ik vraag haar zachtjes waar we op zitten te wachten. Lyka haalt haar schouders op en kijkt geïnteresseerd naar het geluidloze tv-programma dat op het scherm hoog achter de baliemedewerkster wordt vertoont.
Om me heen zit nog een handvol Filippijnse zombies zonder een woord te zeggen naar de tv te kijken of op het beeldscherm van hun mobiele telefoon te staren. Dat ben ik dus na vijf minuten zat en sta op en loop weg met een verbaasde Lyka in mijn kielzog. Ik kom geld brengen! Geen geld halen. Dus ben ik niet van plan om hier te gaan zitten wachten tot ik eindelijk van mijn geld af kan.
Een verdieping hoger zijn een paar dozijn van die kleine telefoonwinkeltjes waar je ook van alles kan kopen en regelen. Deze keer is het zo gepiept! Een klein meisje, ik schat een meter vijftig hoog door de ondervoeding die ze als baby, peuter en kind heeft ondervonden, tovert een simkaart tevoorschijn en voor 40 peso, ongeveer € 0,80, verwisseld die van eigenaar. Nog even € 21,- beltegoed er op en ik heb voor een maand 3G mobiel internet. Het is alleen afwachten of die ook in het dorp goed werkt!
De tijd begint te dringen en we moeten ook nog op pad om naar een bed te kijken. Maar eerst wat geld opnemen! En dan gaat het fout! Met de haast in mijn hoofd en zo dom als ik ben neem ik een ATM waar niemand staat te wachten. Bij de andere twee staan lange rijen mensen te wachten. Wat ik ook probeer, er komt geen geld uit de ATM machine.
Door de grote glazen deuren van de vervallen shopping mall zie ik aan de overkant van de straat een andere grote Filippijnse bank. Hetzelfde ritueel met hetzelfde resultaat! En nog een, en nog een en na een vijfde of zesde bank geef ik het maar op! Dit is dus wel een groot probleem als je voor een langere tijd op reis bent. Morgen maar eens een email naar de bank sturen om te zien wat er fout is gegaan.
Een bed kopen in Legazpi op de Filippijnen blijkt moeilijker dan verwacht. Ik had het moeten weten want het aangezicht van een blanke westerling verhoogd de prijzen met soms wel 100%. In de hele meubelwinkel is er geen enkele prijskaart te vinden! Alles is natte vingerwerk en je gezicht bepaald de startprijs.
We kijken wat rond want we weten niet precies waar we naar op zoek zijn. Een echt bed, een boxspring of alleen een matrasje voor op de vloer? Het hangt ook een beetje van de prijs af. We praten Nederlands met elkaar en dat is een wapen wat we goed kunnen gebruiken bij de aankoop van wat dan ook.
Uit een groep jongens, waarschijnlijk verkopers en manusjes van alles, in de hoek van de 1st verdieping waar de bedden zich bevinden stap een magere jongen twijfelend op ons af.
Zonder ook maar een vraag aan Lyka of mij te stellen wijst naar een matras en zegt, ’18.000 peso.’ Dat is dus € 240,-! Dat mag in Nederland meevallen maar hier is dat twee maandsalarissen.
De smalle Chinees is al snel van zijn stuk wanneer ik niet begin af te dingen. Lyka praat nu opnieuw Nederlands met me wat de Chinees nog meer verward. Een Filippina die een andere taal spreekt die hij niet kan verstaan? Hij laat duidelijk blijken dat hij met mij het spelletje afdingen wil spelen terwijl ik geen enkele aanstalten maak om met hem mee te spelen. Verbaasd gaat zijn hoofd een keer of tien tussen Lyka en mij heen en weer.
Lyka heropent het gesprek en haar vraag of ze het bed ook in San Antonio kunnen bezorgen wordt positief beantwoord. Geld? We praten niet over geld en dat zit de magere Chinees dwars. Ik zie in zijn ogen dat hij snel in zijn hoofd door zijn opties bladert om een manier te vinden om me een matras voor een goede prijs aan te smeren.
Hij stapt recht op me af en zegt: ’13.000 peso minus 5% korting plus bezorging in San Antonio is 12.200 peso netto’.
Om extra indruk op me te maken rammelt hij wat op een grote Chinese rekenmachine maar laat me niet het eindbedrag op de display zien. Dat ze hier niet kunnen rekenen, net als in Thailand overigens, was me al bekend. Er is een onderwijssysteem maar dat is zo slecht dat menig Filippijnse universiteit in Nederland het niveau van de MAVO nog niet zou halen! Ik zwijg en kijk naar Lyka die weer in het Nederlands tegen me begint te praten.
Uit het niets roept de Chinees wanhopig, na weer een stukje op zijn rekenmachine te hebben gespeeld, ‘Laatste prijs, 11.200 peso inclusief de bezorging!’
Ik schud nee tegen Lyka en samen laten we de Chinees verbaasd achter. Voordat we de eerste treden van de trap naar beneden hebben betreden is hij omringt door zijn collega verkopers die hem verbaasd vragen wat er is misgegaan en waarom hij deze grote vis heeft laten ontsnappen.
Buiten in de zon zit het probleem met mijn bankpasje me nog steeds dwars! Met een geïrriteerde Lyka aan mijn zijde probeer ik nog eens twee ATM’s bij verschillende banken. Tevergeefs! Later maar eens bij de bank informeren wat er fout is gegaan.
De klok is onze vijand geworden en om tijd te sparen kiest Lyka voor de minibus, kost wat meer, heeft een airconditioning en is er sneller omdat er onderweg niet meer wordt gestopt. Het enige probleem is echter dat de minibus niet vertrekt voordat de bus vol is. Na een kwartier wachten gaat de schuifdeur open en vraagt de chauffeur of de aanwezige passagiers voor de lege plaatsen willen betalen. Iedereen kijkt ongeïnteresseerd voor zich uit of door het raam naar buiten en zwijgt als het graf.
Dan verschijnen er weer twee nieuwe passagiers en er zijn nog drie stoelen over. De chauffeur herhaalt zijn ritueel met hetzelfde resultaat. Maar er is ook twijfel. Wanneer hij hier te lang wacht verliest hij aan de andere kant van zijn route zijn plaats in de rij. Een laatste hopeloze poging volgt. Tevergeefs! Na twintig minuten wachten scheurt de minibus over de tweebaans hoofdweg richting Pilar.
De trommels werken effectief op het platteland van de Filippijnen! De extra mond is er nog steeds! Ik wordt er wel een beetje ziek van! Het vette monster loopt de hele dag van haar ene mobiele telefoon naar haar andere. Er zijn momenten dat ik er wat over wil zeggen maar laat dat achterwege.

Na een karige avondmaaltijd en anderhalve fles bier zoek ik om acht uur ons bed op. Vele varkens maken nu eenmaal de spoeling dun. Ik heb er genoeg van en slapen is een effectief middel om alles te vergeten. Ik voel me net een sinaasappel die tot de op een na laatste druppel is leeg geknepen.
Later op de avond wordt ik wakker van het geschreeuw in de kamer naast ons. Lyka ligt naast me en slaapt als een os. Er is bezoek gekomen die probeert uit te vinden of er gratis eten of bier in huis is. Er is tenslotte rijk bezoek uit Nederland.
Geen mens hier trekt zich iets aan van het geschreeuw of lawaai van de muziek. Deze mensen kunnen naast een startbaan van een grote luchthaven slapen terwijl die vol in bedrijf is. De geluiden zijn een mengsel van gelach, geschreeuw, een Chinese opera, een papegaaienhuis en de apenheul.
In mijn gedachten zie ik mijn laatste twee flessen bier leeg onder de tafel staan. Laat maar, denk ik. Ze weten niet beter. Ik kan het ze niet kwalijk nemen want ze hebben zo weinig. En zo geef ik me ook langzaam over aan het bedekken van problemen met de mantel der liefde. Je weet dat het niet goed is maar het is de gemakkelijkste oplossing. En zo val ik weer tegen Lyka in slaap op het eenpersoonsbed, we weten na een week al hoe we comfortabel met z’n tweeën op 90cm breedte kunnen slapen.