Filipijnen: Happy Birthday Darling

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), woensdag 1 juli 2026

Vandaag is mijn lieve vrouw jarig. Voor het eerst sinds lange tijd viert ze haar verjaardag weer in haar geboortedorp San Antonio de Padua (Sapa) in de Filipijnen.

Van harte gefeliciteerd!

Filipijnen: Sneeuw op het dak

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), zondag 28 juni 2026

Sinds onze aankomst in het kleine vissersdorp worden we er elke dag aan herinnerd dat we in de tropen zijn. Net als een paar jaar geleden brandt de zon twaalf uur per dag op het donkergroene dak van het kleine huisje.
Dat dak heeft een donkergroene kleur om een reden. Mamsi vindt donkergroen een mooie kleur! Groen is de kleur van de natuur en de omgeving van het huisje. Het plaatstalen dak wordt overdag zo heet dat je binnen in het huis de straling van het hete staal op je huid voelt. Dat maakt het binnenshuis erg onaangenaam dus werd er een oplossing tegen het onaangename gevoel bedacht.
Die oplossing bestond uit een plafond van gipsplaten. Dat zou de warmte wel tegenhouden! Eenvoudige geesten als ze zijn, en om de kosten te drukken, hebben ze geen isolatie aangebracht op het gips. Het directe gevolg is dat de donkere bovenkant van de gipsplaat de warmte nu doorgeeft aan de kamers eronder. Er is ook geen enkele ventilatie boven het plafond aangebracht waardoor ook ’s nachts het plafond de warmte blijft uitstralen.
Het was binnen niet meer uit te houden dus zijn er twee airconditioning aangeschaft voor de slaapkamers. Een airconditioning met een buitenunit en een zogenaamde raam-airconditioning die de warmte via de natte keuken de woonkamer inblaast. Zo blijft het ’s nachts zeker lekker warm in de woonkamer!
Het gevolg is dat de menselijke mieren na de lunch van 11:30 met z’n allen in het kleine slaapkamertje van Mamsi kruipen waar de airconditioning op 25 graden Celsius staat te blazen en de woonwaker alvast voorverwarmd voor de komende avond. Je kan er niet boos om worden want je medelijden met deze groep hersenloze telefoonverslaafden is vele malen groter.
Na een paar dagen ben ik die warmte en klagende familie helemaal zat en bedenk de eenvoudigste oplossing! Ik laat het dak wit schilderen. Niet de meest favoriete kleur van mamsi maar wel de meest eenvoudige oplossing voor het probleem van de hitte in het kleine huisje in de jungle op het platte land van de Filipijnen.
Je moet de lager opgeleiden langzaam informatie voeren. Ze moeten die informatie dan verwerken en dat duurt langer dan bij de gemiddelde westerling. Het duurt een paar uur voordat ze de verbinding tussen een wit dak en een lagere temperatuur in het huis hebben gemaakt. Ze blijven hun bedenkingen houden bij deze oplossing. De reden? Niemand in het dorp heeft een wit dak!
Dan begint de natuurkunde les voor de lager opgeleiden! Energiekunde, of beter gezegd thermodynamica, hebben ze in de Filipijnen nooit van gehoord. Een eerste kennismaking met natuurkunde is altijd verwarrend! Ik leid de groep geïnteresseerden naar de koelkast en laat ze aan de zijkant voelen. Bij moderne koelkasten zit het koelelement in de zijkant verwerkt omdat het daar minder kwetsbaar is dan vroeger aan de achterkant.
Ze voelen een voor een aan de zijkant en ze voelen niets bijzonders. De koelkast is warm aan de zijkant net als de woonkamer! Een korte uitleg dat de compressor en het gas de warmte uit de koelkast en het vriesgedeelte naar de buitenland transporteert laat menig wenkbrauw omhoog gaan. Ongeloof straalt uit hun ogen! De koelkast en de vriezer zijn koud omdat de vriezer ijs maakt en dat ijs is heel koud. Dat is de gangbare verklaring voor een koelkast op het platteland van de Filipijnen.
Ik weet bijna zeker dat ik er niet veel mee opschiet. Ondanks mijn twijfels neem ik ze mee naar buiten en vraag ze of ze weten waarom de buitenunit van de airconditioning warme lucht blaast. Er wordt druk overlegd in het Tagalog, de algemene Filipijnse taal, alsof het een pub quiz is en zodra ze het met elkaar eens zijn geworden krijg ik het antwoord. De ventilator blaast de warme buitenlucht van achter de buitenunit er aan de voorkant uit.
Ik voel me machteloos en besluit om maar meteen naar het praktijk gedeelte van de natuurkundeles te gaan. Ik laat ze een voor een op te tafel klimmen om aan het plafond te voelen. Het ene familielid is nog verbaasder dan de andere. Ik zie hun gedachten door hun ogen in hun hersenen jagen als de wind van een tyfoon in december. Enigszins verbaasd, maar ook in een grote zekerheid, weten ze dat het plafond voor altijd zo heet zal blijven.
De voorspellingen voor het weer en de middagtemperatuur in de Filipijnen voor de maand juni zijn eigenlijk niet nodig. De eilandengroep van de Filipijnen heeft een zeeklimaat, compleet met de moesson, met nagenoeg altijd dezelfde maximale middag temperaturen. Mijn kleine thermometer komt tevoorschijn en krijgt een prominente plaats in de woonkamer zodat iedereen met zijn eigen ogen kan zien hoe warm het om drie uur ’s middags is.
Dat het in huis bijna zeven en een halve graad Celsius warmer is dan buiten is moeilijk te geloven. De kwaliteit van mijn thermometer wordt in twijfel getrokken. Ik neem hem mee naar buiten en leg hem op de tafel, in de schaduw, onder de veranda waar de thermometer snel terug loopt naar 31,4 graden Celsius. Nu moet ik mijn plan om het dak wit te laten schilderen langzaam brengen.
Terwijl de familie binnen in de warme woonkamer TV kijkt, met drie draaiende ventilators, zit geniet ik van mijn koude biertje op de veranda in een buiten temperatuur van rond de 27 graden Celsius. Dat is dezelfde temperatuur die we gebruiken voor de airconditioning in onze slaapkamer! Een kleine ventilator onder de tafel op mijn benen gericht houdt mij wat koeler en de vliegen en andere insecten weg.
Op Lazada, de Filipijnse tegenhanger van Amazon/Bol.com, bestel ik vijf emmers verf die speciaal voor stalen daken is. Ik koop niet de goedkoopste verf want enige kwaliteit is toch wel belangrijk. Davies Paint is een groot en gerenommeerd merk voor verf in de Filipijnen. De verf moet van een bouwmarkt uit Manilla komen want distributie staat in de Filipijnen nog in de kinderschoenen.
Zodra de eerste drie emmers zijn gearriveerd gaan de voorraadkasten open en komen er kwasten en rollers tevoorschijn die nog door holbewoners zijn gebruikt voor de grotschilderingen. Lang weken in warm water helpt altijd! Hoofdschuddend bekijk ik de nutteloze pogingen om de kwasten en rollers weer schoon en zacht te maken.
Mamsi heeft een schilder gevonden die uit Pilar naar San Antonio de Padua (Sapa) wil komen om het dak in twee lagen te schilderen. Eerst een zogenaamde hechtlaag en daarna de toplaag die waarschijnlijk elke twee a drie jaar moet worden bijgewerkt.
Het groene dak moet er nu echt aan geloven en mamsi komt met de schilder overeen dat hij in drie, bij voorkeur bewolkte en droge, dagen de klus kan klaren. Voor ₱ 600 (€ 8,50) per dag, plus een warme lunch, is hij de man voor deze klus. Ik heb er voor geen moment aan gedacht om zelf op het dak te klimmen!
Of ik gelijk maar even ₱ 200 (€ 2,85) aan de schilder wil geven zodat hij twee kwasten en een zakje rollers in Pilar kan kopen. De zaken zijn gedaan en het werk kan beginnen. Er is nog steeds twijfel of het verven van het dak wel werkt, hoofdzakelijk om de kosten, mijn geld kan beter voor andere dingen worden gebruikt.
Wanneer hij twee dagen later om kwart voor zes ’s morgens voor de poort staat zit ik al buiten aan de koffie. Er is in de buurt een bamboe ladder geleend en dat is voldoende om op het dak te klimmen. De verf voor de hechtlaag wordt een klein beetje met water verdund om gemakkelijker te kunnen rollen en kwasten.
Het weer werkt gelukkig ook mee want de eerste twee dagen is het hoofdzakelijk bewolkt zodat de verf wat rustiger kan drogen. Af en toe kijkt de familie naar het witte dak en ze kunnen nog steeds niet bevatten dat deze witte laag buiten op het dak het binnen in huis koeler gaat maken. Het is een emmer verf! Hoe kan een emmer verf een huis koelen?
De derde dag is het jammer genoeg erg zonnig. Om acht uur stuurt de schilder een berichtje dat hij ziek is naar mamsi en dat hij morgen de klus komt afmaken. Laat dit een geluk bij een ongeluk zijn. De laatste twee emmers verf arriveren en eigenlijk zijn die overbodig. Drie emmers verf zouden voldoende zijn geweest. Ik kies ervoor om de emmers niet te retourneren maar om ze op te slaan voor de eerste keer dat het dak moet worden bijgewerkt. Op de vierde dag verschijnt de schilder weer op tijd en is het ook halfbewolkt. De ideale omstandigheden om het werk af te maken.
Nadat de klus is geklaard en mamsi persoonlijk het werk, vanaf de grond, heeft goedgekeurd betaal ik de schilder zijn gage. ₱ 1.800 (€ 25,60) voor drie dagen, achttien uur, werk. De verf, materialen en het loon bedragen bij elkaar iets meer dan ₱ 9.000 (€ 128,-). Een van de beste investeringen die ik in de Filipijnen heb gedaan! De familie staat klaar om hun gelijk te halen dat de kleur van het dak niets met de warmte in huis heeft te maken!
Mijn thermometer heb ik ondertussen verstopt omdat ik eerst wil zien of de komende dagen de gevoelstemperatuur voor de familie is veranderd. Nee, dus! Ze zijn het er unaniem over eens dat er helemaal niets veranderd is en dat het nog steeds heel erg warm is in huis. De ventilators worden vanuit een automatisme aangezet omdat ze dit elke dag van hun leven ook hebben gedaan.
De eerste dagen laat ik de opgeslagen warmte uit het beton van de muren en de vloeren trekken. ’s Morgens voel ik al weinig verschil tussen de temperatuur in onze slaapkamer, waar de airconditioning op 27 graden staat, en de temperatuur in de woonkamer met geopende ramen om de koele lucht van de nacht binnen te laten.
Meten is weten! Vandaag is de dag om te kijken wat de verschillen zijn.
Om half zeven ’s ochtends is het 28,4 graden in de woonkamer. De licht hogere temperatuur is het gevolg van de raam airconditioning die de hele nacht heeft staan te blazen.
Om twaalf uur ’s middags is het 31,8 graden en dat is een wezenlijk verschil. Een lichte bries brengt de buiten temperatuur naar binnen en die is rond de temperatuur die voorspeld is.
De laatste meting is het allerbelangrijkst!
Om drie uur ’s middags is het 33,0 graden in de woonkamer! Dat is 5,4 graden Celsius lager dan een week geleden, een enorm verschil.
Toch blijft de familie erbij dat ze geen verschil voelen. Ze blijven ’s middags bij elkaar kruipen in de kleine slaapkamer waar de airconditioning op 25 graden staat te draaien.
Ik heb nog een laatste truc voor ze in petto! Geheel onverwacht schuif ik een stoel terug van onder de tafel en klim op de tafel. Met de vlakke bovenkant van mijn hand voel ik de temperatuur van het plafond. Het is niet koel maar het is zeker ook niet erg veel warmer dan de buitentemperatuur.
Ik voel de ogen van de familie in mijn rug en Lyka neemt het initiatief. Ze klimt op de tafel om de temperatuur van het plafond te voelen. Ze slaakt een hoge kreet van verbazing! In de voor mij onverstaanbare taal, het plaatselijke Bicol, verteld ze haar familie ongetwijfeld dat het plafond niet meer heet is.
De familie kijkt nog verbaasder dan toen ik op de eettafel stond. Nu willen ze allemaal aan het plafond voelen. Een van de familieleden kijkt naar haar hand om te zien of er niets mis is met haar hand! Daarna voelt ze met de andere hand en komt tot dezelfde conclusie dat ook haar andere hand geen hitte meer voelt.
Zodra ze weer bij elkaar zitten beginnen ze geëmotioneerd met elkaar te ratelen en mamsi heeft het hoogste woord. Helaas kan ik er niets van verstaan maar ik kan mij wel indenken waar de discussie over gaat. Af en toe valt mijn naam en dan kijkt iedereen naar mij. Het wordt tijd om te ontsnappen voor mijn middagwandeling!
Voordat ik vertrek klinkt de beste opmerking tot nu toe: ‘Er ligt sneeuw op het dak, daarom is het zo koel in huis!’
Misschien is het uit dankbaarheid, of puur toeval, dat ik deze avond ik een maaltijd voorgeschoteld krijg die ik wel wil, en kan, eten. De rode balletjes zijn Filipijnse worstjes van varkensvlees genaamd Longanisa. Ze lijken op verse Chorizo worstjes. De rijst spreekt voor zich met okra, een groente die je in Nederland in een toko kan kopen, gepaneerd met Crispy Fry en gefrituurd.
Onder het eten komt het witte dak weer ter sprake. Het was dus van het begin af aan niet mijn idee maar iemand anders heeft mij op het idee gebracht. Ideeën van een ander worden in deze wereld van laagopgeleide onnozelen gekaapt om hun eigen aanzien te vergroten. Ze doen alsof ze het helemaal zelf hebben bedacht.
De zoon blijft kritisch over het witte dak omdat hij zich verstoten voelt als de zoon des huizes. Hij moet de leider en de slimste zijn in huis en zijn familie. Er is maar weinig dat ik goed kan doen in het kleine huisje in de Filipijnse jungle.

Filipijnen: Nog geen mug gehoord of gezien

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), woensdag 24 juni 2026

Na drie weken in het vissersdorp ben ik gewend aan mijn nieuwe omgeving. De Polynesiërs op de Filipijnen zijn emotionele wezens met weinig gevoel voor anderen. Ik sta bijna altijd als eerste naast mijn bed om gebruik te kunnen maken van de relatieve rust in de ochtend. Met een sterke koffie op de tafel luister ik naar de zware bas die zich een weg baant door de dikke begroeiing tussen de kleine rijstvelden. Ik kom eerst! Dat is een ongeschreven regel op het platteland van de Filipijnen.
Druppel voor druppel valt met een lange pauze op de gegalvaniseerde golfplaten. Langzaam versnellend en aanzwellend tot het geluid van het geroffel op een trommel voor een executie door een vuurpeloton. Ik zit droog op de veranda en bekijk het laatste nieuws van het thuisfront op mijn beeldscherm.

Ik kan het beter niet doen want de oranje bovenkant van de pagina van de telegraaf gaat over het voetbal waar ik nog geen seconde van heb gezien. De rest van het nieuws uit het thuisland is crisis nieuws en nieuws over nieuwe wachtlijsten. Er is een wachtlijst voor nieuwe wachtlijsten! De ene crisis na de andere crisis die de komende tientallen jaren niet door de ministers zullen worden opgelost maar wel enorme budgetten zullen opslurpen. Je moet je vrienden nu eenmaal aan het werk houden!
Ministers komen en gaan maar de hoge ambtenaren op de departementen hebben allemaal hun eigen agenda die ze er tientallen jaren doorheen kunnen drukken Er zullen extra belastingen blijven komen zodat nog meer bevriende nietsnutten tot in de eeuwigheid een goedbetaalde baan bij de overheid krijgen.

Er vormen zich plassen en holtes die gevuld worden met regenwater. De ideale kweekvijver voor de “Aedes albopictus”, beter bekend als de Aziatische tijgermug. In Singapore krijg je een boete, of in Nederlandse termen een belasting, opgelegd wanneer je stilstaand water op je grondstuk heb staan. De overheid stelt dat je daardoor bewust de bevolking van Singapore in gevaar brengt voor Malaria, Dengue Fever, Gele Koorts en Japanse encefalitis. En dat is strafbaar!
De afgelopen weken heb ik nog geen mug gehoord òf gezien. Dat is toch wel opmerkelijk te noemen. Zou het door de airconditioning komen in de slaapkamer? Ach, dan hadden we ze wel in de woonkamer of de natte keuken gevonden. Of is het niet het muggenseizoen? Zou de klimaatverandering ook positieve invloeden hebben op de nederige mensheid die de atmosfeer heeft volgepompt met kooldioxide? Allemaal zaken die voor de mensen om mij heen ver van hun bamboebed met een klamboe zijn. Voor hun is elke dag een gevecht om te overleven.
Rond half acht is het gedaan met de rust. De woonkamer stroomt vol en iedereen geeft zich volledig over aan de telefoon om de nieuwste filmpjes op te sporen en die zo luid als mogelijk is af te spelen. Er is geen enkele sprake van humane communicatie, het zijn dolende doofstomme geesten op een rots met een vloeibare kern die door het oneindige universum raast. Ik kan niet wachten om dit tafereel van een schilderij van Jan Steen achter me te laten.
Nadat ik mijn eenvoudige ontbijt van drie sneetjes bruinbrood met spam, kaas en veel mayonaise heb genuttigd is het de hoogste tijd om inkopen te gaan doen. De motor is een uitstekend middel om de drukte te ontvluchten! Met Lyka achterop rollen we over de betonplaten via Ogod naar Donsol, de hoofdplaats van de Filipijnen om walvishaaien te bekijken.
Wij gaan naar Donsol toe omdat er sinds een tijdje een ATM is waar ik onze VISA-kaart kan gebruiken. Dat scheelt bij elke geldopname een paar euro’s, dus biertjes, en een dag in Jeepney’s en achterop motoren of Tri-Cycles.
Nadat ik geld heb opgenomen gaan we eerst naar de kleine supermarkt. Een paar flesjes water,een paar blikjes suikervrije cola, een heel bruin brood, Bouillonblokjes varken en servetten. De rest is voor morgen wanneer we weer ontsnappen aan de drukte en de herrie in het kleine huisje.
Bij de slager kopen we een kilo varkensvlees voor ₱ 200 (€ 2,90) zodat de familie maar kan happen. Ik eet daar wat minder van omdat ten eerste het tijdstip voor de lunch 11:30 voor mij veel te vroeg is wanneer ik om 08:30 mijn ontbijt heb gegeten.
Ten tweede, voor de lunch komen alle restjes van de avondmaaltijd van gisterenavond weer op tafel. Ik heb mijn vraagtekens bij etenswaren die twaalf uur, bij temperaturen van meer dan achtentwintig graden Celsius, op tafel hebben gestaan. Pas wanneer het vreemd ruikt of smaakt gaat het twijfelachtige voedsel naar de (over)buren of de zwerfhonden.
Na de lunch blijkt dat Lyka ook genoeg heeft van de drukte. Ze wil naar SexyBeBe in Pilar voor een manicure. Of ik de chauffeur wil zijn? Natuurlijk wil ik dat, anders breng ik de halve middag door in de koelte van de slaapkamer met mijn Kobo e-reader.
Op weg naar Pilar laat de majestueuze Mayon vulkaan eindelijk haar piek aan ons zien. Het is Mt Fuji in het klein, een schitterend gezicht!

Terwijl Lyka achterover met haar ogen dicht aan haar nagels laat peuteren slenter ik door het slaperige stadje Pilar. Het enige bestaansrecht van Pilar is de veerboot verbinding naar het nabij gelegen eiland Masbate. Ik heb het stadje met mijn eigen ogen door de jaren zien veranderen in de vijftien jaar dat ik hier kom. Elke keer is het weer een beetje beter en een beetje luxueuzer. Toeristen trekken investeringen aan en met met die investeringen komen er hotels en restaurants.
Aan de kade naast de natte markt ligt een werkeloze vissersboot. Er is veel wind wegens een tyfoon enkele honderden kilometer naar het noorden. Het geeft ons een verkoelende wind maar de vissers missen hun broodnodige inkomsten.
Bij de 7-Eleven geef ik me over aan mijn trek en koop voor ₱ 39 (€ 0,55) een Siaopao Asado. Dat lijkt weinig maar voor deze mensen is het een stevig bedrag voor een tussendoortje. Na mijn broodje raak ik op het terras voor het kleine winkeltje aan de praat met een Amerikaan uit Californië die zich ook van de naam Johnny bedient.
Hij woont al een langere tijd op Basmate en wacht op de veerboot terug die vertraging heeft opgelopen. Hij is druk met het ontwikkelen van land dat hij koopt, bebouwd, en dan weer verkoopt. Hij is in Pilar om bouwmaterialen te bestellen voor zijn nieuwste project. Twee bungalows aan zee met een privé strand. Je moet er maar zin in hebben! Gelukkig heb ik andere hobby's.
Hij hengelt meteen of ik geen interesse heb in een van de bungalows die in aanbouw zijn. Ik lach hem voorzichtig uit. Voor USD 200.000 kan ik een kleine duizend nachten slapen waar ik wil in Azië. Voor minder dan USD 50.000 koop ik een huisje buiten de stad in Japan. Waarom zou ik dan op een moeilijk bereikbare plaats, op een eiland dat regelmatig door tyfoon’s en aardbevingen wordt getroffen, in de Filipijnen naar de zee gaan zitten kijken? Niets is vervelender dan zeezicht.
Hij begint zelf ook te twijfelen aan zijn plannen dus laat ik het maar voor wat het is. We nemen afscheid en ik slenter weer verder door de stoffige straten van Pilar. Lyka heeft nog een uurtje nodig in de schoonheidssalon en heeft geen behoefte aan een flesje koud water. Er rest mij niets anders om het rondje in Pilar nog een keer te maken. Johnny zit nog steeds voor de 7-Eleven op zijn veerboot naar Masbate te wachten en is in gesprek met enkele Filipino’s.
Ik hou de klok in de gaten en met nog een half uurtje te gaan zijg ik neer op de stoeprand tegenover de LCC-Supermarkt. Lyka is vroeger dan verwacht, ik ben blij dat ik heb afgezien van het koude biertje dat ik in gedachte had. Alcohol drinken en rijden is nooit een goed idee, zeker niet in de Filipijnen waar verkeersregels niet lijken te bestaan en de meeste voertuigen in Nederland niet eens door de APK zouden komen.
Eenmaal terug in de drukte van het kleine huisje is het mij snel duidelijk dat er vandaag een van mijn favoriete gerechten op tafel komt. Pancit Marit zoals ik het plagend noem is de Filipijnse uitvoering van de Indonesische Bami. De restanten in de koelkast kunnen worden weggewerkt en er wordt plaats gemaakt voor een nieuwe voorraad.
Voordat ik aan tafel ga maak ik eerst mijn gebruikelijk weg naar de hoek waar ik vier biertjes drink uit de koelkast van Magna. Aan de zijkant van de “Mark Albert Store”, waar die man in het witte t-shirt zit, is mijn plaatsje. Er is altijd wel wat wind die voor enige verkoeling zorgt
Ook heb ik elke dag aanspraak van de klanten, en de kinderen, die de winkel aantrekt. De lokale taal, het Bicol, ben ik natuurlijk niet machtig. Ook het Filipijns, Tagalog, kan ik maar geen grip op krijgen. Het zal de leeftijd wel zijn vermengd met onwil omdat ik weet dat ik hier nooit van mijn leven zal gaan wonen. De blinde vrouw spreekt Bicol tegen mij en ik antwoord terug in het Engels. Noem het vreemd, we verstaan geen woord van elkaar maar zitten wel altijd samen te lachen!
Helaas heeft de bereiding van de Pancit Canton niet de gebruikelijke liefde en aandacht gekregen. De deegwaren hebben het vocht niet volledig opgenomen waardoor het lijkt dat er een afgegoten bamisoep op mijn bord ligt. De noedels hebben nog teveel beet. Sommige zijn zelfs nog hard. De smaak is ook achtergebleven door het gebrek aan liefde en aandacht. Jammer, het zal wel aan mij liggen. De familie verwacht teveel van deze oude man. Of stel ik teveel eisen aan het eten?
Het internet is jammer genoeg niet snel genoeg om de gebruikelijke sportkanalen te bekijken. Ook Plex werkt niet naar behoren dus zit er niets anders op dan een film of TV-serie van mijn USB-stick te kijken. Om negen uur zoek ik mijn bed op. Wanneer je om half zes opstaat dan heb je voldoende uren slaap gekregen. Morgen is het weer een avontuur in de Filipijnen.