Zuid-Korea: Op verkenning uit

Busan (So Yu Hotel) 209), vrijdag 8 mei 2026

Ik heb de afgelopen nacht prima geslapen en ook Lyka is van de lange reis bekomen. Die lange reis zie ik niet als een ongemak maar meer als een noodzakelijk kwaad. Reizen naar verre bestemmingen hebben nu eenmaal andere voorbereidingen nodig, en nemen meer tijd in beslag, dan drie weken naar een all-in resort in Egypte of Turkije.
Gisteren heb ik al gezien dat er voldoende kleine convenience stores, gemakswinkels of nachtwinkels in het Nederlands, zijn waar de belangrijkste eerste levensbehoeften worden verkocht. Terwijl de koffie pruttelt ga ik naar de GS25 om de hoek voor onze eerste sandwiches die als ontbijt dienen. ₩ 3.300 (€ 1,90) voor een dubbele ruim met ham belegde boterham is geen aanslag op je budget. De vers gezette koffie geurt heerlijk en de hotelkamer is meer dan comfortabel. Morgen gaan we verhuizen maar ik kan me niet voorstellen dat de nieuwe kamer slechter zal zijn als 209.
Het maximale budget voor de hotelkamer heb ik deze reis verhoogd. De inflatie, mede aangewakkerd door de hoge olieprijs, stijgt overal. De kamer kost ruim € 40,- per nacht en dan zijn 27 nachten een flinke hap uit ons budget. We gaan het de komende weken allemaal zien. Deze boekhouder houdt tot de laatste cent bij waar we ons met hard werken verdiende spaargeld aan uitgeven.
Mijn gedachten dwalen weer naar een plaats in een ver ooit fantastisch land. Het onrecht dat ons wordt aangedaan door mensen die het slecht met ons voorhebben. Slechte jaloerse mensen die ons op onkosten willen jagen zodat we van armoede thuis moeten blijven.
We zijn ontsnapt aan de terreur van geluidsoverlast. Onze bovenburen lopen als nijlpaarden door het huis. Hun bouwwoede, en het gebrek aan kennis, hebben onze benedenwoning tot een hel gemaakt. We zijn twee weken geleden ontsnapt maar we krijgen de twaalf maanden zware overlast maar moeilijk uit ons systeem gespoeld.
Lyka staat te popelen om naar Gwangbok LOTTE Mall te gaan omdat daar vandaag een nieuwe winkel van UNIQLO wordt geopend. Bij aankomst in het enorme winkelcentrum zien we meteen dat we niet de enige zijn die de nieuwste aanwinst willen bezoeken.
Er staan letterlijk honderden mensen in de rij om de winkel te bezoeken. Voor elke klant die de winkel verlaat wordt er een nieuwe klant toegelaten. Ik ben in ieder geval niet van plan om een uur in de rij te staan om een kledingwinkel te bezoeken. Lyka is teleurgesteld maar ze weet dat we de komende drie weken nog voldoende tijd hebben om de nieuwe winkel te gaan bezoeken.
Het weer is vandaag uitstekend en ik krijg hetzelfde gevoel als gisteren dat Busan een heel vriendelijke stad is. Wat me opnieuw opvalt is het compleet ontbreken van een menigte in de (winkel)straten van Busan. Natuurlijk kan ik diep nadenken waarom er hoofdzakelijk een verdwaalde toerist op de been is. Laat ik maar niet gaan polariseren over de werkeloze uitkering bestendige jongeren in Zandvoort en Scheveningen.
Gisteren heb ik het rondje om de heuvel al gemaakt en de omgeving komt mij al bekend voor. Lyka daartegen kijkt haar ogen uit in de Gwangbok-ro Fashion Street.
De straten zijn versiert met bronzen beelden en andere kunstwerken. Dat geeft ook een vriendelijk en aangenaam straatbeeld. Wat wel opvalt is dat de Koreanen vervuilender zijn dan de Japanners. Overal staan grote halfvolle bekers met resten (fris)drank en gesmolten ijs. Het ontbreken van publieke vuilnisbakken zal ongetwijfeld een reden hebben.
Hoewel er overal in de stad Christelijke kerken nadrukkelijk aanwezig zijn is Korea maar voor minder dan de helft gelovig. Het Christendom is onder de gelovigen de grootste stroming. Toch staan we voor een pagode die is opgericht als gedenkteken voor de verjaardag van de Boeddha. Vooral hier in het zuidelijkste puntje van het Koreaanse schiereiland is het Boeddhisme nog het belangrijkst. We slaan rechts af een straat in die gewijd is aan de bloeiende filmindustrie van de stad.
Kijk eens naar die blauwe lucht en die rust op straat? Het is bijna twaalf uur, waar is iedereen?
Dat Korea tegenwoordig een modern land is zie je terug in de export van auto’s en elektronica. Ook de architectuur is een nieuwe weg ingeslagen. De BNK Busan Bank Art Cinema, in de Film Memorial Street is een bioscoop voor de moderne alternatieve film met een bank op de begane grond. Er is hier twee vliegen in een klap geslagen.
Een paar deuren verder staan we voor de poort van de Daegaksa Temple. Hoeveel gebedshuizen heb ik in de laatste zevenentwintig jaar in Azië en Europa bezocht? Van India tot Japan en van de Himalaya in China tot Indonesië zijn het er met grote zekerheid meer dan twee honderd geweest.
Iedere kerk, moskee of tempel is bijzonder op zijn eigen manier. Is een gebedshuis taalkundig mannelijk? Ik neem aan van wel want de religies, filosofieën en sektes worden voor bijna 100% geleid door mensen met een X-chromosomen en een Y-chromosoom. Dat is genoeg voor die gender discussie die in de verloren wereld woedt! Mocht je het niet met mij eens zijn vraag dan aan je Islamitische buurman hoe hij over een man met een baard in een strakke witte korte jurk denkt?
De schuifdeuren van de tempel zijn dicht en op de achtergrond hoor ik het zingen van mantra’s, waarschijnlijk uit luidsprekers. Ondanks de normale tijd, het si rond het middaguur, is het op het tempelterrein nog stiller dan in de winkelstraten van Busan.
Langzaam, en in een gepaste stilte, verken ik het tempelterrein met haar gebouwen. Kan ik iets nieuws of afwijkend ontdekken? De brandende zon werpt harde schaduwen op het grind om ons heen. De gebouwen mogen alleen zonder schoenen worden betreden. Een regel uit lang vervlogen tijden toen verharde straten nog niet bestonden en getemde dieren vrij door de straten dwaalden.
Net zoals een bankdirecteur, nadat hij zijn $ 2.000,- Gucci schoenen en zijn $ 180,- Hugo Boss sokken heeft uitgetrokken, zijn voeten wast voordat hij de gebedsruimte van de moskee betreed.
Lyka draagt sportschoenen en witte sokken dus ik weet meteen dat ik de gebouwen op het tempelterrein alleen zal betreden. De serene stilte, alleen doorbroken door het zacht zoemen van een ventilator, maakt het betreden van de gebedshal nog meer bijzonder. Aan de lange zijde, tegenover de schuifdeuren, zitten de, en een liggende, Boeddhabeelden. Zes in blinkend goud en twee in maagdelijk wit.
Waarom zijn er acht verschillende hoofdposities van de Boeddha?
In Thailand hebben ze bijvoorbeeld een houding per dag van de week toegedeeld aan de posities. Ze hielden er natuurlijk een over en zo heeft de woensdag een positie voor de ochtend en een andere voor de middag.
De meer voor de hand liggen de reden is het verband met het Achtvoudige Pad.

Het cijfer acht is in het boeddhisme een heilig getal. Het verwijst direct naar het Edele Achtvoudige Pad, dat de weg naar verlichting vormt in acht stappen:

1. Juist inzicht (begrip)
2. Juiste intentie (gedachten)
3. Juist spreken
4. Juist handelen
5. Juist levensonderhoud
6. Juiste inspanning
7. Juiste aandacht (mindfulness)
8. Juiste concentratie

Tussen al deze religieuze kunst zoek ik een weg om de zoveelste tempel door andere ogen te zien. Ik schuifel op mijn blote voeten over de rieten matten op de vloer. Alles wordt bekeken vanuit verschillende hoeken om net die ene betere of speciale foto te kunnen maken. Dat ene beeld dat ik nog niet in mijn collectie heb!
Lyka vermaakt zich buiten wel. Binnen hangen wenslantaarns aan het plafond en ik bekijk de nog lege planken van een gouden kast die ongetwijfeld in de toekomst voller zullen worden.
Hoe vaak heb ik niet in Thailand uit de monden van de cultuurbarbaren gehoord: ‘Eh tempels? Als je er één hebt gezien dan heb je ze allemaal gezien!’
Dit is de plaats waar tijdens het zingen van de mantra’s de monniken plaatsnemen. Het monotoon slaan op de trom bepaald het ritme waarin er wordt gezongen. De aanbidders volgen volgens een vast patroon de handelingen van een monnik die het gebed leid.
De Boeddhabeelden in deze Koreaanse tempel zijn fantastische voorbeelden van religieuze kunst. Noem mij een religie die alle vormen van kunst heeft afgezworen? Honderdduizenden religieuze gebouwen zonder enige kunst. Dan mis je toch iets in je spirituele emotionele religieuze aardse bestaan!
Op weg naar de zijuitgang passeer ik een maagdelijk wit beeld van de liggende Boeddha. De rustende Boeddha is een van de belangrijkste houdingen.

Het is de Parinirvana: De liggende Boeddha symboliseert het moment van overgang naar het nirvana (de uiteindelijke bevrijding na de dood). Het is een houding van ultieme vrede en loslaten.

De liggende Boeddha’s zijn altijd mijn grootste passie geweest. Het is de ultieme kunstvorm waar het lichaam van de liggende mannelijke prins vaak vrouwelijke proporties krijgt. Probeer je eens voor te stellen dat Jezus van Nazareth hangend aan het kruis wordt uitgebeeld als een vrouw?
Tijdens het verwerken van de foto’s zie ik dat Lyka zich prima heeft vermaakt tijdens mijn verblijf in de “Main Hall”. Een laatste foto van een jonge vrouw die zich tot de Boeddha richt voor advies, voorspoed of misschien gezondheid voor familieleden.
Tijdens het aantrekken van mijn sandalen zie ik dat er tegenover mij een klein museum is ingericht. Dat museum ga ik natuurlijk ook even bezichtigen.

Dat is het begin van deel twee van deze eerste dag in Busan.

Filipijnen: Een wereld van verschil

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), donderdag 4 juni 2026

Een klein half uurtje eerder dan het vliegschema heeft voorzien zet de Airbus A321-200 van Philippines Airlines haar dikke zwarte rubberen banden op de landingsbaan van de uit haar voegen gebarsten luchthaven Ninoy Aquino International Airport. Hoe vaak ben ik hier in het verleden geland en vertrokken? Meer dan twee handen vol!
Er is opluchting want de eerste etappe van Busan naar Manilla is zonder problemen verlopen. We zijn alleen heel erg moe, meer vermoeid dan dat we kunnen dragen. Helaas hebben we geen keuze. We moeten door! Dit zijn de troubles uit de titel van mijn blog!
Over iets meer dan vier uur zitten we opnieuw in een Airbus A321-200 maar deze keer van Cebu Pacific. De Airbus A32X in welke uitvoering dan ook is het werkpaard van de kleinere (budget)luchtvaartmaatschappijen en Cebu Pacific is de (budget)luchtvaartmaatschappij die de duizenden eilanden binnen de Filipijnse archipel, en de aangrenzende landen, met elkaar verbind.
De immigratiedienst, op welke luchthaven dan ook, geeft mij nog steeds de kriebels. Gelukkig wordt die immigratiedienst ook steeds efficiënter en het internet, in samenwerking met de smartphone, creëert een naadloze hoogst betrouwbare bron van informatie waar goedwillende reizigers geen tegenwerking van ondervinden.
Lyka gaat als eerste slachtoffer met haar Nederlandse paspoort. De officier van de immigratiedienst bekijkt alle gegevens en heeft geen oog voor het verplichte Filipijnse E-Travel document op haar telefoon. De rode stempel komt neer met een klap op een lege pagina in haar paspoort. Er wordt met een balpen nog wat bijgeschreven en dan ben ik aan de beurt.
Ik trek de hendel van mijn kleine rolkoffer omhoog en plaats mijn hoed daarop. De ietwat te zware ambtenaar volgt mijn handelingen met een verhoogde interesse. Ik overhandig hem mijn paspoort met de instapkaart van Busan.
De stilte tussen ons wordt niet onderbroken! Zijn ogen bewegen, zijn hoofd staat griezelig stil, tussen mijn gezicht, zijn beeldscherm en mijn paspoort heen en weer.
Dan komt de rode stempel met een klap neer op een lege pagina in mijn paspoort. Er wordt met een balpen nog wat bijgeschreven.
‘Balikbayan?’
‘Yes sir! Mabuhay!’
De koffers zijn al rondjes aan het draaien op de bagageband dus na zonder enig probleem de douane te zijn gepasseerd worden we ongevraagd de weg gewezen naar de gratis shuttlebus naar Terminal 3. Ik kan mijn oren en ogen niet geloven hoe goed we worden geholpen en begeleid na onze aankomst midden in de nacht op een luchthaven in de Filipijnen.
De shuttlebus brengt ons in minder dan dertig minuten naar Terminal 3 waar we een geheel onbekende wereld aantreffen. Hier wordt niet gerenoveerd! Hier wordt een geheel nieuwe ervaring gerealiseerd.
Het inchecken gaat snel en de anderhalve kilo die Lyka’s koffer aan overgewicht heeft wordt door de vingers gezien. Gelukkig maar want we hebben al acht kilo extra bagage aangekocht. Deze keer is het een binnenlandse vlucht dus geen immigratiedienst. Alleen de bekende controle van je bagage die je meeneemt in de cabine van het vliegtuig.
Het lange wachten begint! De weersvooruitzichten voor de komende week zijn niet al te best maar ik weet uit ervaring dat 80% regen in San Antonio (Sapa) kan betekenen dat er om vier uur een hevige bui overtrekt die dertig minuten duurt. De rest van de dag is het half bewolkt, droog, moordend heet en een luchtvochtigheid die moeilijk is te beschrijven.
Een plekje op een harde stoel aan een tafel bij Dunkin Donuts, gratis internet dat niet al te snel is, een warme chocolade melk die mierzoet is en een paar donuts om de trek te stillen, vechten tegen de vermoeidheid en de slaap. Lyka is de eerste die sneuvelt, een gewillig slachtoffer! Haar oogleden worden waar, ze vallen dicht en niet veel later ligt ze met haar hoofd op haar armen op de tafel te slapen.
Ik moet eerlijk toegeven dat ik me door deze uren heen moet slepen. Het is een oneerlijk gevecht. Het is Samson tegen de eenogige cycloop! Wanneer ik denk dat ik de strijd ga verliezen wek ik Lyka. Ze kijkt verbaasd en verdwaald om zich heen. Na enige momenten weet ze weer waar we zijn.
Even wandelen, je bloed weer door je vermoeide lichaam laten pompen, een plekje zoeken waar je je niet voorover kan leunen om te gaan slapen. De eerste verdieping van Terminal 3 is op dit moment in de vroege nacht volgepakt met de passagiers die de goedkoopste vluchten van Cebu Pacific hebben opgekocht.
Doorgewinterde reizigers als we zijn weten op zo’n moment instinctief welke kant ze op moeten gaan. De verdieping lager is een omweg met een stevige trap die je moet beklimmen om weer in de vertrekruimte op de eerste verdieping te komen. Mijn instincten hebben het aan het rechte eind. Hier bij de vertrek gates 131, 132 en 133 is voldoende ruimte om te zitten en het is er ook wat koeler dan een verdieping boven ons.
We nemen plaats naast een islamitisch echtpaar dat is teruggekeerd van de Hadj. De man heeft geen kaas gegeten van het reizen met vliegtuigen! Zodra hij tegen mij begint over Gate 131 vanwaar ze gaan vertrekken heb ik mijn twijfels. Daar klopt helemaal niets van. Het tijdschema laat volgens mij geen twee vertrekkende vluchten toe. Ik ga zonder een moment te twijfelende deze twee lieve islamitische oudjes op het juiste spoor zetten om veilig thuis te komen.
Ik bespeur argwaan in zijn ogen, en zijn houding, zodra ik de licht bebaarde man in zijn witte jurk aanbied om te helpen. Is deze argwaan hem aangeleerd in de moskee of vertrouwd hij geen blanke mensen van nature? Ik laat me niet ontmoedigen en adviseer hem om het aan de vrouwelijke vertegenwoordiger van Cebu Pacific te vragen. Ik zie meteen in zijn ogen dat deze man een minderwaardig persoon als een vrouw in een strakke korte donkerblauwe rok nooit om advies zal vragen!
Wat nu? Ik voel nog steeds enige piëteit voor deze oude man. Maar wil hij wel geholpen worden? Ik lees stiekem vanuit mijn ooghoek op zijn instapkaart als Gate TBA. Daar hoef is niet lang over na te denken, “To Be Announceded”. Dat staat ook op onze instapkaarten en dat betekend dat we zelf verantwoordelijk zijn om aan boord van het juiste vliegtuig te gaan. We moeten de beeldschermen zelf goed in de gaten houden voor de Gate vanwaar we naar het vliegtuig gaan.
De oude man naast me staart zwijgend als een marmeren beeld, met zijn vrouw in een gezicht bedekkende jurk als een onderdeel van het beeldhoudwerk, voor zich uit. Ik waag nog een laatste poging om mijn geweten te sussen.
‘Op dat beeldscherm achter ons staan de vluchten, de Gate en de tijden om aan boord te gaan’, hij kijkt mij verbaasd aan.
Hij staat op terwijl zijn vrouw als een stuk bagage op haar stoel blijft zitten. Hij beent richting het enorme beeldscherm om zijn mogelijkheden te onderzoeken. Niet veel later komt hij terug, hij kijkt mij recht in de ogen en met een lichte buiging vol respect zegt hij: ‘Thank you sir!’
Wat moet ik hiermee? Die vraag galmt door mijn hoofd. Ik weet met grote zekerheid dat zijn gedrag niet wordt getolereerd op een vrijdag in de moskee. Of heeft zijn bezoek aan de heilige stad in Saudi Arabië zijn mening veranderd? Tijdens mijn reizen heb ik Islamieten ontmoet van beide zijden van het brede spectrum. Maar ook uit het midden, en dat midden zit op een heel andere plaats dan je zou verwachten. Net als centrum links, dat bestaat ook niet, er is maar een links en dat wordt gepraktiseerd in China, Rusland en Noord-Korea. Zo is het ook met de islam! Of geloofd er nog iemand in een vegetarische leeuw?
Ik blijf openstaan voor het respect voor anders denkende en praktiserende. Ik geef hem een hand en wens hem een goede reis. Wellicht heb ik iets in zijn gedachtewereld kunnen veranderen. Hij kijkt, terwijl hij in de menigte verdwijnt, nog een keer over zijn schouder. Er verschijnt een glimlach op zijn mond. Het geeft mij een goed gevoel. Ik weet nu weer dat de grens tussen goed en kwaad op een plaats kan liggen waar je het niet verwacht.
Ik ga zelf op het beeldscherm kijken en onze vlucht vertrekt van Gate 131. Ik moet in mezelf lachen en een warm gevoel verspreid zich door mijn lichaam. Lyka en ik zitten te wachten bij Gate 131. Noem het geluk, noem het karma, ik bedank de boeddha voor haar begeleiden van twee eenvoudige stervelingen.
Het aan boord gaan met voorrang voor mensen op leeftijd is geen probleem in een land waar de gemiddelde levensverwachting onder de 70 jaar ligt. We slaapwandelen naar onze stoelen en worden wakker gemaakt voor de snacks die ik in januari tijdens het boeken heb besteld en betaald. De tijd is elastisch geworden. Mijn bewustzijn kan de 55 minuten van de vlucht niet meer in een vorm gieten die mijn geest begrijpt. We zijn in (reis)zombies getransformeerd en hunkeren naar een bed, slapen en een douche.
Zelfs mijn altijd alerte geest om foto’s te maken is nu tot stilstand gekomen. Ik denk er gewoon niet meer aan om onze avonturen voor de eeuwigheid digitaal vast te leggen. De tijd en ruimte spiraal zoals de theorie door Einstein bedacht bestaat voor ons niet meer. We weten nog wel in welke ruimte we zijn maar niet meer in welke tijd.
Na de landing op de Daraga International Airport raak ik snel geïrriteerd omdat mijn zintuigen het grootste gedeelte van hun intensiteit verloren hebben. Ik herken mijn schoonmoeder niets eens meer op afstand. De gemeentebus met de chauffeur staat klaar om ons naar San Antonio (Sapa) te brengen. De dames gaan achterin om met elkaar te kunnen praten zonder te worden afgeluisterd.
De bijna tandloze chauffeur naast mij spreekt geen woord Engels en ik reageer alleen nog wanneer de bus een plotselinge beweging moet maken in het onvoorspelbare en levensgevaarlijke verkeer in de Filipijnen. Ik heb slechtere chauffeurs meegemaakt maar ik kan niet ontkennen dat ik blij ben om op de plaats van bestemming te zijn.
De airconditioning gaat aan in onze kamer voor de komende vijf weken die we liefkozend altijd VIP1 noemen. Ik drink een halve liter koud water en de vermoeidheid lijkt weggespoeld. Ik passeer het punt dat ik 24 uur wakker ben sinds in Busan de wekker ging. Enkele hazenslaapjes hebben me door de lange nacht gesleept.
Het is nog geen negen uur in de ochtend en ik heb nog een hele dag voor me. Slapen is voor mij geen goed idee want oude(re) mensen zijn gebaad bij een goed ingedeeld dagelijks ritme waar je je strak aan moet houden. De paar duizend Filipijnse peso die ik nog in mijn portemonnee had zijn sneller uitgegeven dan verwacht. Het goede nieuws is dat er nu een filiaal van een Filipijnse bank in Donsol is die internationale kaarten accepteert. Het is een stevige wandeling van een kleine veertien kilometer maar ik heb verder toch niets anders te doen.
In de drieënhalf jaar dat we weg zijn geweest is er natuurlijk het een en ander veranderd. Langs de weg natuurlijk want de weg ligt nog steeds op dezelfde plaats. Het is nog steeds een genot om in alle rust door het tropische landschap van Luzon te wandelen. Elke passerende motorrijder en hun passagiers groeten je. Iedereen in het dorp weet na ruim vijftien jaar wel wie ik ben!
De weg van Dawitan naar Ogod is gerenoveerd en verbreed. Het verbaasd me en om eerlijk te zijn begrijp ik niet waarom. Deze weg wordt alleen gebruikt door de lokale bevolking op tweewielers.
Problemen met de opgeschoten rebellerende jeugd lijkt op het platteland van de Filipijnen ook te bestaan! De burgemeester, Barangay Captain, zoals zijn mooie titel officieel klinkt, heeft de absolute macht in het dorp en wordt door iedere inwoner gerespecteerd.
De ingestelde avondklok staat op een muur tegenover de lagere school geschilderd. De straffen staan eronder en zijn voor iedereen duidelijk. De boete van ₱ 500 lijkt niet veel maar het is wel het minimum dagloon dat hier wordt verdient in de provincie. Wordt er ook gehandhaafd? Reken daar maar op! Regels zonder handhaving zijn voor de zwakkelingen en de dromers. Geen enkele Barangay Captain in de Filipijnen behoort tot die groep!
Al sinds de eerste keer dat ik de oude katholieke begraafplaats van Donsol passeerde geeft dit beeld mij koude rillingen en roept vragen op. Het is in ieder geval het armste gedeelte van de inwoners die hier op elkaar liggen te rusten. Ik zoek naar woorden want hier ligt niemand onder de zoden. Het is in feite geen begraafplaats want er is geen schop de vulkanische grond in gegaan. Het zijn gemetselde tombes die zonder enig verband op elkaar zijn gebouwd.
Ik kan mijn ogen niet uit de opengebroken tombe’s houden. Ligger er nog menselijke resten? Wie hebben die tombes open gebroken? Zijn het grafrovers die tijdens de nachtelijke uren op zoek naar goud de rust van de overledenen hebben verstoort? Waren het familieleden die de tombe hebben opengebroken om de stoffelijke resten naar een andere, meer gerespecteerde, rustplaats te verhuizen?
Misschien dat ik ooit antwoorden krijg op deze vragen. Voor nu, ik heb nog een kleine twintig minuten te gaan totdat ik voor een ATM sta om Filipijns geld op te nemen. En wat denk je? Na 6 kilometer en 750 meter sta ik voor een ATM met een kartonnen bord erop.
“Out of Service!”, staat er met een dikke zwarte viltstift opgeschreven.
Dan zakt de moed je toch in de schoenen? Een beveiliger met een geladen jachtgeweer aan zijn schouder opent de glazen deur om wat te zeggen. In zijn kielzog volgt een vriendelijke medewerkster van de bank die haar oprechte excuses aanbied voor de ATM die niet werkt. Mijn opmerking dat ik te voet uit San Antonio ben gekomen verbaasd haar. Ze verteld me dat er hoop is dat de ATM om half drie weer werkt, de monteurs zijn onderweg. Ze bied meteen aan mij te bellen wanneer de ATM is gerepareerd.
Helaas kan ik daar niets mee want we hebben nog geen Filipijnse simkaarten. Het oude kaartje dat in mijn iPhone zit werkt gewoon niet meer na drieënhalf jaar. Ze heeft begrip dat ik het morgen weer kom proberen omdat ik haar geloof en dat ik goede hoop heb dat de ATM vanmiddag wordt gerepareerd. Vriendelijkheid en service, wat mis ik die oude tijd dat je nog netjes te woord werd gestaan in Hollandistan.
Na twee halve liters ijskoud drinkwater voor ₱ 23 (€ 0,35) is het tijd om rustig terug te lopen. Ik passeer een aangename verrassing die ik op de heenweg heb gemist. Een nieuwe supermarkt, genaamd O’ Save, is geopend. Een eerste blik over de kassa’s, en de afrekenende klanten, naar binnen voorspeld veel goeds. Daar gaan we morgen zeker even binnen kijken!
De weg terug is zwaarder dan de weg heen. De temperatuur is gedurende de ochtend opgelopen en de luchtvochtigheid perst de liter koud water, in de vorm van vettig zweet, uit mijn lichaam. Het gebrek aan lichaamsvloeistoffen heeft waarschijnlijk een negatieve invloed op mijn gewrichten in mijn benen. Mijn enkels en knieën beginnen pijn te doen terwijl ik ze toch niet echt zwaar belast.
De laatste anderhalve kilometer leg ik af achter op de motor van een vriendelijke jongen die vroeg of ik misschien een lift wilde naar Sapa. Ik voel me met zesenzestig nog niet oud maar ik begin de beperkingen toch wel te voelen. Mijn geest wil steeds vaker iets doen dat mijn lichaam niet meer wil doen. Wat nu? Gelukkig ben ik een realist.
De warmte zorgt er voor dat ik minder trek heb. Ik weet dat ik moet eten zoals ik ook weet dat ik voldoende moet drinken. In de tropen is drie liter water zo’n beetje het minimum. De dames hebben al gegeten en in mijn gedachten zie ik de borden met de grote bergen gekookte rijst voor me.
Er is Adobo met varkensvlees over en in combinatie met spaghetti is het een prima lunch voor mij. De knijpflacon Ssamyang die we hebben meegebracht uit Korea komt tevoorschijn en deze eerste maaltijd in de Filipijnen is zo slecht nog niet.
Het bed in de relatieve koelte van de slaapkamer is erg uitnodigend maar ik weet dat het geen goed idee is. De veranda is een betere plaats om de middag door te brengen. Aan het einde van de middag een eerste ijskoude San Miguel Pilsen terwijl ik een boek van Appie Baantjer uitlees.
Onze eerste dag bij Lyka’s moeder wordt afgesloten met de altijd lekkere Panchit Marit, zoals wij het noemen. De Filipijnse bami zal geen culinaire prijzen winnen maar het is voor ons voldoende. Vandaag zitten er stukken kippennek in voor de smaak en het vlees. In de Filipijnen wordt er echt niets weggegooid!
Er zal niet veel vlees aan die nek zitten zijn dus schuif ik de strengen nekwervels van het gevogelte naar de rand van het bord. Het smaakt zoals verwacht en om half tien sluit ik mijn ogen na de eerste dag in de Filipijnen. We hebben nog wat plannen maar later meer daarover.

Zuid-Korea: Gamcheon Culture Village

Busan (So Yu Hotel) 609), dinsdag 19 mei 2026

Toeristische attracties komen in twee smaken. De door mensenhanden gebouwd of door de natuur gevormd. De eerste is vaak met voorbedachte rade als attractie gebouwd om iedereen versteld te doen staan, zoals de Eiffeltoren die in 1889 de wereld moest verbazen wat je allemaal met stalen balken kon bouwen.
De natuur heeft geen bewustzijn en volgt de krachten van de kosmos. Natuurkunde en scheikunde hebben overal in de kosmos dezelfde wetten! Laat dat maar eens op je inwerken nu de hoogopgeleide leiders van onze samenleving denken dat ze de kosmos kunnen sturen met zelfbedachte knoppen om aan te draaien? De kosmos heeft geen knoppen en is niet te beïnvloeden.
Wat de mens wel kan is geld vragen voor de toegang naar een bouwwerk van moeder natuur. De reinste belasting gevoed door de leugen dat uw geld wordt gebruikt voor het instant houden van het natuurwonder dat in de toekomst met een aan zekerheid grenzende onwaarschijnlijkheid zal verdwijnen!
Een wijze man in Nepal vertelde mij ooit: ‘Maak je geen zorgen over de aftakeling van je lichaam en geest. Zelfs Mount Everest eindigt als zand op een strand aan de oceaan!’
Vandaag bezoeken Lyka en ik het Gamcheon Culture Village, een dorp tegen de steile hellingen van een heuvel in Busan. Het dorp heeft een twijfelachtige geschiedenis achter de rug en is ruim vijftien jaar geleden met inspanningen van het gemeentebestuur gevormd tot wat het nu nog is. Een unieke plaats in een groene wereldstad.
We gaan opnieuw met de bus omdat dit veruit het beste, en leukste, vervoermiddel is in Busan. Zoeken naar welke bus je moet hebben is kinderlijk eenvoudig nu Google maps al het werk voor je uit handen neemt. We vertrekken vanaf Busan Depart, een afkorting voor department store, met bus 87 voor onze bestemming Gamcheon Culture Village.
In de bus realiseer je ook hoe steil sommige straten in Busan zijn. Ik heb al heel wat heuvels te voet beklommen maar met een volle bus naar de top rijden van een steile heuvel midden in een miljoenenstad is een heel andere discipline. Hoe steiler de heuvel hoe stiller de toeristen om ons heen in de bus zijn. Er is een hoog gehalte toeristen onder de passagiers! Je moet er niet aan denken dat de remmen of de koppeling het begeven.
Een eerste blik op de kleurrijke huisjes van het bergdorp geeft je een bijzonder gevoel.
Het zit een beetje tussen: ‘Ja, best wel leuk!’, en ‘Is dit alles?’ in.
De vergelijking en de naamgeving van het “Machu Picchu” van het oosten gaat echt te ver! Het is goed bedacht door de reclamemensen maar het raakt kant noch wal.
Hoe is het bekende dorp ontstaan?
Korea is hoofdzakelijk heuvelachtig en de vlakke stukken land op de hogere vlaktes, langs rivieren en langs de zee zijn sinds mensenheugenis gebruikt voor de nederzettingen en landbouw. Langzaam zijn die twee van het natuurlijke vlakke land verdreven door de industrie en stedelijke ontwikkeling naar de met mensenhanden gebouwde terrassen op de hellingen van de minder steile heuvels.
In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw verscheen er langzaam industrie op de vlaktes die grenzen aan de zee. De bewoners, tevens de arbeiders in de industrie, werden verdreven om plaats te maken voor de economische vooruitgang van het toen door Japan geannexeerde Korea. Met Japan als nieuw export gebied bood zich een enorme markt aan voor de Koreaanse landbouw en industrie.
De oorspronkelijke bewoners van de kuststrook moesten ver genoeg worden verplaatst om veel ruimte te maken voor de industrie maar tevens dicht genoeg bij de nieuwe industrie blijven om als goedkope arbeidskrachten te kunnen dienen. Armoede was troef en gezinnen waren klein in de bamboe/houten huisjes. Rond 1955 werden er nog eens 800 gezinnen naar Gamcheon Culture Village verhuisd. De leefomstandigheden waren nog steeds slecht en armoede was troef.

In de jaren '70 waren er alleen huizen gemaakt van hout. Eind jaren '80 en begin jaren '90 begonnen gezinnen groter te worden, dus bouwden ze huizen met twee verdiepingen." Desalniettemin werd het dorp geconfronteerd met aanhoudende armoede en slechte levensomstandigheden

In 2009 kwam het plan van de grond om van Gamcheon Culture Village een bolwerk voor jonge kunstenaars en anders denkende te maken. Er kwamen subsidies om de houten huisjes door stenen huisjes te vervangen. Het dorp in een lappendeken van kleur te verven en de huizen en straten te versieren met kunstwerken om het dorp tegen de heuvel leefbaarder te maken.
Het dorp is kleurrijker geworden maar ik heb grote vraagtekens bij de leefbaarheid in de toeristische attractie wanneer er dagelijks een vloedgolf van (buitenlandse) toeristen over het dorp spoelt. Tijdens ons korte bezoek kan ik niet zeggen dat ik enig spoor van leven heb gezien van de permanente bewoners.
Overal in het bergdorp staan mensen in rijen te wachten om die ene droomfoto te maken, die ze op hun smartphone hebben gezien, en die iedere toerist maakt in het Gamcheon Culture Village.
Zo wij dus ook want het is aanstekelijk omdat er verder eigenlijk niets is te doen in het dorp. Behalve het oneindig eten van ongezonde veelal gefrituurde snacks en het drinken uit grote bekers gevuld met felgekleurde mierzoete vloeistoffen en blokjes ijs.
De langste rij mensen in het bergdorp staat te wachten op de mogelijkheid om een foto te kunnen maken met de beelden van De kleine Prins en de woestijnvos. Personages uit een (kinder)boek gepubliceerd in 1943. Het is geschreven door een Fransman die absoluut niets van doen heeft met Korea. Opnieuw een mooi staaltje van moderne Aziatische marketing.
De meeste mensen staan te wachten in groepjes van twee à vier personen. Die groepjes nemen tussen de dertig seconden en een minuut de tijd om de foto’s met de fantasie figuren te maken. Jullie begrijpen hoe langzaam de rij vordert en dat er altijd nog mensen zijn die proberen voor te dringen.
Gelukkig laat de oude vrouw met de fel gekleurde stok zich niet intimideren en ze houd de rij goed in de gaten zodat er geen problemen ontstaan. Het is een onwaarschijnlijke ervaring wanneer ze zonder enig mededogen een toerist op zijn plaats zet of naar het einde van de wachtrij stuurt.
Een muur in een pasteltint is al goed voor de omgeving maar het wordt beter wanneer er een muurschildering op komt. Ook bij deze muurschildering is de Kleine Prins het onderwerp. Het fictieve personage komt van alle kanten op je af.
Koreaanse Popmuziek, afgekort K-Pop, verovert in een rap tempo de (Aziatische) wereld. Jonge mannen en meisjes, verbouwd in plastische chirurgie fabrieken, die er uitzien als verwesterde humanoïde robots. Ieder zijn eigen schoonheidsideaal, het is in ieder geval niet mijn ding. Een ouderwets persoon als ik houd nog steeds van de natuurlijke schoonheden zonder botox en plastische chirurgie. Deze moderne muziekhelden en -heldinnen mogen natuurlijk niet ontbreken op de glad gestukadoorde muren in het dorp.
Ook traptreden moeten het ontgelden om met een kwast te worden omgetoverd tot een blauwe hemel met witte wolkjes. De verf op de treden vertoont geen enkele slijtage, dan begrijp je meteen dat de bewoners van dit huis nooit thuis zijn. We gaan nog verder klimmen naar een ander beeld van de Kleine Prins dat er nog niet zolang staat.
We raken snel verwijderd van de kudde toeristen omdat het een enorm steile weg is en de vele treden omhoog ook niet uitnodigend zijn voor de jonge generaties bankhangers en smartphone verslaafden met een licht overgewicht. Wij laten ons niet weerhouden om deze laatste inspanning te doen voor de mogelijke rustdagen die voor ons liggen.
Ook op het dak van het nieuwe gebouw staat een kortere rij dan dat we ondertussen gewend zijn. We raken aan de praat met een Italiaanse vrouw met een kind. Ik maak de foto’s van het Italiaanse gezin en zij maakt enkele foto’s van ons. Zo zijn we beiden geholpen.
Zou jij je iPhone in Amsterdam, of Rotterdam, aan een wildvreemde geven met de vraag of ze een paar foto’s van je willen maken?
Natuurlijk is er tijdens de volksverhuizing in het midden van de vorige eeuw de tempel ook meeverhuisd. Een richtingsbord wijst naar de Gwaneumjeongsa Temple, ruim honderd meter verderop. Het is grappig wat we tot nu toe hebben gezien. Het is zuivere popcultuur maar ik wil ook wat oudere oorspronkelijke cultuur zien. Het zijn slechts twee gebouwen waarvan het hoofdgebouw het bekijken waard is.
Het wordt tijd om een bus te zoeken die richting Nampo gaat. Onderweg passeren we nog meer uitingen van kunst in verschillende vormen. De verzameling van kunst maakt deze plaats tot een fijne bestemming voor een halve dag mocht je ooit in Busan komen. Dit dorp is niet betoverend maar het dorp is zeker aantrekkelijk!
Je kan de Koreanen zonder te vloeken Nationalistische Patriotten noemen. In de Verenigde Europese Emiraten staat daar bijna de doodstraf op bij voorkeur uitgevoerd door Hamas en/of Hezbollah aanhangers.
Het doet me goed om de Koreaanse jeugd in de klederdracht te zien. Ze zijn na al die jaren onderdrukking nog meer trots op hun eigen Koreaanse identiteit.
Nog een afscheidsfoto van ons samen en een foto van mijn lieve vrouw op een bankje dat wel heel ver uit het lood staat. We hebben twee uurtjes doorgebracht in het Gamcheon Culture Village en dat is meer dan genoeg!
Bij de bushalte staan om een uur in de middag tientallen toeristen te wachten op de bus terug naar beneden, naar de stad. Ik moet aan Kris Masschelein denken en haal een oude truc van de gepokte en gemazelde reiziger tevoorschijn. In zo’n geval bepaal je eerst de richting vanwaar de bus(sen) komen.
In plaats van wachten op de tweede of derde bus waarin je kan plaatsnemen loop je in de richting waaruit de bus(sen) komen naar de eerste bushalte die je tegenkomt. In dit geval op de heuvel schat ik tweehonderd tot tweehonderdvijftig meter. Op het elektronische vertrektijden bord ontdekken we al snel het busnummer dat wij zoeken.
Bij de eerste bus is het meteen raak en wij stappen in een zo goed als lege bus. Een fijne zitplaats met voldoende beenruimte net voor de achterwielen valt ons ten deel. Nu komt het meest grappige moment van de busrit!
We komen langzaam aangereden bij de drukke bushalte die we koste wat het kost wilden vermijden. Er wordt stevig geduwd voor de ingang naar de bus en op verschillende gezichten van de ingestapte passagiers zie ik de verbazing op hun gezicht.
Ze stellen zichzelf de voor de hand liggende vraag: ‘Heb ik die man met die hoed net niet gezien?’
Alle staanplaatsen in het gangpad worden gevuld en zodra de bus het maximale aantal passagiers heeft bereikt zet de chauffeur de bus in beweging. De staande passagiers grijpen zich aan alle kanten vast aan de stangen en de handgrepen. Het is een stevige afdaling die in een etappe van de Tour de France niet zou misstaan.
‘Zou Busan geen interessante plaats zijn voor het organiseren van het Wereldkampioenschap Wielrennen op de weg?’
De bus is onder aan de helling sneller leeg dan verwacht. Tijdens de half uur durende rit naar de stad zijn Lyka en ik het over eens dat we Gimbap gaan eten als lunch.
Op het bankje tegenover de bushalte genieten we van de twee Gimbap. Een met tonijn en de andere met kimchi. Twee Koreaanse klassiekers waarvan er dagelijks miljoenen worden genuttigd in Korea
Op hetzelfde bankje geniet ik aan het einde van de middag van mijn biertje en rijstkoekjes die ik van de oude vrouw in de GS25 heb gekregen. Het weer voorspeld een, en misschien wel twee, rustdagen voor de komende week. Dat nemen we op de koop toe want regenachtige dagen horen nu eenmaal bij het reizen en geven je de mogelijkheid dingen te doen waar je anders niet aan toe komt.
Het is op dit moment nog zonnig en ik zie de schaduw van een gebouw achter mij langzaam omhoog kruipen langs de gevel van het Connect Busan Hotel. Het is de grootste zonneklok die ik ooit heb gezien!
De grote fles Cass bier smaakt uitstekend. Bier in een glazen fles is veel goedkoper dan bier in blik! Zowel de flessen als de blikken hebben geen statiegeld! Waarom zou dat zijn? Er ligt geen blikje of flesje langs de straten, zou het iets met cultuur en opvoeding te maken hebben?
Het Cass Beer smaakt nog het meest als Tsingtao bier omdat er waarschijnlijk veel rijst bij het brouwen wordt gebruikt. Het valt me nu pas op dat het bier slechts 4,5% alcohol bevat. Na een paar biertjes ben ik al licht in mijn hoofd. Het lijkt dat het lichte Koreaanse bier meer plezier geeft dan het Nederlandse bier.
Zo komt deze dag aan een einde. We hebben weinig trek dus eten we instant noedels op de kamer. Morgen waarschijnlijk een rustdag.