Zuid-Korea: Eerst een tempel

Busan (So Yu Hotel) 609), zondag 10 mei 2026

Goedemorgen Busan! Om zes uur schuif ik de verduisteringsgordijnen, en het kleine raam, open. Een stralend blauwe lucht, en een frisse bries begroeten mij. Om de hoek uit het raam, op de heuvel, kan ik net de Busan Tower zien. Het wordt vandaag een fantastische dag voor onze eerste èchte wandeling in Busan. Lyka draait zich nog een keer om, haar gezicht weg van het brandende zonlicht terwijl ik mijn dag op mijn MacBook Air begin.
Nadat de koffie is gezet komt het gisteren in de supermarkt gekochte brood tevoorschijn. Het ontbreken van boter is voor ons geen probleem. De oude kaas is heerlijk en ook de Koreaanse Spam is van de verwachtte kwaliteit. Hap na hap van de boterham met oude kaas, slok na slok van de sterke hete koffie, het is een fantastisch ontbijt. Lyka geniet ook zichtbaar van het belegde supermarkt brood waar onbekende groene zaden in zitten.
Mijn dagelijkse boekhouding is als eerste aan de beurt. Velen denken dat reizen veel geld kost omdat ze het spiegelen aan de jaarlijkse kosten van drie weken aan de Spaanse Costa’s. Reizen is een heel andere discipline! Het is oneindig financieel balanceren als een koorddanser hoog boven een ravijn met het budget dat je tot je beschikking hebt. Natuurlijk heb je een serieuze begroting gemaakt voordat je begint te boeken maar de werkelijkheid is altijd anders dan je hebt begroot.
Ik heb met verschillende budgetten gewerkt in de afgelopen achtentwintig jaar.

1. Dagbudgetten werken nooit! Een kostbare verplaatsing en je zit ’s avonds achter een bordje witte rijst met een goedkoop flesje drinkwater en je slaapt in een hol op een matras dunner dan een krant.
2. Weekbudgetten geven je wat meer financiële ruimte maar aan het einde van de week kom je gegarandeerd tekort omdat je in het begin van de week te optimistisch bent geweest! Die paar extra biertjes ’s avonds in het begin van de week kom je aan het einde van de week tekort. Dan begin je, met de beste voornemens, alvast aan het budget voor de komende week. Met als gevolg dat je vijf dagen later weer platzak bent en je hele budget overhoop ligt. Twee dagen op je bed liggen in een guesthouse met je hoofd op een zuur kussen, om het budget uit te strijken, is natuurlijk niet waarvoor je op reis bent!
3. Maandbudgetten zijn nog verraderlijker dan de weekbudgetten. Je wilt niet weten hoeveel optimistische bloemenkinderen er in Bangkok rondzwerven. Bedelend om geld voor een goedkoop guesthouse tot hun vlucht eindelijk vertrekt of een enkele reis terug naar huis!

In het laptop tijdperk houd ik dagelijks een nauwkeurige boekhouding bij voor de dagelijkse uitgaven. Daaruit volgt de prognose voor de komende dagen in het land waar we ons bevinden. Budgetten worden dagelijks gecorrigeerd. Dat is de schone financiële kunst van het moderne reizen.
Daarom ontbijten we tegenwoordig af en toe op de kamer. Brood uit een supermarkt en eenvoudig beleg. Het is de eerste besparing van een bedrag dat we later op de dag ergens anders aan kunnen besteden.
Ik maak graag gebruik van AllTrails om wandelingen in de omgeving van ons hotel te zoeken. Onze eerste wandeling is op het eiland tegenover het centrum van Busan. De vijf kilometer over de heuvel zijn volgens de website gemiddeld en de wandeling zal tussen de twee en drie uur in beslag nemen. Dat laatste is voor ons niet belangrijk omdat we alle tijd hebben en we willen genieten van de bosrijke omgeving.
Google Maps is duidelijk welke buslijn we moeten nemen naar het begin van de wandeling. Buslijn 6 brengt ons dichtbij de Bokcheonsa Temple waar de wandeling begint. Terwijl we op de bus staan te wachten observeren we hoe de stadsbussen werken. Op een beeldscherm in de bushalte staat nauwkeurig aangegeven hoe lang het nog duurt voordat Bus 6 verschijnt bij de bushalte. Tijdens het wachten zien we passagiers in andere bussen stappen en een bankpasje, of hun telefoon, bij een terminal houden. Er volgt een bedankje in de vorm van een computerstem zodra de passagier is geregistreerd.
We staan voor onze eerste hindernis. Wat is dat voor een pasje? Wordt er betaald met Apple Pay of VISA? Of misschien toch maar contant betalen in het openbaar vervoer? Ik hoef niet lang op de antwoorden te wachten! Een Koreaanse man die ook op de bus staat te wachten bespeurd mijn verwarring en laat mij een pasje zien.
’T-Money Card!’, zegt hij bijna fluisterend.
Hij wijst naar het kleine kruidenierswinkeltje achter ons en zegt: ‘Buy in CU-Store!’
‘Kamsahamnida!’, Dankjewel in het Koreaans en Lyka en ik gaan naar het winkeltje.
De kassier begrijpt onmiddellijk waar we voor komen, ik neem aan dat hij tientallen pasjes per dag verkoopt aan onwetende toeristen, en haalt een bundel kaartjes van onder de toonbank tevoorschijn. Hij begint met de kaartjes die allemaal een andere afbeelding hebben. Dan zijn er ook de eenvoudige kaartjes met het logo van T-Money en CU, de winkel waar we binnen staan.
We kiezen voor de eenvoudige Kaartjes en halen het kaartje zelfs niet uit het cellofaam. Na de eerste ₩ 5.000 (€ 2,85) voor de twee kaartjes moeten we ook reisgeld op het kaartje laden. Ik haal mijn bundel Koreaanse Won uit mijn broekzak en bekijk de bankbiljetten. Ik heb geen idee hoeveel een busrit kost. Hoeveel zal ik op het kaartje zetten?
‘₩ 10.000 is OK!’, zegt de kassier die het allemaal te lang vindt duren en kijkt naar de rij klanten die zich achter ons heeft gevormd.
Ik geef hem een biljet van ₩ 10.000 (€ 5,70). Hij legt een van de kaartjes op een kleine vierkante kaartlezer en even later krijg ik een kassabon dat er ₩ 10.000 op de T-Money kaart staat. We herhalen alles nog een keer met het andere kaartje en even later staan we samen met de kaartjes in de hand weer op bus 6 te wachten.
En daar is bus nummer 6! We geven wat andere passagiers voorrang zodat we goed kunnen zien wat er van ons wordt verwacht wanneer we in een stadsbus stappen in Busan. Lyka gaat als eerste aan boord en het gaat verbazend gemakkelijk. Al tijdens het Koreaanse bedankje door de computerstem verschijnt het saldo, na afschrijving van de ritprijs, op de terminal. ₩ 8.450 in dit geval.
Zodra we plaats hebben genomen beginnen mijn hersenen te werken om onze bewegingen te analyseren. ₩ 1.550 (€ 0,89), dat is niet veel! Is dat een starttarief, wordt er bij het verlaten van de bus de rest van de ritprijs afgeschreven?
Een klein halfuurtje later zijn al mijn vragen beantwoord. De ₩ 1.550 (€ 0,89) is een vaste prijs voor een busrit. Hoe lang je in de bus zit maakt niets uit. Eenvoudig gezegd is ₩ 10.000 voldoende voor drie retourtjes, of zes enkele reizen, met de stadsbus in Busan.
We zijn weg van de binnenstad en de buurt waar we zijn uitgestapt is nog rustiger dan de buurt die we hebben verlaten. Het is meteen stevig klimmen en ik moet een paar keer op mijn communicator kijken of we wel in de juiste richting lopen. Ook op dit eiland, verbonden met het vasteland door middel van drie bruggen, is de omgeving schoon, vriendelijk en veilig. Een muurschildering maakt ons blij en Lyka gaat meteen op de foto. De rust en het ontbreken van (zwerf)afval valt meteen op wanneer je uit Nederland komt.
Mag ik dit een stevige klim noemen? We zijn nog niet aan de wandeling begonnen en we voelen ons bergbeklimmers. Zouden er hier auto’s naar boven rijden? Ik kan het mij moeilijk voorstellen maar het zou mij niet verbazen.
De Schildpadstele, een monument gedragen door een stenen schildpad, op het schild van een schildpad is indrukwekkend. Het is pas onze tweede Boeddhistische tempel in Busan. Het is allemaal zeker indrukwekkend.
Halverwege de klim zien we dat de verschillende paviljoens tegen de berghelling zijn gebouwd. Een grote dodenhoek spiegel in een haarspeldbocht toont aan dat hier dus voertuigen de steile hellingen oprijden. Een onvermijdbaar zelfportret met de tempel op de achtergrond.
De Vier Hemelse Koningen (Sa-cheonwang), vaak gevonden bij de ingangen van Koreaanse boeddhistische tempels, begroeten ons in het poortgebouw dat de toegang is naar de tempel. De Vier Hemelse Koningen staan ook voor de vier windrichtingen. Ze bewaken de tempel en houden slechte geesten en demonen buiten de poort.
Onderhoud voor veel van deze onvervangbare religieuze monumenten wordt uit genereuze giften bekostigd. Hoeveel dakpannen met onze namen erop liggen er niet op Boeddhistische tempels verspreid over Azië?
Aan het kleine binnenplein staan slechts vier gebouwen die samen het tempelcomplex zijn. De poort zijn we al gepasseerd. Lyka zoekt haar eigen weg en ik bezoek de kleine kapel. Dit is puur, dit is religieuze kunst op haar mooist.
Ook het uitzicht op het moderne Busan vanaf een veranda is oogverblindend. Er is nog zoveel te zien en zoveel te doen in Busan. Ik heb geen enkele twijfel dat wij het hier goed naar ons zin zullen hebben. Het is pas onze derde dag en we zijn nu al helemaal verliefd op deze moderne havenstad.
Ongetwijfeld zal niet iedereen hetzelfde gevoel hebben bij het zien van de religieuze architectuur in Azië. Er is toch echt verschil in de architectuur van de tempels tussen de verschillende landen waar het Boeddhisme bloeit. De dunne dennenbomen zijn nog goed te herkennen in het dak van het gebouw. Een houten gebouw dat zonder metalen delen in elkaar is gezet en er na al die eeuwen nog staat.
Ik heb niet zo’n goed gevoel bij de nieuwe AI die overal de kop opsteekt maar tijdens het verwerken van de foto’s geeft de nieuwe informatie technologie mij wel antwoorden op de vragen die mijn foto’s oproepen.
De grote foto is een zittende gouden Boeddha, geflankeerd door twee staande Bodhisattva's of discipelen. De kleine foto zijn houten beelden van de Tienerkoningen (Siwang), vaak gevonden in de Myeongbujeon (Oordeelszaal) van Koreaanse boeddhistische tempels. De beelden zijn fijn beschilderd en stellen de rechters van de onderwereld voor.
Dit had ik in een nog niet zo ver verleden zelf nooit kunnen ontdekken op het internet!
Kolommen gemaakt uit een enkele boomstam! De Bukhang-brug, een van de drie bruggen die het eiland met het vasteland verbind. Als laatste de grote klok van de tempel. Het wordt de hoogste tijd om verder te gaan.
De ontdekking van de Bokcheonsa Temple is een bijzonder mooie start van deze dag. De oorspronkelijke wandeling moet nog beginnen en deze dag is al onvergetelijk.
Wat het bezoek aan de Bokcheonsa Temple bijzonder maakt is het ontbreken van de hordes toeristen. Veel landen in Azië, en de rest van de wereld zoeken wanhopig naar een manier om de toeristenstromen in te binden zonder de opbrengsten voor de economie te schaden. Veel landen grijpen naar het scherpe gereedschap van dure toeristenvisa’s en hogere toeristenbelastingen op overnachtingen zonder de lokale toeristen te schaden. Deze politiek is moeilijker uit te voeren dan het lijkt! Een twee prijzensysteem is het beste voorbeeld van discriminatie.
Bram en Freek zongen het al vijftig jaar geleden: ‘De arme is de lul en de rijke speelt de held, met geld!’
En denk nu niet dat de (nieuwe) rijken de meest beschaafde en beleefde individuen zijn van onze samenleving. Vroeger dronk ik in Thailand bier met een Britse manager van een vijf sterren hotel. Zijn verhalen over geld en macht lieten mijn oren klapperen. Uiteindelijk heeft hij ontslag genomen en is vertrokken. Hij kon het niet meer aan om van boven en door de opdringerige klanten te worden geschopt.
We gaan op zoek naar het begin van het pad dat ons naar het observatiedek van de Bongnae Mountain brengt. Dat wordt het volgende verhaal over deze mooie zondag.

Filipijnen: Happy Birthday Darling

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), woensdag 1 juli 2026

Vandaag is mijn lieve vrouw jarig. Voor het eerst sinds lange tijd viert ze haar verjaardag weer in haar geboortedorp San Antonio de Padua (Sapa) in de Filipijnen.

Van harte gefeliciteerd!

Filipijnen: Nog geen mug gehoord of gezien

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), woensdag 24 juni 2026

Na drie weken in het vissersdorp ben ik gewend aan mijn nieuwe omgeving. De Polynesiërs op de Filipijnen zijn emotionele wezens met weinig gevoel voor anderen. Ik sta bijna altijd als eerste naast mijn bed om gebruik te kunnen maken van de relatieve rust in de ochtend. Met een sterke koffie op de tafel luister ik naar de zware bas die zich een weg baant door de dikke begroeiing tussen de kleine rijstvelden. Ik kom eerst! Dat is een ongeschreven regel op het platteland van de Filipijnen.
Druppel voor druppel valt met een lange pauze op de gegalvaniseerde golfplaten. Langzaam versnellend en aanzwellend tot het geluid van het geroffel op een trommel voor een executie door een vuurpeloton. Ik zit droog op de veranda en bekijk het laatste nieuws van het thuisfront op mijn beeldscherm.

Ik kan het beter niet doen want de oranje bovenkant van de pagina van de telegraaf gaat over het voetbal waar ik nog geen seconde van heb gezien. De rest van het nieuws uit het thuisland is crisis nieuws en nieuws over nieuwe wachtlijsten. Er is een wachtlijst voor nieuwe wachtlijsten! De ene crisis na de andere crisis die de komende tientallen jaren niet door de ministers zullen worden opgelost maar wel enorme budgetten zullen opslurpen. Je moet je vrienden nu eenmaal aan het werk houden!
Ministers komen en gaan maar de hoge ambtenaren op de departementen hebben allemaal hun eigen agenda die ze er tientallen jaren doorheen kunnen drukken Er zullen extra belastingen blijven komen zodat nog meer bevriende nietsnutten tot in de eeuwigheid een goedbetaalde baan bij de overheid krijgen.

Er vormen zich plassen en holtes die gevuld worden met regenwater. De ideale kweekvijver voor de “Aedes albopictus”, beter bekend als de Aziatische tijgermug. In Singapore krijg je een boete, of in Nederlandse termen een belasting, opgelegd wanneer je stilstaand water op je grondstuk heb staan. De overheid stelt dat je daardoor bewust de bevolking van Singapore in gevaar brengt voor Malaria, Dengue Fever, Gele Koorts en Japanse encefalitis. En dat is strafbaar!
De afgelopen weken heb ik nog geen mug gehoord òf gezien. Dat is toch wel opmerkelijk te noemen. Zou het door de airconditioning komen in de slaapkamer? Ach, dan hadden we ze wel in de woonkamer of de natte keuken gevonden. Of is het niet het muggenseizoen? Zou de klimaatverandering ook positieve invloeden hebben op de nederige mensheid die de atmosfeer heeft volgepompt met kooldioxide? Allemaal zaken die voor de mensen om mij heen ver van hun bamboebed met een klamboe zijn. Voor hun is elke dag een gevecht om te overleven.
Rond half acht is het gedaan met de rust. De woonkamer stroomt vol en iedereen geeft zich volledig over aan de telefoon om de nieuwste filmpjes op te sporen en die zo luid als mogelijk is af te spelen. Er is geen enkele sprake van humane communicatie, het zijn dolende doofstomme geesten op een rots met een vloeibare kern die door het oneindige universum raast. Ik kan niet wachten om dit tafereel van een schilderij van Jan Steen achter me te laten.
Nadat ik mijn eenvoudige ontbijt van drie sneetjes bruinbrood met spam, kaas en veel mayonaise heb genuttigd is het de hoogste tijd om inkopen te gaan doen. De motor is een uitstekend middel om de drukte te ontvluchten! Met Lyka achterop rollen we over de betonplaten via Ogod naar Donsol, de hoofdplaats van de Filipijnen om walvishaaien te bekijken.
Wij gaan naar Donsol toe omdat er sinds een tijdje een ATM is waar ik onze VISA-kaart kan gebruiken. Dat scheelt bij elke geldopname een paar euro’s, dus biertjes, en een dag in Jeepney’s en achterop motoren of Tri-Cycles.
Nadat ik geld heb opgenomen gaan we eerst naar de kleine supermarkt. Een paar flesjes water,een paar blikjes suikervrije cola, een heel bruin brood, Bouillonblokjes varken en servetten. De rest is voor morgen wanneer we weer ontsnappen aan de drukte en de herrie in het kleine huisje.
Bij de slager kopen we een kilo varkensvlees voor ₱ 200 (€ 2,90) zodat de familie maar kan happen. Ik eet daar wat minder van omdat ten eerste het tijdstip voor de lunch 11:30 voor mij veel te vroeg is wanneer ik om 08:30 mijn ontbijt heb gegeten.
Ten tweede, voor de lunch komen alle restjes van de avondmaaltijd van gisterenavond weer op tafel. Ik heb mijn vraagtekens bij etenswaren die twaalf uur, bij temperaturen van meer dan achtentwintig graden Celsius, op tafel hebben gestaan. Pas wanneer het vreemd ruikt of smaakt gaat het twijfelachtige voedsel naar de (over)buren of de zwerfhonden.
Na de lunch blijkt dat Lyka ook genoeg heeft van de drukte. Ze wil naar SexyBeBe in Pilar voor een manicure. Of ik de chauffeur wil zijn? Natuurlijk wil ik dat, anders breng ik de halve middag door in de koelte van de slaapkamer met mijn Kobo e-reader.
Op weg naar Pilar laat de majestueuze Mayon vulkaan eindelijk haar piek aan ons zien. Het is Mt Fuji in het klein, een schitterend gezicht!

Terwijl Lyka achterover met haar ogen dicht aan haar nagels laat peuteren slenter ik door het slaperige stadje Pilar. Het enige bestaansrecht van Pilar is de veerboot verbinding naar het nabij gelegen eiland Masbate. Ik heb het stadje met mijn eigen ogen door de jaren zien veranderen in de vijftien jaar dat ik hier kom. Elke keer is het weer een beetje beter en een beetje luxueuzer. Toeristen trekken investeringen aan en met met die investeringen komen er hotels en restaurants.
Aan de kade naast de natte markt ligt een werkeloze vissersboot. Er is veel wind wegens een tyfoon enkele honderden kilometer naar het noorden. Het geeft ons een verkoelende wind maar de vissers missen hun broodnodige inkomsten.
Bij de 7-Eleven geef ik me over aan mijn trek en koop voor ₱ 39 (€ 0,55) een Siaopao Asado. Dat lijkt weinig maar voor deze mensen is het een stevig bedrag voor een tussendoortje. Na mijn broodje raak ik op het terras voor het kleine winkeltje aan de praat met een Amerikaan uit Californië die zich ook van de naam Johnny bedient.
Hij woont al een langere tijd op Basmate en wacht op de veerboot terug die vertraging heeft opgelopen. Hij is druk met het ontwikkelen van land dat hij koopt, bebouwd, en dan weer verkoopt. Hij is in Pilar om bouwmaterialen te bestellen voor zijn nieuwste project. Twee bungalows aan zee met een privé strand. Je moet er maar zin in hebben! Gelukkig heb ik andere hobby's.
Hij hengelt meteen of ik geen interesse heb in een van de bungalows die in aanbouw zijn. Ik lach hem voorzichtig uit. Voor USD 200.000 kan ik een kleine duizend nachten slapen waar ik wil in Azië. Voor minder dan USD 50.000 koop ik een huisje buiten de stad in Japan. Waarom zou ik dan op een moeilijk bereikbare plaats, op een eiland dat regelmatig door tyfoon’s en aardbevingen wordt getroffen, in de Filipijnen naar de zee gaan zitten kijken? Niets is vervelender dan zeezicht.
Hij begint zelf ook te twijfelen aan zijn plannen dus laat ik het maar voor wat het is. We nemen afscheid en ik slenter weer verder door de stoffige straten van Pilar. Lyka heeft nog een uurtje nodig in de schoonheidssalon en heeft geen behoefte aan een flesje koud water. Er rest mij niets anders om het rondje in Pilar nog een keer te maken. Johnny zit nog steeds voor de 7-Eleven op zijn veerboot naar Masbate te wachten en is in gesprek met enkele Filipino’s.
Ik hou de klok in de gaten en met nog een half uurtje te gaan zijg ik neer op de stoeprand tegenover de LCC-Supermarkt. Lyka is vroeger dan verwacht, ik ben blij dat ik heb afgezien van het koude biertje dat ik in gedachte had. Alcohol drinken en rijden is nooit een goed idee, zeker niet in de Filipijnen waar verkeersregels niet lijken te bestaan en de meeste voertuigen in Nederland niet eens door de APK zouden komen.
Eenmaal terug in de drukte van het kleine huisje is het mij snel duidelijk dat er vandaag een van mijn favoriete gerechten op tafel komt. Pancit Marit zoals ik het plagend noem is de Filipijnse uitvoering van de Indonesische Bami. De restanten in de koelkast kunnen worden weggewerkt en er wordt plaats gemaakt voor een nieuwe voorraad.
Voordat ik aan tafel ga maak ik eerst mijn gebruikelijk weg naar de hoek waar ik vier biertjes drink uit de koelkast van Magna. Aan de zijkant van de “Mark Albert Store”, waar die man in het witte t-shirt zit, is mijn plaatsje. Er is altijd wel wat wind die voor enige verkoeling zorgt
Ook heb ik elke dag aanspraak van de klanten, en de kinderen, die de winkel aantrekt. De lokale taal, het Bicol, ben ik natuurlijk niet machtig. Ook het Filipijns, Tagalog, kan ik maar geen grip op krijgen. Het zal de leeftijd wel zijn vermengd met onwil omdat ik weet dat ik hier nooit van mijn leven zal gaan wonen. De blinde vrouw spreekt Bicol tegen mij en ik antwoord terug in het Engels. Noem het vreemd, we verstaan geen woord van elkaar maar zitten wel altijd samen te lachen!
Helaas heeft de bereiding van de Pancit Canton niet de gebruikelijke liefde en aandacht gekregen. De deegwaren hebben het vocht niet volledig opgenomen waardoor het lijkt dat er een afgegoten bamisoep op mijn bord ligt. De noedels hebben nog teveel beet. Sommige zijn zelfs nog hard. De smaak is ook achtergebleven door het gebrek aan liefde en aandacht. Jammer, het zal wel aan mij liggen. De familie verwacht teveel van deze oude man. Of stel ik teveel eisen aan het eten?
Het internet is jammer genoeg niet snel genoeg om de gebruikelijke sportkanalen te bekijken. Ook Plex werkt niet naar behoren dus zit er niets anders op dan een film of TV-serie van mijn USB-stick te kijken. Om negen uur zoek ik mijn bed op. Wanneer je om half zes opstaat dan heb je voldoende uren slaap gekregen. Morgen is het weer een avontuur in de Filipijnen.