Zuid-Korea: Een traditie komt weer tot leven

Busan (So Yu Hotel) 609), zondag 31 mei 2026

We hadden deze wandeling al een paar weken geleden willen maken. Het is er toen niet van gekomen omdat we een andere wandeling hebben gemaakt. Gelukkig hebben we tijd over tijdens ons verblijf in Korea en het weer is uitstekend voor een ontspannen wandeling in een mooie omgeving.
Ik heb het al meerdere keren geschreven in de verhalen over ons verblijf in Korea. Busan lijkt mij nog steeds een fantastische bestemming voor een strandvakantie! Songdo Beach doet niets onder voor de stranden aan de Middellandse Zee! Ook zijn de bosbranden, en de half geklede dronken vakantiegangers, hier nog geheel onbekend. We slenteren over een lege boulevard langs het goudgele zand. Wie zou hier niet op zijn handdoek willen liggen?
Er zijn voldoende restaurants langs de boulevard om heerlijk te eten maar wat drinken op een terras is in Zuid-Korea nog volledig onbekend. De Koreanen houden van een picknick met familie en vrienden. Ze pakken dan ook flink uit met enorme kleden die vol staan met zelf meegebrachte plaatselijke lekkernijen inclusief de flesjes Soju en af en toe ook een een paar flesjes bier. Een standbeeld van de Koreaanse zanger Hyeon In heeft een prominente plaats aan de boulevard.
De iconische kabelbaan die de baai van Songdo overspand is al veel ouder dan ik had verwacht. De oorspronkelijke kabelbaan is geopend in 1964. In 1988 kwam er een einde aan de exploitatie. De reden daarvoor kan ik nergens vinden. Het heeft even geduurd maar in 2017 werd de kabelbaan in ere hersteld onder de nieuwe naam de “Busan Air Cruise”.
Een antieke gondel doet nu dienst als een versiering in een park langs de boulevard. Aan het einde van de boulevard staat een mooi staaltje moderne architectuur. Het Songdo Marine Leports Center is kubisme vermengt met diagonalen en krommen. Het is een schoolvoorbeeld voor het moderne Busan. Een heerlijke stad die je blijft verbazen en die je bezocht moet hebben.
Het “Songdo Coastal Bolle-gil Trail” is een mooie en veilige brug van verbonden vlonders langs de ruige kust van de Songdo baai. Ik kan het niet begrijpen waarom het hier op zo’n mooie zondag zo rustig is. Wanneer wij hier zouden wonen dan zou ik honderd procent zeker deze wandeling meerdere keren per week maken!
Rond een grindstrand staan er overal kleine stapeltjes platte stenen die door de bezoekers zijn opgestapeld. Natuurlijk wil Lyka ook een stapeltje maken en dat achterlaten zodat de natuur haar krachten erop kan los laten.
Het einde van de heerlijke wandeling langs de langzaam brekende golven eindigt op een enorme parkeerplaats aan de voet van het Songdo Sky Park. Het is nog geen twaalf uur en het is zeker te vroeg om terug te gaan naar het hotel. Wat zullen we gaan doen en hoe gaan we terug naar de stad? Dat zijn de vragen waar we moeizaam over overleggen. Eindeloos overleggen is niet altijd goed! Daarvan getuigen de dictators in het oude Rome die de macht kregen om zelfstandig een probleem op te lossen.
In het oude Rome was een dictator oorspronkelijk een legitieme magistraat met absolute macht, specifiek benoemd tijdens zware crises (zoals oorlog of interne onlusten). In tegenstelling tot moderne tirannen was het ambt grondwettelijk vastgelegd en strikt gebonden aan een maximale termijn van zes maanden.Soms moeten er knopen worden doorgehakt zonder dat er eindeloos gediscuteerd word.
Ik heb vandaag geen zin in eindeloos geleuter over een lunch. Instant Ramyun, heel normaal in Korea, met een dikke knakworst zou voor mij al voldoende zijn. Mijn meisje is een beetje verwend en denkt daar anders over. Ze steekt haar mening niet onder stoelen of banken. We weten dat de mogelijkheden om te lunchen in het gebouw van de kabelbaan beperkt zijn.
Bij de door dik glas beschermende gratis lift naar het gebouw van de kabelbaan nemen we een besluit. We gaan naar boven en we zien wel. Het gaat niet van harte en voor de eerste keer deze reis zit er een dikke zwarte haar in de boter. Dat heeft ook zijn charmes omdat je het altijd verwacht. Weken, of beter gezegd maanden, samen op reis kan onmogelijk zonder enige wrijving. Het is zelfs een van de mooiste ervaringen van het reizen om diep in de ziel van je reisgenoot te kunnen kijken.
Ik moet nodig en ga op zoek naar het toilet. Daar gaat een hele nieuwe wereld voor mij open. Er hangt een reclame aan de muur voor de Café Bar op het dak van het gebouw. Als gevolg van enige wrijving tijdens ons eerste bezoek aan Songdo Sky Park hebben we dit helemaal niet opgemerkt. Waarom gaan we daar niet even kijken?
Zodra de deuren van de lift zich openen gaat er een hele nieuwe wereld voor ons open. We kijken in een luxe ruimte gevuld met tafeltjes met stoelen en fauteuils met salontafeltjes. Het belangrijkste wat we zien recht voor ons is een koeling gevuld met vers gebak. Daar krijgen wij geen ruzie over! In overleg kiezen we twee verschillende gebakjes die we samen delen om van zoveel mogelijk smaken te kunnen genieten. Lyka neemt ook nog een Mocca Latte. Dat is teveel van het goede voor mij dus hou ik het bij een flesje water.
Voordat we aanvallen geniet Lyka van haar drankje en ik ben al bezig met de terugreis naar ons hotel. Ik ben er nog niet helemaal uit, er zijn drie verschillende opties, maar de gebakjes zijn hemels. De slagroom is vers, het chocolade gebak wordt afgewisseld met het regenboog gebak. Hapje na hapje genieten we van de heerlijkheden. Onverwachte heerlijkheden die ik niet lunch wil noemen maar ons wel voldoende vullen tot onze avondmaaltijd. En die wordt ook een hele bijzondere!
Het buitenterras van het Café is spectaculair te noemen. Heerlijke vergezichten over de baaien en de zee, groene heuvels en de wolkenkrabbers van Busan. Het Songdo Sky Park en de Busan Air Cruise hebben ons opnieuw verrast. Een plaats om niet te missen mocht je Busan bezoeken.
Dan volgt er nog een verrassing! Ook hier op het terras hebben de kleine prins en de vos de hoofdrol in de omgeving. Gelukkig staan er geen rijen om foto’s te kunnen maken. Lyka is meer dan blij en ik neem me voor om eens te zien of ik het boek over de kleine prins kan vinden om het te lezen. Het zal heel wat anders zijn dan de thrillers of de detectives die ik graag lees.
Nu onze neuzen weer dezelfde kant opstaan zijn we het er snel over eens dat we terug gaan naar de stad met, hoe kan het ook anders, de stadsbus. Met behulp van Google is het meer dan gemakkelijk, bus 7 of 71 zal ons terugbrengen naar Busan Depart.
Elke rit met een stadsbus is een avontuur voor mij. Ik geniet van de omgeving die aan mij voorbij trekt en de verschillen tussen de wijken die wij passeren. Soms doe ik inspiratie op om een excursie te maken naar een wijk die nooit in de toeristische brochures word genoemd. Een wijk die toch uniek kan zijn in haar omgeving en haar beleving.
Terug in de stad gaat Lyka meteen naar het hotel en ik moet nog even brood gaan halen in de supermarkt van de Lotte Mall. In de supermarkt voel ik mij ook als een vis in het water. Ik heb nu eenmaal iets met supermarkten in het buitenland omdat de plaatselijke ingrediënten mij altijd interesseren. Ik hou nu eenmaal van de eenvoudige maaltijden die de lokale bevolking ’s avonds thuis nuttigt. Anthony Bourdain is daarom een van mijn culinaire helden.
Gefascineerd kijk ik naar het aquarium met de levende paling in de supermarkt. Is het zeepaling of paling uit zoet water? Bestaat er eigenlijk wel een verschil? Kan een paling niet in zout en zoet water leven? Dat is iets dat ik maar eens moet gaan opzoeken zodra ik weer op de hotelkamer ben.
De verse sushi wordt afgeprijsd door een verlegen medewerkster van Lotte en dat is wel interessant. Ik maak een foto van de sushi en stuur die naar Lyka. De vraag of ik de sushi als snack zal meebrengen naar onze hotelkamer wordt helaas niet beantwoord. Dat zet mij voor een dilemma!
Kan ik al die sushi zelf opeten en dan ook nog genieten van de geplande avondmaaltijd? Ik ben nu eenmaal niet zo’n grote eter want ik wil niet te zwaar worden. Uiteindelijk neem ik voor die ₩ 6.900 (€ 4,00) het schaaltje verse balletjes rijst met rauwe vis en schaaldieren mee naar het hotel.
Het is bijna half vier, “Beer ‘o’ Clock”, wanneer ik de totaal verraste Lyka het bakje sushi voorzet. Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag of ze sushi wilde eten en dat bericht is niet eens doorgekomen op haar iPhone. Het doet me een genoegen dat de communicatie in verre vreemde landen nog steeds niet optimaal is. Zo blijft er gelukkig nog wat meer avontuur over.
De sushi smaakt net zo goed als ze er uit ziet. Ook ontdek ik wat nieuws! De Koreaanse wasabi verschild van de Japanse wasabi. De Japanse wasabi voelt als een zalf terwijl de Koreaanse wasabi een structuur heeft met knapperige stukjes. Over de smaakverschillen kan ik weinig zeggen maar de stukjes in de Koreaanse wasabi maken het eten van de sushi tot een andere belevenis.
Het is vandaag zondag en we hebben een oude traditie niet onderhouden in Korea. Zondagavond is normaal gesproken onze Pizza avond! Ik heb meer dan een pizza restaurant in de buurt van ons hotel verkend maar waarom niet een pizza bij een restaurant waar we ook heerlijke andere gerechten kunnen bestellen? Onze eerste ervaring met Hash Restaurant in Busan was uitstekend.
Het is op deze zondagavond erg druk bij Hash restaurant waardoor we in de hal op een tafeltje moeten wachten. Ik heb al een paar biertjes gedronken op mijn vaste plaatsje voor de GS25 gemakswinkel dus heb ik een grote dorst. Laat ik het maar even vragen!
‘Eh, excuseer mij, kan ik een biertje drinken terwijl we op een tafel wachten?’
Er is meteen paniek! Een goed verstaander heeft genoeg aan een half woord. Het probleem is dat alles dat wordt geserveerd meteen aan een tafel in het restaurant moet worden gekoppeld. Dat tafelnummer kan niet meer worden gewijzigd nadat het is ingevoerd.
Ik heb niet veel overredingskracht nodig om uit te leggen dat een pul bier ook later kan worden ingevoerd. Er is maar een persoon, dus geen keten van werknemers zoals serveersters en koks, nodig. De bedrijfsleider begrijpt het meteen en enkele minuten later zit ik te genieten van mijn halve liter Terra Bier van de tap.
Tien minuten later zitten we aan tafel en heeft Lyka ook trek in een ijskoude Koreaanse versnapering. We weten al lang wat we gaan bestellen dus de menukaart geven we meteen mee terug!
Dit gerecht van gegrild varkensspek met patat, sla en roomkaas is een absolute winnaar. We halen enkele minuten later onze wenkbrauwen op wanneer de pizza wordt geserveerd. Het lijkt meer op een ovenschotel gegratineerd met kaas.
We eten graag exotisch maar het moet ècht niet te vreemd worden. De Koreaanse pizza fascineert ons. Lyka kan zich niet langer inhouden en neemt het voortouw om de pizza te slachten. Er is een bodem van een brooddeeg met daarop verse ringen ui in een tomatensaus en plakjes salami onder een dikke laag gesmolten kaas.
Er is ook een alarm in mijn hoofd afgegaan want gesmolten kaas in deze hoeveelheden zal zeker je mond verbranden wanneer het gerecht net uit de oven komt! We delen de beide gerechten en wisselen ze steeds af om zo elke keer een nieuwe smaakbeleving te ervaren. Nog maar een ijskoud biertje want het is een mooie laatste zondagavond in Busan.
Ik mag gerust stellen dat het meer dan heerlijk was. We rekenen ₩ 52.000 (€ 30,50) af in contanten, voor het eten en een handvol biertjes, omdat we nog maar enkele dagen te gaan hebben in Korea. Contant geld heeft nu voorrang op de WISE kaart. Op de terugweg naar het hotel praten we samen over de kosten van het leven in Busan. We zouden hier samen een prima leven kunnen hebben voor € 90,- per dag! We weten nu al dat we zeker terug gaan komen in Busan.

Filipijnen: Een eenvoudige maar lange dag

Manilla (Bayview Park Hotel) 732), dinsdag 7 juli 2026

Zoals gewoonlijk ben ik om tien voor half zes wakker. De drukte in het kleine huisje werkt nog meer op mijn zenuwen dan gisteren. Ik ben niet veranderd, ik ben ouder geworden en stel mijn rust meer dan vroeger op prijs. Zeven mensen, vijf vrouwen, voor een gecombineerd toilet en douche is in alle omstandigheden teveel. Behalve in Baan Are Gong Riverside in Ayuthaya! Daar zijn de twee gedeelde badkamers absoluut geen probleem.
Ik blijf dus lekker op bed liggen en trek Lyka dicht tegen mij aan. Privacy is belangrijker dan ooit aan het einde van deze reis! Ik glij terug in slaap en word opnieuw wakker van een kraaiende haan of een blaffende hond. In de verte gaan deuren open en worden weer gesloten. Ik voel instinctief dat ze het vreemd vinden dat ik op dit tijdstip nog niet op de veranda aan de koffie zit.
Laat mij op deze dag van de op een na laatste verplaatsing maar met rust? Laat mij gewoon mijn eigen ding doen en dan heb je zeker geen last van mij! Rond half acht opent mijn lief haar ogen en zij is ook zichtbaar verbaasd dat ik nog naast haar lig.
‘Ben je niet lekker?’, vraagt ze.
Een kus op haar voorhoofd vergezeld van een ‘Goedemorgen’ is voldoende om haar gerust te stellen.
Vandaag gaan we afscheid nemen van San Antonio de Padua (Sapa) en we verplaatsten ons naar Manilla. De hoofdstad van de Filipijnen. Een stad waar een normaal ontwikkeld persoon niet wil zijn. Het is een noodzakelijk kwaad waar je het beste van moet maken! We weten waar we moeten zijn in de miljoenenstad maar we kunnen het niet verbeteren of veranderen. Ik kijk uit naar de eerste fatsoenlijke avondmaaltijd sinds weken.
Zodra ik de slaapkamer aan de voorkant van het huis verlaat voel ik alle ogen op mij gericht. Ik respecteer en hou van mijn familie in de Filipijnen maar de druk op mij is na vijf weken te groot geworden om nog te kunnen ontspannen, of mijn kleine dagelijkse bezigheden af te werken.
Koffie zetten is mijn eerste handeling op de laatste ochtend in het vissersdorp. Het gevoel dat de ogen op mij gericht zijn kan ik niet van mij afschudden. Er wordt ongetwijfeld heftig gespeculeerd wat ik allemaal meeneem en wat ik nog achterlaat. Voedsel is altijd goed, ook het voedsel waar ze hun neus voor ophalen. Het zal niet lang meer duren totdat ik verlost ben van de mieren. De menselijke mieren welteverstaan zoals in een eerder verhaal beschreven.
We kunnen onmogelijk op een nuchtere maag op reis gaan. Het Filipijnse ontbijt bestaat uit gekookte rijst met gebakken inktvis. Een flinke scheut lichte sojasaus in de pan en de smaak is ook aangepast. Het is een gerecht dat ik ook eet als avondmaaltijd. Helaas heb ik het de afgelopen weken niet voorbij zien komen. Geef mij maar vier bruine boterhammen met ei en mayonaise, geen zout maar wel veel smakeloze zwarte peper! Een blikje Coke Zero om het weg te spoelen en ik red het wel tot vanavond!
De klok tikt tergend langzaam! Ik hoor mijn naam en er wordt hard gelachen. Dat is net zo irritant als wanneer ze gaan fluisteren nadat je naam is gevallen. Het verlengsnoer dat ik heb gekocht voor de ventilator op de veranda is op mysterieuze wijze verdwenen. Het zal wel in een of andere koffer terecht zijn gekomen. Die snoeren zijn altijd gemakkelijk, zeker wanneer ze gratis zijn. Elke keer wanneer ik op mijn horloge kijk zijn er maar een paar minuten vergaan.
Gelukkig is de taxi te vroeg! Ik voel het als een verlossing zodra ik in het koele voertuig zit. Lyka is wat stil want afscheid nemen van een huilende moeder is voor een Filipijnse dochter niet gemakkelijk. Voor ₱ 2.000 (€ 28,50) worden we in een luxe Toyota Innova naar de nieuwe luchthaven van Legazpi gereden. Het blijkt een goede investering, we hebben de rit in menige gammele auto gemaakt voor een groter bedrag.
Er vertrekken ongeveer tien vluchten per dag vanuit Daraga. Het is altijd even zoeken omdat er verschillende namen door elkaar worden gebruikt. De officiële naam is “Bicol International Airport” met als IATA-code: DRG. Die sluiten dus niet echt op elkaar aan! “Southern Luzon International Airport” wordt soms ook gebruikt en op menig website vlieg je naar Legazpi òf Legaspi. Het is altijd een puzzel om een vlucht te boeken naar de internationale luchthaven die alleen nationale vluchten afhandelt. Filipijnse wetenschap.
Het is nog geen tien voor elf wanneer we plaats nemen in de enorme vertrekhal. De rit heeft langer geduurd dan ik heb verwacht. Toen we doodmoe arriveerden was ik al het gevoel voor de tijd kwijt. Lyka is haar zwarte vest uit Japan kwijt geraakt. Vermoeidheid is een vijand die je goed in de gaten moet houden.
Alles is op deze relatieve nieuwe luchthaven op de toekomstige groei gebouwd. Volgens het vliegschema vertrekken we om 14:15 dus is het nog wel even wachten. We wachten in alle rust met gratis internet. Mijn toneelstukje voor het met voorrang aan boord gaan voor senioren is geen geheim meer. Ik plaats onze bagage trolley, al lang voordat het inchecken begint, vooraan in de juiste rij.
Om kwart over twaalf beginnen ze eindelijk met het inchecken. Het vreemde gevoel dat de medewerkers iets weten dat wij nog niet weten overvalt me. Naast ons worden de passagiers van Philippine Airlines ingecheckt. Dat vliegtuig staat tien minuten na ons op de rol om te vertrekken.
De gewichten van onze koffers, mede door de aankoop van twee keer vier extra kilo, vallen binnen het toegestane gewicht waarvoor ik heb betaald. De verschillende toegestane gewichten tussen de verschillende luchtvaartmaatschappijen is een afgesproken samenzwering waaraan niemand kan ontsnappen. Het is een ordinair verdienmodel. We kunnen de roltrap op naar de Gate. Een eenvoudige controle van de handbagage en we gaan zitten bij Gate 8 waar geen stoelen zijn gereserveerd voor mensen die een speciale status hebben.
Een van de meest handige apps op mijn iPhone is Flightradar24. Ik kan live meekijken waar het vliegtuig zich bevind dat ons naar Manilla gaat brengen. Er komt maar een vliegtuig onze kant op en dat is vlucht PR 2923. Er hangt dus een (doorgeschoven) vertraging in de lucht voor onze vlucht naar Manilla. Dit is dus precies de reden waarom we twee nachten in Manilla verblijven. Om vertragingen als deze op te vangen!
Direct nadat ons vliegtuig geland is vertrekt PR 2924 naar Manilla. Het voelt alsof de passagiers het vliegtuig tergend langzaam verlaten. Een steward knikt naar mij als teken dat wij met voorrang naar het vliegtuig kunnen. Er rijdt alleen een oude vrouw in een rolstoel voor ons. De voordelen van wit haar komen goed van pas in een tweede wereld land.
In de rijen voor ons valt een troep dikke vrouwen, van minimaal honderd kilo per stuk, in de stoelen neer. De schouders en en nekken zijn niet om aan te zien. Ik ben allang blij dat ik er niet een in de stoel naast mij krijg. Ik moet in mijzelf lachen dat ik acht kilo bagage extra heb moeten betalen terwijl er net meer dan tweehonderdveertig kilo overgewicht, in de vorm van spek, in de smalle stoelen voor ons is geperst.
Om kwart voor drie start de push-back van het vliegtuig en we zijn blij dat het toch nog meevalt. Met een half uurtje vertraging valt wel te leven! We staan opvallend lange stil naast de startbaan. Wat nu weer? Tien minuten later passeert er een landend vliegtuig en kunnen wij eindelijk naar het begin van de startbaan taxiën en de neus in de juiste richting zetten voor onze vlucht naar Manilla.
Om iets voor drieën kiest het vliegtuig het luchtruim en zijn we onderweg voor onze op een na laatste verplaatsing van deze leuke reis. De regen gutst langs de romp van het vliegtuig en we kijken neer op de groene lappendeken onder ons. Tot volgend jaar Bicol!
‘Ik weet het, ik weet het!’, normaal eindig ik het afscheid van de Filipijnen altijd met: ‘Ik weet nu ècht honderd procent zeker dat ik hier nooit meer kom!’
Maar niet deze keer. Eigenlijk heb ik het best naar mijn zin gehad. Er waren wat ongemakken maar die zijn zeker tijdens ons volgende bezoek gemakkelijk op te lossen of te ontwijken. Daarnaast moet ik ook rekening houden met mijn lieve vrouw die natuurlijk volgend jaar haar moeder weer wil bezoeken.
We hebben goede hoop dat ons appartement voor de winter is overgedragen aan de kopers en dat we geld in de bank hebben. Dan gaan we de komende winter heel lang op reis!
Lyka heeft trek gekregen en wil graag een lokale lekkernij als snack. Het “Chocolate banana bread” is rijk van smaak en smelt in de mond. Het is heerlijk maar een klein hapje is voldoende voor mij. Ik hou niet zo van zoetigheid.
Nadat wij wat door elkaar zijn geschud door turbulentie in plaatselijke onweersbuien is daar de onbegrijpelijke en ongelofelijk uitgebreide hoofdstad van de Filipijnen, Manilla. De landing heb ik ook wel eens zachter meegemaakt maar dat we wegens de drukte een kwartier moeten wachten voordat we de start- en landingsbaan kunnen oversteken is wel nieuw. Zelfs op de Ninoy Aquino International Airport heb ik dit nog nooit meegemaakt.
De koek is nog niet op! We gaan niet naar een Gate maar we moeten naar de parkeerplaats voor de vliegtuigen. Ook daar is het weer wachten totdat het bekend is welke parkeerplaats is gereserveerd voor ons vliegtuig. Opnieuw staan we tien minuten stil. De passagiers worden ongeduldig en beginnen zich te roeren. Een geroezemoes zwelt aan tot een onheilspellend volume. De stewardessen moeten veel passagiers manen om weer plaats te nemen en de bagage niet uit de bakken boven de stoelen te halen.
Een enkeling geeft geen gehoor aan het verzoek van de stewardessen. Die ongehoorzame passagier wordt door twee stewardessen beleefd weer in zijn stoel gezet. Er wordt opvallend een notitie gemaakt van het stoelnummer. Het zou mij niet verbazen wanneer hij de komende weken of maanden niet meer als passagier aan boord zal worden genomen.
Eindelijk kunnen we het vliegtuig verlaten langs de bekende verrijdbare trap. Dat lijkt voor veel passagiers een nieuw en gevaarlijk avontuur te zijn. Er staat maar een bus te wachten dus het is meteen duidelijk dat de laatste passagiers allemaal in die bus moeten. De groep dikke vrouwen besluit om in de deuropening te blijven staan zodat zij als eersten de bus kunnen verlaten.
Het is een gebrek aan zelfkennis want ze vormen een muur die net zo moeilijk beklommen kan worden als de Grote Muur van China! De kleine donkere Filipino is er snel klaar mee en verteld ze dat ze verder de bus in moeten. De groep lichamen splijt uit elkaar als de rode zee. Een groep loopt naar de achterkant en de andere groep loopt naar de voorkant van de bus. Nu kunnen wij, en de rest van de passagiers die nog in de brandende zon op het beton staan, ook instappen.
De bus stopt helemaal aan het begin van Terminal 3. Het is dus een heel stuk lopen met de zes heupwiegende nijlpaarden voor ons. Zij stappen op de travelator en ik loop die eerste honderd meter wel om een flinke voorsprong te nemen op de slingerende bewegende hindernissen. Wij zijn als tweede bij band nummer 7 om onze koffers op te halen. Helaas duurt dat ook weer veel langer dan verwacht!
Eindelijk aangekomen bij de balie voor de hotels blijkt onze taxichauffeur te zijn verdwenen. Hij was het wachten op ons waarschijnlijk ook zat! Gelukkig kunnen ze hem per telefoon weer bereiken en een kwartiertje later worstelt de taxi zich door het kruipende en krioelende verkeer van Manilla.
Ik zeg een paar keer in mijzelf: ‘Welkom in Manilla!’, of het heeft geholpen weet ik niet!
Na al die vertragingen bij elkaar opgeteld stappen we om kwart over vijf het hotel binnen. Het is alsof we na drie jaar weer thuis komen. We weten de weg en het is niet druk aan de receptie. Het enige nadeel van laat arriveren in een hotel is dat onder normale omstandigheden de beste kamers allang vergeven zijn.
Het verzoek van een hoge verdieping, om zo min als mogelijk last te hebben van het luide verkeer ’s nachts, kan bijna niet worden gehonoreerd. Ze hebben een kleinere kamer op de zevende verdieping of een kamer zonder ramen op de negende verdieping. Dan moet het maar kamer 732 worden voor anderhalve nacht!
De Slouch Hat Hotel in Ermita is een van de weinig overgebleven klassieke monumenten in Manilla. Ik kom hier al zeventien jaar over de vloer! In vroegere tijden met de rugzak sliep ik hier ook altijd. Ik heb heel wat kamers aan de binnenkant gezien.
De bar heeft niets van zijn gezelligheid verloren maar veel van de expats, vroeger hoofdzakelijk Australiërs, hebben hun interesse in de Filipijnen verloren. Het is er nog steeds redelijk goedkoop maar de samenleving is jammer genoeg harder en gevaarlijker geworden. Zeker in de stedelijke gebieden! Troepen piepjonge bedelaars jagen op de toeristen zodra de zon is verdwenen.
Femke Halalsema uit Amsterdamrabat zou van binnen warm van blijdschap worden wanneer ze die tienduizenden kinderen en volwassenen ’s nachts in Manilla op straat onder lompen en kartonnen dozen zou zien slapen. Zo ziet het toekomstige Socialisme er uit: Iedereen arm behalve de alleswetende hoogopgeleide bestuurders!
We hopen dat het eten nog net zo goed is als drie jaar geleden. En dat is ook zo. De gegrilde varkenskarbonade met friet in plaats van aardappelpuree is nog steeds een winnaar! Lyka heeft al weken uitgekeken naar de Filipijnse specialiteit Bangus. een schoongemaakte en van de graat gehaalde vis, nog in de vel, die licht en snel wordt gefrituurd. Een mix van verse smaakmakers en een kommetje met een mix van azijn, lichte sojasaus en verse gesnipperde chilipepers maakt het compleet.
Dit zijn de maaltijden waar ik de afgelopen weken van gedroomd heb! Onze eenvoudige maar lange dag zit er eindelijk op. Nog een literfles San Miguel Pilsen op de kamer en dan de ogen dicht. Voorslapen voor de korte nacht die morgen volgt!

Filipijnen: Sneeuw op het dak

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), zondag 28 juni 2026

Sinds onze aankomst in het kleine vissersdorp worden we er elke dag aan herinnerd dat we in de tropen zijn. Net als een paar jaar geleden brandt de zon twaalf uur per dag op het donkergroene dak van het kleine huisje.
Dat dak heeft een donkergroene kleur om een reden. Mamsi vindt donkergroen een mooie kleur! Groen is de kleur van de natuur en de omgeving van het huisje. Het plaatstalen dak wordt overdag zo heet dat je binnen in het huis de straling van het hete staal op je huid voelt. Dat maakt het binnenshuis erg onaangenaam dus werd er een oplossing tegen het onaangename gevoel bedacht.
Die oplossing bestond uit een plafond van gipsplaten. Dat zou de warmte wel tegenhouden! Eenvoudige geesten als ze zijn, en om de kosten te drukken, hebben ze geen isolatie aangebracht op het gips. Het directe gevolg is dat de donkere bovenkant van de gipsplaat de warmte nu doorgeeft aan de kamers eronder. Er is ook geen enkele ventilatie boven het plafond aangebracht waardoor ook ’s nachts het plafond de warmte blijft uitstralen.
Het was binnen niet meer uit te houden dus zijn er twee airconditioning aangeschaft voor de slaapkamers. Een airconditioning met een buitenunit en een zogenaamde raam-airconditioning die de warmte via de natte keuken de woonkamer inblaast. Zo blijft het ’s nachts zeker lekker warm in de woonkamer!
Het gevolg is dat de menselijke mieren na de lunch van 11:30 met z’n allen in het kleine slaapkamertje van Mamsi kruipen waar de airconditioning op 25 graden Celsius staat te blazen en de woonwaker alvast voorverwarmd voor de komende avond. Je kan er niet boos om worden want je medelijden met deze groep hersenloze telefoonverslaafden is vele malen groter.
Na een paar dagen ben ik die warmte en klagende familie helemaal zat en bedenk de eenvoudigste oplossing! Ik laat het dak wit schilderen. Niet de meest favoriete kleur van mamsi maar wel de meest eenvoudige oplossing voor het probleem van de hitte in het kleine huisje in de jungle op het platte land van de Filipijnen.
Je moet de lager opgeleiden langzaam informatie voeren. Ze moeten die informatie dan verwerken en dat duurt langer dan bij de gemiddelde westerling. Het duurt een paar uur voordat ze de verbinding tussen een wit dak en een lagere temperatuur in het huis hebben gemaakt. Ze blijven hun bedenkingen houden bij deze oplossing. De reden? Niemand in het dorp heeft een wit dak!
Dan begint de natuurkunde les voor de lager opgeleiden! Energiekunde, of beter gezegd thermodynamica, hebben ze in de Filipijnen nooit van gehoord. Een eerste kennismaking met natuurkunde is altijd verwarrend! Ik leid de groep geïnteresseerden naar de koelkast en laat ze aan de zijkant voelen. Bij moderne koelkasten zit het koelelement in de zijkant verwerkt omdat het daar minder kwetsbaar is dan vroeger aan de achterkant.
Ze voelen een voor een aan de zijkant en ze voelen niets bijzonders. De koelkast is warm aan de zijkant net als de woonkamer! Een korte uitleg dat de compressor en het gas de warmte uit de koelkast en het vriesgedeelte naar de buitenland transporteert laat menig wenkbrauw omhoog gaan. Ongeloof straalt uit hun ogen! De koelkast en de vriezer zijn koud omdat de vriezer ijs maakt en dat ijs is heel koud. Dat is de gangbare verklaring voor een koelkast op het platteland van de Filipijnen.
Ik weet bijna zeker dat ik er niet veel mee opschiet. Ondanks mijn twijfels neem ik ze mee naar buiten en vraag ze of ze weten waarom de buitenunit van de airconditioning warme lucht blaast. Er wordt druk overlegd in het Tagalog, de algemene Filipijnse taal, alsof het een pub quiz is en zodra ze het met elkaar eens zijn geworden krijg ik het antwoord. De ventilator blaast de warme buitenlucht van achter de buitenunit er aan de voorkant uit.
Ik voel me machteloos en besluit om maar meteen naar het praktijk gedeelte van de natuurkundeles te gaan. Ik laat ze een voor een op te tafel klimmen om aan het plafond te voelen. Het ene familielid is nog verbaasder dan de andere. Ik zie hun gedachten door hun ogen in hun hersenen jagen als de wind van een tyfoon in december. Enigszins verbaasd, maar ook in een grote zekerheid, weten ze dat het plafond voor altijd zo heet zal blijven.
De voorspellingen voor het weer en de middagtemperatuur in de Filipijnen voor de maand juni zijn eigenlijk niet nodig. De eilandengroep van de Filipijnen heeft een zeeklimaat, compleet met de moesson, met nagenoeg altijd dezelfde maximale middag temperaturen. Mijn kleine thermometer komt tevoorschijn en krijgt een prominente plaats in de woonkamer zodat iedereen met zijn eigen ogen kan zien hoe warm het om drie uur ’s middags is.
Dat het in huis bijna zeven en een halve graad Celsius warmer is dan buiten is moeilijk te geloven. De kwaliteit van mijn thermometer wordt in twijfel getrokken. Ik neem hem mee naar buiten en leg hem op de tafel, in de schaduw, onder de veranda waar de thermometer snel terug loopt naar 31,4 graden Celsius. Nu moet ik mijn plan om het dak wit te laten schilderen langzaam brengen.
Terwijl de familie binnen in de warme woonkamer TV kijkt, met drie draaiende ventilators, zit geniet ik van mijn koude biertje op de veranda in een buiten temperatuur van rond de 27 graden Celsius. Dat is dezelfde temperatuur die we gebruiken voor de airconditioning in onze slaapkamer! Een kleine ventilator onder de tafel op mijn benen gericht houdt mij wat koeler en de vliegen en andere insecten weg.
Op Lazada, de Filipijnse tegenhanger van Amazon/Bol.com, bestel ik vijf emmers verf die speciaal voor stalen daken is. Ik koop niet de goedkoopste verf want enige kwaliteit is toch wel belangrijk. Davies Paint is een groot en gerenommeerd merk voor verf in de Filipijnen. De verf moet van een bouwmarkt uit Manilla komen want distributie staat in de Filipijnen nog in de kinderschoenen.
Zodra de eerste drie emmers zijn gearriveerd gaan de voorraadkasten open en komen er kwasten en rollers tevoorschijn die nog door holbewoners zijn gebruikt voor de grotschilderingen. Lang weken in warm water helpt altijd! Hoofdschuddend bekijk ik de nutteloze pogingen om de kwasten en rollers weer schoon en zacht te maken.
Mamsi heeft een schilder gevonden die uit Pilar naar San Antonio de Padua (Sapa) wil komen om het dak in twee lagen te schilderen. Eerst een zogenaamde hechtlaag en daarna de toplaag die waarschijnlijk elke twee a drie jaar moet worden bijgewerkt.
Het groene dak moet er nu echt aan geloven en mamsi komt met de schilder overeen dat hij in drie, bij voorkeur bewolkte en droge, dagen de klus kan klaren. Voor ₱ 600 (€ 8,50) per dag, plus een warme lunch, is hij de man voor deze klus. Ik heb er voor geen moment aan gedacht om zelf op het dak te klimmen!
Of ik gelijk maar even ₱ 200 (€ 2,85) aan de schilder wil geven zodat hij twee kwasten en een zakje rollers in Pilar kan kopen. De zaken zijn gedaan en het werk kan beginnen. Er is nog steeds twijfel of het verven van het dak wel werkt, hoofdzakelijk om de kosten, mijn geld kan beter voor andere dingen worden gebruikt.
Wanneer hij twee dagen later om kwart voor zes ’s morgens voor de poort staat zit ik al buiten aan de koffie. Er is in de buurt een bamboe ladder geleend en dat is voldoende om op het dak te klimmen. De verf voor de hechtlaag wordt een klein beetje met water verdund om gemakkelijker te kunnen rollen en kwasten.
Het weer werkt gelukkig ook mee want de eerste twee dagen is het hoofdzakelijk bewolkt zodat de verf wat rustiger kan drogen. Af en toe kijkt de familie naar het witte dak en ze kunnen nog steeds niet bevatten dat deze witte laag buiten op het dak het binnen in huis koeler gaat maken. Het is een emmer verf! Hoe kan een emmer verf een huis koelen?
De derde dag is het jammer genoeg erg zonnig. Om acht uur stuurt de schilder een berichtje dat hij ziek is naar mamsi en dat hij morgen de klus komt afmaken. Laat dit een geluk bij een ongeluk zijn. De laatste twee emmers verf arriveren en eigenlijk zijn die overbodig. Drie emmers verf zouden voldoende zijn geweest. Ik kies ervoor om de emmers niet te retourneren maar om ze op te slaan voor de eerste keer dat het dak moet worden bijgewerkt. Op de vierde dag verschijnt de schilder weer op tijd en is het ook halfbewolkt. De ideale omstandigheden om het werk af te maken.
Nadat de klus is geklaard en mamsi persoonlijk het werk, vanaf de grond, heeft goedgekeurd betaal ik de schilder zijn gage. ₱ 1.800 (€ 25,60) voor drie dagen, achttien uur, werk. De verf, materialen en het loon bedragen bij elkaar iets meer dan ₱ 9.000 (€ 128,-). Een van de beste investeringen die ik in de Filipijnen heb gedaan! De familie staat klaar om hun gelijk te halen dat de kleur van het dak niets met de warmte in huis heeft te maken!
Mijn thermometer heb ik ondertussen verstopt omdat ik eerst wil zien of de komende dagen de gevoelstemperatuur voor de familie is veranderd. Nee, dus! Ze zijn het er unaniem over eens dat er helemaal niets veranderd is en dat het nog steeds heel erg warm is in huis. De ventilators worden vanuit een automatisme aangezet omdat ze dit elke dag van hun leven ook hebben gedaan.
De eerste dagen laat ik de opgeslagen warmte uit het beton van de muren en de vloeren trekken. ’s Morgens voel ik al weinig verschil tussen de temperatuur in onze slaapkamer, waar de airconditioning op 27 graden staat, en de temperatuur in de woonkamer met geopende ramen om de koele lucht van de nacht binnen te laten.
Meten is weten! Vandaag is de dag om te kijken wat de verschillen zijn.
Om half zeven ’s ochtends is het 28,4 graden in de woonkamer. De licht hogere temperatuur is het gevolg van de raam airconditioning die de hele nacht heeft staan te blazen.
Om twaalf uur ’s middags is het 31,8 graden en dat is een wezenlijk verschil. Een lichte bries brengt de buiten temperatuur naar binnen en die is rond de temperatuur die voorspeld is.
De laatste meting is het allerbelangrijkst!
Om drie uur ’s middags is het 33,0 graden in de woonkamer! Dat is 5,4 graden Celsius lager dan een week geleden, een enorm verschil.
Toch blijft de familie erbij dat ze geen verschil voelen. Ze blijven ’s middags bij elkaar kruipen in de kleine slaapkamer waar de airconditioning op 25 graden staat te draaien.
Ik heb nog een laatste truc voor ze in petto! Geheel onverwacht schuif ik een stoel terug van onder de tafel en klim op de tafel. Met de vlakke bovenkant van mijn hand voel ik de temperatuur van het plafond. Het is niet koel maar het is zeker ook niet erg veel warmer dan de buitentemperatuur.
Ik voel de ogen van de familie in mijn rug en Lyka neemt het initiatief. Ze klimt op de tafel om de temperatuur van het plafond te voelen. Ze slaakt een hoge kreet van verbazing! In de voor mij onverstaanbare taal, het plaatselijke Bicol, verteld ze haar familie ongetwijfeld dat het plafond niet meer heet is.
De familie kijkt nog verbaasder dan toen ik op de eettafel stond. Nu willen ze allemaal aan het plafond voelen. Een van de familieleden kijkt naar haar hand om te zien of er niets mis is met haar hand! Daarna voelt ze met de andere hand en komt tot dezelfde conclusie dat ook haar andere hand geen hitte meer voelt.
Zodra ze weer bij elkaar zitten beginnen ze geëmotioneerd met elkaar te ratelen en mamsi heeft het hoogste woord. Helaas kan ik er niets van verstaan maar ik kan mij wel indenken waar de discussie over gaat. Af en toe valt mijn naam en dan kijkt iedereen naar mij. Het wordt tijd om te ontsnappen voor mijn middagwandeling!
Voordat ik vertrek klinkt de beste opmerking tot nu toe: ‘Er ligt sneeuw op het dak, daarom is het zo koel in huis!’
Misschien is het uit dankbaarheid, of puur toeval, dat ik deze avond ik een maaltijd voorgeschoteld krijg die ik wel wil, en kan, eten. De rode balletjes zijn Filipijnse worstjes van varkensvlees genaamd Longanisa. Ze lijken op verse Chorizo worstjes. De rijst spreekt voor zich met okra, een groente die je in Nederland in een toko kan kopen, gepaneerd met Crispy Fry en gefrituurd.
Onder het eten komt het witte dak weer ter sprake. Het was dus van het begin af aan niet mijn idee maar iemand anders heeft mij op het idee gebracht. Ideeën van een ander worden in deze wereld van laagopgeleide onnozelen gekaapt om hun eigen aanzien te vergroten. Ze doen alsof ze het helemaal zelf hebben bedacht.
De zoon blijft kritisch over het witte dak omdat hij zich verstoten voelt als de zoon des huizes. Hij moet de leider en de slimste zijn in huis en zijn familie. Er is maar weinig dat ik goed kan doen in het kleine huisje in de Filipijnse jungle.