Filipijnen: Een eenvoudige maar lange dag

Manilla (Bayview Park Hotel) 732), dinsdag 7 juli 2026

Zoals gewoonlijk ben ik om tien voor half zes wakker. De drukte in het kleine huisje werkt nog meer op mijn zenuwen dan gisteren. Ik ben niet veranderd, ik ben ouder geworden en stel mijn rust meer dan vroeger op prijs. Zeven mensen, vijf vrouwen, voor een gecombineerd toilet en douche is in alle omstandigheden teveel. Behalve in Baan Are Gong Riverside in Ayuthaya! Daar zijn de twee gedeelde badkamers absoluut geen probleem.
Ik blijf dus lekker op bed liggen en trek Lyka dicht tegen mij aan. Privacy is belangrijker dan ooit aan het einde van deze reis! Ik glij terug in slaap en word opnieuw wakker van een kraaiende haan of een blaffende hond. In de verte gaan deuren open en worden weer gesloten. Ik voel instinctief dat ze het vreemd vinden dat ik op dit tijdstip nog niet op de veranda aan de koffie zit.
Laat mij op deze dag van de op een na laatste verplaatsing maar met rust? Laat mij gewoon mijn eigen ding doen en dan heb je zeker geen last van mij! Rond half acht opent mijn lief haar ogen en zij is ook zichtbaar verbaasd dat ik nog naast haar lig.
‘Ben je niet lekker?’, vraagt ze.
Een kus op haar voorhoofd vergezeld van een ‘Goedemorgen’ is voldoende om haar gerust te stellen.
Vandaag gaan we afscheid nemen van San Antonio de Padua (Sapa) en we verplaatsten ons naar Manilla. De hoofdstad van de Filipijnen. Een stad waar een normaal ontwikkeld persoon niet wil zijn. Het is een noodzakelijk kwaad waar je het beste van moet maken! We weten waar we moeten zijn in de miljoenenstad maar we kunnen het niet verbeteren of veranderen. Ik kijk uit naar de eerste fatsoenlijke avondmaaltijd sinds weken.
Zodra ik de slaapkamer aan de voorkant van het huis verlaat voel ik alle ogen op mij gericht. Ik respecteer en hou van mijn familie in de Filipijnen maar de druk op mij is na vijf weken te groot geworden om nog te kunnen ontspannen, of mijn kleine dagelijkse bezigheden af te werken.
Koffie zetten is mijn eerste handeling op de laatste ochtend in het vissersdorp. Het gevoel dat de ogen op mij gericht zijn kan ik niet van mij afschudden. Er wordt ongetwijfeld heftig gespeculeerd wat ik allemaal meeneem en wat ik nog achterlaat. Voedsel is altijd goed, ook het voedsel waar ze hun neus voor ophalen. Het zal niet lang meer duren totdat ik verlost ben van de mieren. De menselijke mieren welteverstaan zoals in een eerder verhaal beschreven.
We kunnen onmogelijk op een nuchtere maag op reis gaan. Het Filipijnse ontbijt bestaat uit gekookte rijst met gebakken inktvis. Een flinke scheut lichte sojasaus in de pan en de smaak is ook aangepast. Het is een gerecht dat ik ook eet als avondmaaltijd. Helaas heb ik het de afgelopen weken niet voorbij zien komen. Geef mij maar vier bruine boterhammen met ei en mayonaise, geen zout maar wel veel smakeloze zwarte peper! Een blikje Coke Zero om het weg te spoelen en ik red het wel tot vanavond!
De klok tikt tergend langzaam! Ik hoor mijn naam en er wordt hard gelachen. Dat is net zo irritant als wanneer ze gaan fluisteren nadat je naam is gevallen. Het verlengsnoer dat ik heb gekocht voor de ventilator op de veranda is op mysterieuze wijze verdwenen. Het zal wel in een of andere koffer terecht zijn gekomen. Die snoeren zijn altijd gemakkelijk, zeker wanneer ze gratis zijn. Elke keer wanneer ik op mijn horloge kijk zijn er maar een paar minuten vergaan.
Gelukkig is de taxi te vroeg! Ik voel het als een verlossing zodra ik in het koele voertuig zit. Lyka is wat stil want afscheid nemen van een huilende moeder is voor een Filipijnse dochter niet gemakkelijk. Voor ₱ 2.000 (€ 28,50) worden we in een luxe Toyota Innova naar de nieuwe luchthaven van Legazpi gereden. Het blijkt een goede investering, we hebben de rit in menige gammele auto gemaakt voor een groter bedrag.
Er vertrekken ongeveer tien vluchten per dag vanuit Daraga. Het is altijd even zoeken omdat er verschillende namen door elkaar worden gebruikt. De officiële naam is “Bicol International Airport” met als IATA-code: DRG. Die sluiten dus niet echt op elkaar aan! “Southern Luzon International Airport” wordt soms ook gebruikt en op menig website vlieg je naar Legazpi òf Legaspi. Het is altijd een puzzel om een vlucht te boeken naar de internationale luchthaven die alleen nationale vluchten afhandelt. Filipijnse wetenschap.
Het is nog geen tien voor elf wanneer we plaats nemen in de enorme vertrekhal. De rit heeft langer geduurd dan ik heb verwacht. Toen we doodmoe arriveerden was ik al het gevoel voor de tijd kwijt. Lyka is haar zwarte vest uit Japan kwijt geraakt. Vermoeidheid is een vijand die je goed in de gaten moet houden.
Alles is op deze relatieve nieuwe luchthaven op de toekomstige groei gebouwd. Volgens het vliegschema vertrekken we om 14:15 dus is het nog wel even wachten. We wachten in alle rust met gratis internet. Mijn toneelstukje voor het met voorrang aan boord gaan voor senioren is geen geheim meer. Ik plaats onze bagage trolley, al lang voordat het inchecken begint, vooraan in de juiste rij.
Om kwart over twaalf beginnen ze eindelijk met het inchecken. Het vreemde gevoel dat de medewerkers iets weten dat wij nog niet weten overvalt me. Naast ons worden de passagiers van Philippine Airlines ingecheckt. Dat vliegtuig staat tien minuten na ons op de rol om te vertrekken.
De gewichten van onze koffers, mede door de aankoop van twee keer vier extra kilo, vallen binnen het toegestane gewicht waarvoor ik heb betaald. De verschillende toegestane gewichten tussen de verschillende luchtvaartmaatschappijen is een afgesproken samenzwering waaraan niemand kan ontsnappen. Het is een ordinair verdienmodel. We kunnen de roltrap op naar de Gate. Een eenvoudige controle van de handbagage en we gaan zitten bij Gate 8 waar geen stoelen zijn gereserveerd voor mensen die een speciale status hebben.
Een van de meest handige apps op mijn iPhone is Flightradar24. Ik kan live meekijken waar het vliegtuig zich bevind dat ons naar Manilla gaat brengen. Er komt maar een vliegtuig onze kant op en dat is vlucht PR 2923. Er hangt dus een (doorgeschoven) vertraging in de lucht voor onze vlucht naar Manilla. Dit is dus precies de reden waarom we twee nachten in Manilla verblijven. Om vertragingen als deze op te vangen!
Direct nadat ons vliegtuig geland is vertrekt PR 2924 naar Manilla. Het voelt alsof de passagiers het vliegtuig tergend langzaam verlaten. Een steward knikt naar mij als teken dat wij met voorrang naar het vliegtuig kunnen. Er rijdt alleen een oude vrouw in een rolstoel voor ons. De voordelen van wit haar komen goed van pas in een tweede wereld land.
In de rijen voor ons valt een troep dikke vrouwen, van minimaal honderd kilo per stuk, in de stoelen neer. De schouders en en nekken zijn niet om aan te zien. Ik ben allang blij dat ik er niet een in de stoel naast mij krijg. Ik moet in mijzelf lachen dat ik acht kilo bagage extra heb moeten betalen terwijl er net meer dan tweehonderdveertig kilo overgewicht, in de vorm van spek, in de smalle stoelen voor ons is geperst.
Om kwart voor drie start de push-back van het vliegtuig en we zijn blij dat het toch nog meevalt. Met een half uurtje vertraging valt wel te leven! We staan opvallend lange stil naast de startbaan. Wat nu weer? Tien minuten later passeert er een landend vliegtuig en kunnen wij eindelijk naar het begin van de startbaan taxiën en de neus in de juiste richting zetten voor onze vlucht naar Manilla.
Om iets voor drieën kiest het vliegtuig het luchtruim en zijn we onderweg voor onze op een na laatste verplaatsing van deze leuke reis. De regen gutst langs de romp van het vliegtuig en we kijken neer op de groene lappendeken onder ons. Tot volgend jaar Bicol!
‘Ik weet het, ik weet het!’, normaal eindig ik het afscheid van de Filipijnen altijd met: ‘Ik weet nu ècht honderd procent zeker dat ik hier nooit meer kom!’
Maar niet deze keer. Eigenlijk heb ik het best naar mijn zin gehad. Er waren wat ongemakken maar die zijn zeker tijdens ons volgende bezoek gemakkelijk op te lossen of te ontwijken. Daarnaast moet ik ook rekening houden met mijn lieve vrouw die natuurlijk volgend jaar haar moeder weer wil bezoeken.
We hebben goede hoop dat ons appartement voor de winter is overgedragen aan de kopers en dat we geld in de bank hebben. Dan gaan we de komende winter heel lang op reis!
Lyka heeft trek gekregen en wil graag een lokale lekkernij als snack. Het “Chocolate banana bread” is rijk van smaak en smelt in de mond. Het is heerlijk maar een klein hapje is voldoende voor mij. Ik hou niet zo van zoetigheid.
Nadat wij wat door elkaar zijn geschud door turbulentie in plaatselijke onweersbuien is daar de onbegrijpelijke en ongelofelijk uitgebreide hoofdstad van de Filipijnen, Manilla. De landing heb ik ook wel eens zachter meegemaakt maar dat we wegens de drukte een kwartier moeten wachten voordat we de start- en landingsbaan kunnen oversteken is wel nieuw. Zelfs op de Ninoy Aquino International Airport heb ik dit nog nooit meegemaakt.
De koek is nog niet op! We gaan niet naar een Gate maar we moeten naar de parkeerplaats voor de vliegtuigen. Ook daar is het weer wachten totdat het bekend is welke parkeerplaats is gereserveerd voor ons vliegtuig. Opnieuw staan we tien minuten stil. De passagiers worden ongeduldig en beginnen zich te roeren. Een geroezemoes zwelt aan tot een onheilspellend volume. De stewardessen moeten veel passagiers manen om weer plaats te nemen en de bagage niet uit de bakken boven de stoelen te halen.
Een enkeling geeft geen gehoor aan het verzoek van de stewardessen. Die ongehoorzame passagier wordt door twee stewardessen beleefd weer in zijn stoel gezet. Er wordt opvallend een notitie gemaakt van het stoelnummer. Het zou mij niet verbazen wanneer hij de komende weken of maanden niet meer als passagier aan boord zal worden genomen.
Eindelijk kunnen we het vliegtuig verlaten langs de bekende verrijdbare trap. Dat lijkt voor veel passagiers een nieuw en gevaarlijk avontuur te zijn. Er staat maar een bus te wachten dus het is meteen duidelijk dat de laatste passagiers allemaal in die bus moeten. De groep dikke vrouwen besluit om in de deuropening te blijven staan zodat zij als eersten de bus kunnen verlaten.
Het is een gebrek aan zelfkennis want ze vormen een muur die net zo moeilijk beklommen kan worden als de Grote Muur van China! De kleine donkere Filipino is er snel klaar mee en verteld ze dat ze verder de bus in moeten. De groep lichamen splijt uit elkaar als de rode zee. Een groep loopt naar de achterkant en de andere groep loopt naar de voorkant van de bus. Nu kunnen wij, en de rest van de passagiers die nog in de brandende zon op het beton staan, ook instappen.
De bus stopt helemaal aan het begin van Terminal 3. Het is dus een heel stuk lopen met de zes heupwiegende nijlpaarden voor ons. Zij stappen op de travelator en ik loop die eerste honderd meter wel om een flinke voorsprong te nemen op de slingerende bewegende hindernissen. Wij zijn als tweede bij band nummer 7 om onze koffers op te halen. Helaas duurt dat ook weer veel langer dan verwacht!
Eindelijk aangekomen bij de balie voor de hotels blijkt onze taxichauffeur te zijn verdwenen. Hij was het wachten op ons waarschijnlijk ook zat! Gelukkig kunnen ze hem per telefoon weer bereiken en een kwartiertje later worstelt de taxi zich door het kruipende en krioelende verkeer van Manilla.
Ik zeg een paar keer in mijzelf: ‘Welkom in Manilla!’, of het heeft geholpen weet ik niet!
Na al die vertragingen bij elkaar opgeteld stappen we om kwart over vijf het hotel binnen. Het is alsof we na drie jaar weer thuis komen. We weten de weg en het is niet druk aan de receptie. Het enige nadeel van laat arriveren in een hotel is dat onder normale omstandigheden de beste kamers allang vergeven zijn.
Het verzoek van een hoge verdieping, om zo min als mogelijk last te hebben van het luide verkeer ’s nachts, kan bijna niet worden gehonoreerd. Ze hebben een kleinere kamer op de zevende verdieping of een kamer zonder ramen op de negende verdieping. Dan moet het maar kamer 732 worden voor anderhalve nacht!
De Slouch Hat Hotel in Ermita is een van de weinig overgebleven klassieke monumenten in Manilla. Ik kom hier al zeventien jaar over de vloer! In vroegere tijden met de rugzak sliep ik hier ook altijd. Ik heb heel wat kamers aan de binnenkant gezien.
De bar heeft niets van zijn gezelligheid verloren maar veel van de expats, vroeger hoofdzakelijk Australiërs, hebben hun interesse in de Filipijnen verloren. Het is er nog steeds redelijk goedkoop maar de samenleving is jammer genoeg harder en gevaarlijker geworden. Zeker in de stedelijke gebieden! Troepen piepjonge bedelaars jagen op de toeristen zodra de zon is verdwenen.
Femke Halalsema uit Amsterdamrabat zou van binnen warm van blijdschap worden wanneer ze die tienduizenden kinderen en volwassenen ’s nachts in Manilla op straat onder lompen en kartonnen dozen zou zien slapen. Zo ziet het toekomstige Socialisme er uit: Iedereen arm behalve de alleswetende hoogopgeleide bestuurders!
We hopen dat het eten nog net zo goed is als drie jaar geleden. En dat is ook zo. De gegrilde varkenskarbonade met friet in plaats van aardappelpuree is nog steeds een winnaar! Lyka heeft al weken uitgekeken naar de Filipijnse specialiteit Bangus. een schoongemaakte en van de graat gehaalde vis, nog in de vel, die licht en snel wordt gefrituurd. Een mix van verse smaakmakers en een kommetje met een mix van azijn, lichte sojasaus en verse gesnipperde chilipepers maakt het compleet.
Dit zijn de maaltijden waar ik de afgelopen weken van gedroomd heb! Onze eenvoudige maar lange dag zit er eindelijk op. Nog een literfles San Miguel Pilsen op de kamer en dan de ogen dicht. Voorslapen voor de korte nacht die morgen volgt!

Filipijnen: Sneeuw op het dak

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), zondag 28 juni 2026

Sinds onze aankomst in het kleine vissersdorp worden we er elke dag aan herinnerd dat we in de tropen zijn. Net als een paar jaar geleden brandt de zon twaalf uur per dag op het donkergroene dak van het kleine huisje.
Dat dak heeft een donkergroene kleur om een reden. Mamsi vindt donkergroen een mooie kleur! Groen is de kleur van de natuur en de omgeving van het huisje. Het plaatstalen dak wordt overdag zo heet dat je binnen in het huis de straling van het hete staal op je huid voelt. Dat maakt het binnenshuis erg onaangenaam dus werd er een oplossing tegen het onaangename gevoel bedacht.
Die oplossing bestond uit een plafond van gipsplaten. Dat zou de warmte wel tegenhouden! Eenvoudige geesten als ze zijn, en om de kosten te drukken, hebben ze geen isolatie aangebracht op het gips. Het directe gevolg is dat de donkere bovenkant van de gipsplaat de warmte nu doorgeeft aan de kamers eronder. Er is ook geen enkele ventilatie boven het plafond aangebracht waardoor ook ’s nachts het plafond de warmte blijft uitstralen.
Het was binnen niet meer uit te houden dus zijn er twee airconditioning aangeschaft voor de slaapkamers. Een airconditioning met een buitenunit en een zogenaamde raam-airconditioning die de warmte via de natte keuken de woonkamer inblaast. Zo blijft het ’s nachts zeker lekker warm in de woonkamer!
Het gevolg is dat de menselijke mieren na de lunch van 11:30 met z’n allen in het kleine slaapkamertje van Mamsi kruipen waar de airconditioning op 25 graden Celsius staat te blazen en de woonwaker alvast voorverwarmd voor de komende avond. Je kan er niet boos om worden want je medelijden met deze groep hersenloze telefoonverslaafden is vele malen groter.
Na een paar dagen ben ik die warmte en klagende familie helemaal zat en bedenk de eenvoudigste oplossing! Ik laat het dak wit schilderen. Niet de meest favoriete kleur van mamsi maar wel de meest eenvoudige oplossing voor het probleem van de hitte in het kleine huisje in de jungle op het platte land van de Filipijnen.
Je moet de lager opgeleiden langzaam informatie voeren. Ze moeten die informatie dan verwerken en dat duurt langer dan bij de gemiddelde westerling. Het duurt een paar uur voordat ze de verbinding tussen een wit dak en een lagere temperatuur in het huis hebben gemaakt. Ze blijven hun bedenkingen houden bij deze oplossing. De reden? Niemand in het dorp heeft een wit dak!
Dan begint de natuurkunde les voor de lager opgeleiden! Energiekunde, of beter gezegd thermodynamica, hebben ze in de Filipijnen nooit van gehoord. Een eerste kennismaking met natuurkunde is altijd verwarrend! Ik leid de groep geïnteresseerden naar de koelkast en laat ze aan de zijkant voelen. Bij moderne koelkasten zit het koelelement in de zijkant verwerkt omdat het daar minder kwetsbaar is dan vroeger aan de achterkant.
Ze voelen een voor een aan de zijkant en ze voelen niets bijzonders. De koelkast is warm aan de zijkant net als de woonkamer! Een korte uitleg dat de compressor en het gas de warmte uit de koelkast en het vriesgedeelte naar de buitenland transporteert laat menig wenkbrauw omhoog gaan. Ongeloof straalt uit hun ogen! De koelkast en de vriezer zijn koud omdat de vriezer ijs maakt en dat ijs is heel koud. Dat is de gangbare verklaring voor een koelkast op het platteland van de Filipijnen.
Ik weet bijna zeker dat ik er niet veel mee opschiet. Ondanks mijn twijfels neem ik ze mee naar buiten en vraag ze of ze weten waarom de buitenunit van de airconditioning warme lucht blaast. Er wordt druk overlegd in het Tagalog, de algemene Filipijnse taal, alsof het een pub quiz is en zodra ze het met elkaar eens zijn geworden krijg ik het antwoord. De ventilator blaast de warme buitenlucht van achter de buitenunit er aan de voorkant uit.
Ik voel me machteloos en besluit om maar meteen naar het praktijk gedeelte van de natuurkundeles te gaan. Ik laat ze een voor een op te tafel klimmen om aan het plafond te voelen. Het ene familielid is nog verbaasder dan de andere. Ik zie hun gedachten door hun ogen in hun hersenen jagen als de wind van een tyfoon in december. Enigszins verbaasd, maar ook in een grote zekerheid, weten ze dat het plafond voor altijd zo heet zal blijven.
De voorspellingen voor het weer en de middagtemperatuur in de Filipijnen voor de maand juni zijn eigenlijk niet nodig. De eilandengroep van de Filipijnen heeft een zeeklimaat, compleet met de moesson, met nagenoeg altijd dezelfde maximale middag temperaturen. Mijn kleine thermometer komt tevoorschijn en krijgt een prominente plaats in de woonkamer zodat iedereen met zijn eigen ogen kan zien hoe warm het om drie uur ’s middags is.
Dat het in huis bijna zeven en een halve graad Celsius warmer is dan buiten is moeilijk te geloven. De kwaliteit van mijn thermometer wordt in twijfel getrokken. Ik neem hem mee naar buiten en leg hem op de tafel, in de schaduw, onder de veranda waar de thermometer snel terug loopt naar 31,4 graden Celsius. Nu moet ik mijn plan om het dak wit te laten schilderen langzaam brengen.
Terwijl de familie binnen in de warme woonkamer TV kijkt, met drie draaiende ventilators, zit geniet ik van mijn koude biertje op de veranda in een buiten temperatuur van rond de 27 graden Celsius. Dat is dezelfde temperatuur die we gebruiken voor de airconditioning in onze slaapkamer! Een kleine ventilator onder de tafel op mijn benen gericht houdt mij wat koeler en de vliegen en andere insecten weg.
Op Lazada, de Filipijnse tegenhanger van Amazon/Bol.com, bestel ik vijf emmers verf die speciaal voor stalen daken is. Ik koop niet de goedkoopste verf want enige kwaliteit is toch wel belangrijk. Davies Paint is een groot en gerenommeerd merk voor verf in de Filipijnen. De verf moet van een bouwmarkt uit Manilla komen want distributie staat in de Filipijnen nog in de kinderschoenen.
Zodra de eerste drie emmers zijn gearriveerd gaan de voorraadkasten open en komen er kwasten en rollers tevoorschijn die nog door holbewoners zijn gebruikt voor de grotschilderingen. Lang weken in warm water helpt altijd! Hoofdschuddend bekijk ik de nutteloze pogingen om de kwasten en rollers weer schoon en zacht te maken.
Mamsi heeft een schilder gevonden die uit Pilar naar San Antonio de Padua (Sapa) wil komen om het dak in twee lagen te schilderen. Eerst een zogenaamde hechtlaag en daarna de toplaag die waarschijnlijk elke twee a drie jaar moet worden bijgewerkt.
Het groene dak moet er nu echt aan geloven en mamsi komt met de schilder overeen dat hij in drie, bij voorkeur bewolkte en droge, dagen de klus kan klaren. Voor ₱ 600 (€ 8,50) per dag, plus een warme lunch, is hij de man voor deze klus. Ik heb er voor geen moment aan gedacht om zelf op het dak te klimmen!
Of ik gelijk maar even ₱ 200 (€ 2,85) aan de schilder wil geven zodat hij twee kwasten en een zakje rollers in Pilar kan kopen. De zaken zijn gedaan en het werk kan beginnen. Er is nog steeds twijfel of het verven van het dak wel werkt, hoofdzakelijk om de kosten, mijn geld kan beter voor andere dingen worden gebruikt.
Wanneer hij twee dagen later om kwart voor zes ’s morgens voor de poort staat zit ik al buiten aan de koffie. Er is in de buurt een bamboe ladder geleend en dat is voldoende om op het dak te klimmen. De verf voor de hechtlaag wordt een klein beetje met water verdund om gemakkelijker te kunnen rollen en kwasten.
Het weer werkt gelukkig ook mee want de eerste twee dagen is het hoofdzakelijk bewolkt zodat de verf wat rustiger kan drogen. Af en toe kijkt de familie naar het witte dak en ze kunnen nog steeds niet bevatten dat deze witte laag buiten op het dak het binnen in huis koeler gaat maken. Het is een emmer verf! Hoe kan een emmer verf een huis koelen?
De derde dag is het jammer genoeg erg zonnig. Om acht uur stuurt de schilder een berichtje dat hij ziek is naar mamsi en dat hij morgen de klus komt afmaken. Laat dit een geluk bij een ongeluk zijn. De laatste twee emmers verf arriveren en eigenlijk zijn die overbodig. Drie emmers verf zouden voldoende zijn geweest. Ik kies ervoor om de emmers niet te retourneren maar om ze op te slaan voor de eerste keer dat het dak moet worden bijgewerkt. Op de vierde dag verschijnt de schilder weer op tijd en is het ook halfbewolkt. De ideale omstandigheden om het werk af te maken.
Nadat de klus is geklaard en mamsi persoonlijk het werk, vanaf de grond, heeft goedgekeurd betaal ik de schilder zijn gage. ₱ 1.800 (€ 25,60) voor drie dagen, achttien uur, werk. De verf, materialen en het loon bedragen bij elkaar iets meer dan ₱ 9.000 (€ 128,-). Een van de beste investeringen die ik in de Filipijnen heb gedaan! De familie staat klaar om hun gelijk te halen dat de kleur van het dak niets met de warmte in huis heeft te maken!
Mijn thermometer heb ik ondertussen verstopt omdat ik eerst wil zien of de komende dagen de gevoelstemperatuur voor de familie is veranderd. Nee, dus! Ze zijn het er unaniem over eens dat er helemaal niets veranderd is en dat het nog steeds heel erg warm is in huis. De ventilators worden vanuit een automatisme aangezet omdat ze dit elke dag van hun leven ook hebben gedaan.
De eerste dagen laat ik de opgeslagen warmte uit het beton van de muren en de vloeren trekken. ’s Morgens voel ik al weinig verschil tussen de temperatuur in onze slaapkamer, waar de airconditioning op 27 graden staat, en de temperatuur in de woonkamer met geopende ramen om de koele lucht van de nacht binnen te laten.
Meten is weten! Vandaag is de dag om te kijken wat de verschillen zijn.
Om half zeven ’s ochtends is het 28,4 graden in de woonkamer. De licht hogere temperatuur is het gevolg van de raam airconditioning die de hele nacht heeft staan te blazen.
Om twaalf uur ’s middags is het 31,8 graden en dat is een wezenlijk verschil. Een lichte bries brengt de buiten temperatuur naar binnen en die is rond de temperatuur die voorspeld is.
De laatste meting is het allerbelangrijkst!
Om drie uur ’s middags is het 33,0 graden in de woonkamer! Dat is 5,4 graden Celsius lager dan een week geleden, een enorm verschil.
Toch blijft de familie erbij dat ze geen verschil voelen. Ze blijven ’s middags bij elkaar kruipen in de kleine slaapkamer waar de airconditioning op 25 graden staat te draaien.
Ik heb nog een laatste truc voor ze in petto! Geheel onverwacht schuif ik een stoel terug van onder de tafel en klim op de tafel. Met de vlakke bovenkant van mijn hand voel ik de temperatuur van het plafond. Het is niet koel maar het is zeker ook niet erg veel warmer dan de buitentemperatuur.
Ik voel de ogen van de familie in mijn rug en Lyka neemt het initiatief. Ze klimt op de tafel om de temperatuur van het plafond te voelen. Ze slaakt een hoge kreet van verbazing! In de voor mij onverstaanbare taal, het plaatselijke Bicol, verteld ze haar familie ongetwijfeld dat het plafond niet meer heet is.
De familie kijkt nog verbaasder dan toen ik op de eettafel stond. Nu willen ze allemaal aan het plafond voelen. Een van de familieleden kijkt naar haar hand om te zien of er niets mis is met haar hand! Daarna voelt ze met de andere hand en komt tot dezelfde conclusie dat ook haar andere hand geen hitte meer voelt.
Zodra ze weer bij elkaar zitten beginnen ze geëmotioneerd met elkaar te ratelen en mamsi heeft het hoogste woord. Helaas kan ik er niets van verstaan maar ik kan mij wel indenken waar de discussie over gaat. Af en toe valt mijn naam en dan kijkt iedereen naar mij. Het wordt tijd om te ontsnappen voor mijn middagwandeling!
Voordat ik vertrek klinkt de beste opmerking tot nu toe: ‘Er ligt sneeuw op het dak, daarom is het zo koel in huis!’
Misschien is het uit dankbaarheid, of puur toeval, dat ik deze avond ik een maaltijd voorgeschoteld krijg die ik wel wil, en kan, eten. De rode balletjes zijn Filipijnse worstjes van varkensvlees genaamd Longanisa. Ze lijken op verse Chorizo worstjes. De rijst spreekt voor zich met okra, een groente die je in Nederland in een toko kan kopen, gepaneerd met Crispy Fry en gefrituurd.
Onder het eten komt het witte dak weer ter sprake. Het was dus van het begin af aan niet mijn idee maar iemand anders heeft mij op het idee gebracht. Ideeën van een ander worden in deze wereld van laagopgeleide onnozelen gekaapt om hun eigen aanzien te vergroten. Ze doen alsof ze het helemaal zelf hebben bedacht.
De zoon blijft kritisch over het witte dak omdat hij zich verstoten voelt als de zoon des huizes. Hij moet de leider en de slimste zijn in huis en zijn familie. Er is maar weinig dat ik goed kan doen in het kleine huisje in de Filipijnse jungle.

Zuid-Korea: Eerst een tempel

Busan (So Yu Hotel) 609), zondag 10 mei 2026

Goedemorgen Busan! Om zes uur schuif ik de verduisteringsgordijnen, en het kleine raam, open. Een stralend blauwe lucht, en een frisse bries begroeten mij. Om de hoek uit het raam, op de heuvel, kan ik net de Busan Tower zien. Het wordt vandaag een fantastische dag voor onze eerste èchte wandeling in Busan. Lyka draait zich nog een keer om, haar gezicht weg van het brandende zonlicht terwijl ik mijn dag op mijn MacBook Air begin.
Nadat de koffie is gezet komt het gisteren in de supermarkt gekochte brood tevoorschijn. Het ontbreken van boter is voor ons geen probleem. De oude kaas is heerlijk en ook de Koreaanse Spam is van de verwachtte kwaliteit. Hap na hap van de boterham met oude kaas, slok na slok van de sterke hete koffie, het is een fantastisch ontbijt. Lyka geniet ook zichtbaar van het belegde supermarkt brood waar onbekende groene zaden in zitten.
Mijn dagelijkse boekhouding is als eerste aan de beurt. Velen denken dat reizen veel geld kost omdat ze het spiegelen aan de jaarlijkse kosten van drie weken aan de Spaanse Costa’s. Reizen is een heel andere discipline! Het is oneindig financieel balanceren als een koorddanser hoog boven een ravijn met het budget dat je tot je beschikking hebt. Natuurlijk heb je een serieuze begroting gemaakt voordat je begint te boeken maar de werkelijkheid is altijd anders dan je hebt begroot.
Ik heb met verschillende budgetten gewerkt in de afgelopen achtentwintig jaar.

1. Dagbudgetten werken nooit! Een kostbare verplaatsing en je zit ’s avonds achter een bordje witte rijst met een goedkoop flesje drinkwater en je slaapt in een hol op een matras dunner dan een krant.
2. Weekbudgetten geven je wat meer financiële ruimte maar aan het einde van de week kom je gegarandeerd tekort omdat je in het begin van de week te optimistisch bent geweest! Die paar extra biertjes ’s avonds in het begin van de week kom je aan het einde van de week tekort. Dan begin je, met de beste voornemens, alvast aan het budget voor de komende week. Met als gevolg dat je vijf dagen later weer platzak bent en je hele budget overhoop ligt. Twee dagen op je bed liggen in een guesthouse met je hoofd op een zuur kussen, om het budget uit te strijken, is natuurlijk niet waarvoor je op reis bent!
3. Maandbudgetten zijn nog verraderlijker dan de weekbudgetten. Je wilt niet weten hoeveel optimistische bloemenkinderen er in Bangkok rondzwerven. Bedelend om geld voor een goedkoop guesthouse tot hun vlucht eindelijk vertrekt of een enkele reis terug naar huis!

In het laptop tijdperk houd ik dagelijks een nauwkeurige boekhouding bij voor de dagelijkse uitgaven. Daaruit volgt de prognose voor de komende dagen in het land waar we ons bevinden. Budgetten worden dagelijks gecorrigeerd. Dat is de schone financiële kunst van het moderne reizen.
Daarom ontbijten we tegenwoordig af en toe op de kamer. Brood uit een supermarkt en eenvoudig beleg. Het is de eerste besparing van een bedrag dat we later op de dag ergens anders aan kunnen besteden.
Ik maak graag gebruik van AllTrails om wandelingen in de omgeving van ons hotel te zoeken. Onze eerste wandeling is op het eiland tegenover het centrum van Busan. De vijf kilometer over de heuvel zijn volgens de website gemiddeld en de wandeling zal tussen de twee en drie uur in beslag nemen. Dat laatste is voor ons niet belangrijk omdat we alle tijd hebben en we willen genieten van de bosrijke omgeving.
Google Maps is duidelijk welke buslijn we moeten nemen naar het begin van de wandeling. Buslijn 6 brengt ons dichtbij de Bokcheonsa Temple waar de wandeling begint. Terwijl we op de bus staan te wachten observeren we hoe de stadsbussen werken. Op een beeldscherm in de bushalte staat nauwkeurig aangegeven hoe lang het nog duurt voordat Bus 6 verschijnt bij de bushalte. Tijdens het wachten zien we passagiers in andere bussen stappen en een bankpasje, of hun telefoon, bij een terminal houden. Er volgt een bedankje in de vorm van een computerstem zodra de passagier is geregistreerd.
We staan voor onze eerste hindernis. Wat is dat voor een pasje? Wordt er betaald met Apple Pay of VISA? Of misschien toch maar contant betalen in het openbaar vervoer? Ik hoef niet lang op de antwoorden te wachten! Een Koreaanse man die ook op de bus staat te wachten bespeurd mijn verwarring en laat mij een pasje zien.
’T-Money Card!’, zegt hij bijna fluisterend.
Hij wijst naar het kleine kruidenierswinkeltje achter ons en zegt: ‘Buy in CU-Store!’
‘Kamsahamnida!’, Dankjewel in het Koreaans en Lyka en ik gaan naar het winkeltje.
De kassier begrijpt onmiddellijk waar we voor komen, ik neem aan dat hij tientallen pasjes per dag verkoopt aan onwetende toeristen, en haalt een bundel kaartjes van onder de toonbank tevoorschijn. Hij begint met de kaartjes die allemaal een andere afbeelding hebben. Dan zijn er ook de eenvoudige kaartjes met het logo van T-Money en CU, de winkel waar we binnen staan.
We kiezen voor de eenvoudige Kaartjes en halen het kaartje zelfs niet uit het cellofaam. Na de eerste ₩ 5.000 (€ 2,85) voor de twee kaartjes moeten we ook reisgeld op het kaartje laden. Ik haal mijn bundel Koreaanse Won uit mijn broekzak en bekijk de bankbiljetten. Ik heb geen idee hoeveel een busrit kost. Hoeveel zal ik op het kaartje zetten?
‘₩ 10.000 is OK!’, zegt de kassier die het allemaal te lang vindt duren en kijkt naar de rij klanten die zich achter ons heeft gevormd.
Ik geef hem een biljet van ₩ 10.000 (€ 5,70). Hij legt een van de kaartjes op een kleine vierkante kaartlezer en even later krijg ik een kassabon dat er ₩ 10.000 op de T-Money kaart staat. We herhalen alles nog een keer met het andere kaartje en even later staan we samen met de kaartjes in de hand weer op bus 6 te wachten.
En daar is bus nummer 6! We geven wat andere passagiers voorrang zodat we goed kunnen zien wat er van ons wordt verwacht wanneer we in een stadsbus stappen in Busan. Lyka gaat als eerste aan boord en het gaat verbazend gemakkelijk. Al tijdens het Koreaanse bedankje door de computerstem verschijnt het saldo, na afschrijving van de ritprijs, op de terminal. ₩ 8.450 in dit geval.
Zodra we plaats hebben genomen beginnen mijn hersenen te werken om onze bewegingen te analyseren. ₩ 1.550 (€ 0,89), dat is niet veel! Is dat een starttarief, wordt er bij het verlaten van de bus de rest van de ritprijs afgeschreven?
Een klein halfuurtje later zijn al mijn vragen beantwoord. De ₩ 1.550 (€ 0,89) is een vaste prijs voor een busrit. Hoe lang je in de bus zit maakt niets uit. Eenvoudig gezegd is ₩ 10.000 voldoende voor drie retourtjes, of zes enkele reizen, met de stadsbus in Busan.
We zijn weg van de binnenstad en de buurt waar we zijn uitgestapt is nog rustiger dan de buurt die we hebben verlaten. Het is meteen stevig klimmen en ik moet een paar keer op mijn communicator kijken of we wel in de juiste richting lopen. Ook op dit eiland, verbonden met het vasteland door middel van drie bruggen, is de omgeving schoon, vriendelijk en veilig. Een muurschildering maakt ons blij en Lyka gaat meteen op de foto. De rust en het ontbreken van (zwerf)afval valt meteen op wanneer je uit Nederland komt.
Mag ik dit een stevige klim noemen? We zijn nog niet aan de wandeling begonnen en we voelen ons bergbeklimmers. Zouden er hier auto’s naar boven rijden? Ik kan het mij moeilijk voorstellen maar het zou mij niet verbazen.
De Schildpadstele, een monument gedragen door een stenen schildpad, op het schild van een schildpad is indrukwekkend. Het is pas onze tweede Boeddhistische tempel in Busan. Het is allemaal zeker indrukwekkend.
Halverwege de klim zien we dat de verschillende paviljoens tegen de berghelling zijn gebouwd. Een grote dodenhoek spiegel in een haarspeldbocht toont aan dat hier dus voertuigen de steile hellingen oprijden. Een onvermijdbaar zelfportret met de tempel op de achtergrond.
De Vier Hemelse Koningen (Sa-cheonwang), vaak gevonden bij de ingangen van Koreaanse boeddhistische tempels, begroeten ons in het poortgebouw dat de toegang is naar de tempel. De Vier Hemelse Koningen staan ook voor de vier windrichtingen. Ze bewaken de tempel en houden slechte geesten en demonen buiten de poort.
Onderhoud voor veel van deze onvervangbare religieuze monumenten wordt uit genereuze giften bekostigd. Hoeveel dakpannen met onze namen erop liggen er niet op Boeddhistische tempels verspreid over Azië?
Aan het kleine binnenplein staan slechts vier gebouwen die samen het tempelcomplex zijn. De poort zijn we al gepasseerd. Lyka zoekt haar eigen weg en ik bezoek de kleine kapel. Dit is puur, dit is religieuze kunst op haar mooist.
Ook het uitzicht op het moderne Busan vanaf een veranda is oogverblindend. Er is nog zoveel te zien en zoveel te doen in Busan. Ik heb geen enkele twijfel dat wij het hier goed naar ons zin zullen hebben. Het is pas onze derde dag en we zijn nu al helemaal verliefd op deze moderne havenstad.
Ongetwijfeld zal niet iedereen hetzelfde gevoel hebben bij het zien van de religieuze architectuur in Azië. Er is toch echt verschil in de architectuur van de tempels tussen de verschillende landen waar het Boeddhisme bloeit. De dunne dennenbomen zijn nog goed te herkennen in het dak van het gebouw. Een houten gebouw dat zonder metalen delen in elkaar is gezet en er na al die eeuwen nog staat.
Ik heb niet zo’n goed gevoel bij de nieuwe AI die overal de kop opsteekt maar tijdens het verwerken van de foto’s geeft de nieuwe informatie technologie mij wel antwoorden op de vragen die mijn foto’s oproepen.
De grote foto is een zittende gouden Boeddha, geflankeerd door twee staande Bodhisattva's of discipelen. De kleine foto zijn houten beelden van de Tienerkoningen (Siwang), vaak gevonden in de Myeongbujeon (Oordeelszaal) van Koreaanse boeddhistische tempels. De beelden zijn fijn beschilderd en stellen de rechters van de onderwereld voor.
Dit had ik in een nog niet zo ver verleden zelf nooit kunnen ontdekken op het internet!
Kolommen gemaakt uit een enkele boomstam! De Bukhang-brug, een van de drie bruggen die het eiland met het vasteland verbind. Als laatste de grote klok van de tempel. Het wordt de hoogste tijd om verder te gaan.
De ontdekking van de Bokcheonsa Temple is een bijzonder mooie start van deze dag. De oorspronkelijke wandeling moet nog beginnen en deze dag is al onvergetelijk.
Wat het bezoek aan de Bokcheonsa Temple bijzonder maakt is het ontbreken van de hordes toeristen. Veel landen in Azië, en de rest van de wereld zoeken wanhopig naar een manier om de toeristenstromen in te binden zonder de opbrengsten voor de economie te schaden. Veel landen grijpen naar het scherpe gereedschap van dure toeristenvisa’s en hogere toeristenbelastingen op overnachtingen zonder de lokale toeristen te schaden. Deze politiek is moeilijker uit te voeren dan het lijkt! Een twee prijzensysteem is het beste voorbeeld van discriminatie.
Bram en Freek zongen het al vijftig jaar geleden: ‘De arme is de lul en de rijke speelt de held, met geld!’
En denk nu niet dat de (nieuwe) rijken de meest beschaafde en beleefde individuen zijn van onze samenleving. Vroeger dronk ik in Thailand bier met een Britse manager van een vijf sterren hotel. Zijn verhalen over geld en macht lieten mijn oren klapperen. Uiteindelijk heeft hij ontslag genomen en is vertrokken. Hij kon het niet meer aan om van boven en door de opdringerige klanten te worden geschopt.
We gaan op zoek naar het begin van het pad dat ons naar het observatiedek van de Bongnae Mountain brengt. Dat wordt het volgende verhaal over deze mooie zondag.