Filipijnen: Een gratis vis van een vriend

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), zondag 14 juni 2026

Wanneer gaan de eerste gasten vertrekken uit het kleine huisje en zal de totale rust voor ons vieren terugkeren? Die aanstaande rust stemt mij opgewekt!
Het feest van gisteren heeft er stevig ingehakt en de gehele bevolking van het huisje, mij uitgezonderd, ligt tot ver in de ochtend op apegapen in de airconditioning van VIP2, de kamer van mamsi. Behalve Roxanne, ze is verbannen uit de gekoelde slaapkamer omdat ze snurkt als een kettingzaag!
Mijn gebruikelijke ochtend handelingen kunnen haar niet wekken en met de gewoonlijk drinkbeker vers gezette koffie neem ik plaats in de koelte van de ochtend op de veranda. Ik kijk om me heen en geniet van de relatieve rust. Op een moment als dit zou ik hier in het vissersdorp best veel tijd kunnen doorbrengen!
Ook vanochtend ben ik op mijzelf aangewezen om een ontbijt te maken. Door het gebrek aan boter ben ik overgestapt op de mayonaise die overigens van een onverwachte hoge kwaliteit is. Hardgekookte eieren zijn een prima alternatief voor gebakken eieren en je kan ze van tevoren koken. Vier bruine boterhammen met twee eieren is voor mij een goede start van de dag.
Nog voor mijn ochtendwandeling komt Eric terug met een plastic vuilniszak met een heel bijzondere inhoud. Een klasgenoot van de lagere school heeft Erik een vis geschonken die vanavond als maaltijd voor de familie zal dienen. De vis lijkt op een grote horsmakreel. Het is een enorme vis die zeker goed is voor twee maaltijden.
Iedereen die een beetje verstand van vis heeft ziet meteen dat het een snelle jager is die zich voed met kleinere zeedieren zoals visjes, inktvisjes en kleine octopus. Het visvlees zal droog en zo goed als smakeloos zijn. De vis in het warme water van de tropische zeeën is veel minder vet dan de vissen in de koude wateren langs de noord- en zuidpool. Daarom ontbreekt het vaak ook aan smaak. Een van de uitzonderingen is de Yellowfin Tuna. Het visvlees van deze vis is vuurrood en de smakelijke olie loopt er uit.
Erik heeft een paar dagen geleden een Bolo, een groot Filipijns kapmes, van een huis-aan-huisverkoper gekocht en die komt hem nu goed van pas. Als eerste gaan de vinnen en staart er af. Daarna maakt hij inkepingen die ik niet kan verklaren. Wat is het nut van die inkepingen? Gewoonlijk gebruik je die om kruiden en vet in het visvlees te smeren om meer smaak en vet toe te voegen. Gaat de vis op de barbecue of in het aluminiumfolie in gloeiende houtskool?
Ik hoef niet lang te wachten op het antwoord van de vreemde inkepingen! Erik heeft het lichaam in gelijke moten verdeeld. Wat is hier verkeerd aan? Hij gaat nu niet in de kraakbeen tussen de wervels van de wervelkolom delen maar diagonaal op de keiharde wervels van de vis. Er moet zelfs een klauwhamer aan te pas komen om de wervels te verbrijzelen!
Zeven moten is natuurlijk niet genoeg. Op het bord delen is een onbekend fenomeen in de Filipijnen dus moeten de moten nog een keer doormidden met het bolo kapmes en de klauwhamer. Dan wordt de vis gewassen in het door de natuur gefilterd kalkrijke kraanwater. Mijn vrouw toont zich een ware dochter uit een Filipijns vissers gezin. Klaar is Kees, vanavond vis op het menu.
Vorige week heb ik al beslist dat mijn vuile wasgoed niet meer door de familie wordt gewassen. Ik heb sowieso weinig wasgoed maar de manier waarop de was wordt gedaan is niet logisch en kan mij niet bekoren. Veel teveel waspoeder in veel te weinig water en eindeloos spoelen om de chemicaliën weer uit je kleding te krijgen. Een geïrriteerde huid door een overvloed aan waspoeder en zweten ligt op de loer. Daarom gaat onze was nu naar een wasserette in Donsol. Voor drie à vier euro per week is alles fris en schoon!
Na het afgeven van het wasgoed bij de wasserette moeten we nog even naar de kleine LCC Supermarkt voor wat snelle laatste boodschappen. Ik blijf op de motor zitten, net zoals bij de wasserette, en geniet van het dagelijkse leven op het platteland van de Filipijnen.
De vuilniswagen is ingehaald door de geur van de vuilniswagen zelf. Het is een beeld van de ultieme efficiëntie die in het overontwikkelde Nederland nooit zal worden gehaald! Er zijn vier vuilnismannen, en een chauffeur, die met elkaar in een oneindige handeling het huisvuil laden, scheiden en afvoeren. En allemaal voor een huisvuil belasting die iedere inwoner van Donsol met plezier betaald.
Terug in het huisje is het de familie voor elkaar en ik voor mezelf. Mijn lunch bestaat uit eenvoudige Koreaanse instant noedels met diepvriesgroenten en twee stukjes kip in de nieuwe geïsoleerde roestvrijstalen kom die ik op Lazada heb gekocht. En zelfs dan staan de gezinsleden als gieren over mijn schouder te kijken of ik de lunch wel helemaal ga opeten.
Om twee uur in de middag begin ik aan mijn eerste wandeling van de dag omdat ik de hele dag druk ben geweest met familie zaken. Nu komen de demonen in mijn hoofd weer om de hoek kijken. Ruim een maand geleden heb ik belangrijke documenten vanuit Busan naar Nederland gestuurd en sindsdien heb ik helemaal niets meer gehoord. Ik hoop in het diepste van mijn hart dat de problemen nu eindelijk worden opgelost en dat Lyka en ik van mijn pensioen kunnen gaan genieten.
Net voor Dawitan, de betonnen brug over de Donsol rivier, ontmoet ik de nieuwe jeugd van de Filipijnen. Jongeren die het door corruptie en tyfoons verscheurde land vooruit gaan helpen. Ze houden deze zondagmiddag een wedstrijd wielrennen en het parcours bevat enkele serieuze beklimmingen. Wat mij nog het meest bekoord is dat het een gemengde groep is en dat ook de moderne meisjes begrijpen dat er meer is dan kinderen baren en hun toekomstige echtgenoten te bekoren!
Op de terugweg haal ik mijn bierkoeler op en loop meteen door naar mijn vaste plekje langs de weg tegenover de Mark Albert Store. Ik heb het al vaker geschreven en zal het nog wel honderden keren schrijven: Dit is voor mij het mooiste einde van mijn dag wanneer wij op reis zijn. Gewoon ergens langs de weg met een ijskoud biertje in de hand communiceren met de lokale bevolking en rustig naar de avondmaaltijd toe mijmeren.
Het mag vreemd klinken maar aan het einde van de middag is er bijna altijd een windstilte. De temperatuur is ruim boven de dertig graden en het ontbreken van enige wind laat de gevoelstemperatuur, ik vindt dat nog steeds een vreemd bedenksel omdat het niet kan worden gemeten maar alleen in je hoofd zit, stevig oplopen. Het is een gevoel dat wat ongemakkelijker wordt wanneer je niet goed tegen de warmte kan. Gelukkig heb ik daar geen last van! Warmte of kou, mijn bermuda werkbroek is altijd voldoende!
De duisternis valt snel, veel sneller dan in Nederland, bij het invallen van de duisternis verschijnen de vleermuizen. Dat is een fascinerend gezicht omdat de kleine zoogdieren een heel andere vlucht hebben dan de vogels. Ze slaan soms haaks af wanneer hun ultrasone radar een insect heeft ontdekt. Het is voor mij het juiste moment om terug naar het kleine huisje te gaan.
De ondergaande zon maakt een vuur aan de horizon. Ochtendrood, water in de sloot is een gezegde dat in het regenachtige Filipijnen zeker op zijn plaats is. De zonsondergangen op de grote eilandengroep zijn zonder enige twijfel de mooiste die ik tijdens mijn omzwervingen heb gezien.
Terwijl de familie Reverente zich laaft aan de stukken vis trek ik mijzelf terug naar de relatieve rust op de veranda. Een paar Fita crackers met oude kaas en Koreaanse spam zijn mijn avondmaaltijd. Ik ben met erg weinig tevreden en weet diep in mijn hart dat ik rustig naar het einde van mijn tijdelijke bestaan zal wandelen. Gezondheid is de grootste rijkdom en daar heb ik gelukkig nog niet vaak aan hoeven te twijfelen. Wat lezen, een stukje oude rockmuziek uit de jaren zeventig luisteren en een aflevering van een oude TV-serie kijken. Gelukkig krijg ik weer wat rust in mijn hoofd. Ik zal blij zijn wanneer al die problemen zijn opgelost!

Zuid-Korea: Het Busan Citizens Park

Busan (So Yu Hotel) 609), zaterdag 16 mei 2026

Na een paar uurtjes op de hotelkamer gaan we rond half drie weer op pad naar de hoofdattractie van vandaag. Lyka neemt gelukkig veel werk uit mijn handen en onderzoekt zelf ook wat we kunnen gaan bezoeken in en rond Busan. Vandaag is het een tempel waar een lantaarnfestival is met meer dan tienduizend lantaarns die worden ontstoken zodra de duisternis valt.
Vandaag rijden we bus 81, een gewone bus die ons de afgelopen dagen ook prima zijn bevallen. Na een klein uur in de rustige bus stappen we uit voor de deur van het LOTTE Department Store Busan Main. Niet omdat we willen winkelen maar omdat ik nodig een toilet nodig heb.
We kijken onze ogen uit! Het mag dan wel een ander warenhuis zijn uit dezelfde stal van het Lotte consortium maar dit warenhuis is heel anders. De inrichting en de luxe zijn verwarrend. Er zit ook absoluut geen lijn in de afdelingen en verschillende verdiepingen over de aangeboden koopwaar. Wat gelukkig wel hetzelfde is zijn de krakend helder openbare toiletten in het enorme warenhuis.
We zijn op weg naar het Busan Citizens Park, een overblijfsel uit de Koreaanse oorlog. Het is een oud legerkamp van de Verenigde Staten (Camp Hialeah). Het kamp, dat een terrein van 133 hectare (540.000 m²) besloeg, werd op 10 augustus 2006 gesloten en teruggegeven aan de gemeente Busan. Ik ben er heilig van overtuigd dat hier wel wat interessants is te zien. Al is het maar een overblijfsel van de geschiedenis.
Zuid-Korea is een veilig land dus kunnen we gewoon door de smalle zijstraten van Busan richting ons doel. Smalle zijstraten laten zien waar je echt bent! Kleine restaurants voor de lokale bevolking, een kapper en een dierenwinkel waar kleine hondjes worden verkocht. Er is geknaag in de maag en Lyka is het met me eens dat we sandwich en wat te drinken kopen in een GS25.
In de kleine kruidenierswinkel overleggen we in het Nederlands wat we gaan kiezen en de kleine Koreaanse jongen achter de balie zegt: ‘Goedemiddag!’
Ik ben zelden zo verbaasd geweest, ik straal dat ook uit!
‘Ik heb een jaar in Nederland gestudeerd’, gaat hij verder.
‘In Amsterdam!’
‘Nederland is een mooi en veilig land!’
Ik leg een pakje sandwiches en een flesje Coke Zero op de balie en denk het er mijne van. Hoe lang geleden was deze ziel in Amsterdamrabat?
Er volgt nog een korte gesprek over Busan en Korea. Dan gaan we naar buiten waar we op houten banken voor het winkeltje genieten van onze snack en ons koude drankje. Ik heb het heel erg naar mijn zin in Busan.
Het is duidelijk een nieuwere buurt waar we ons nu bevinden dan de oude stad waar we slapen. Het is zeker zijn dat Busan langzaam is uitgedijd en het Amerikaanse kamp Camp Hialeah, dat vroeger ver buiten de stad lag, heeft omsloten. Een circulaire milieu neutrale samenleving? Ja, gebruikte autobanden totdat ze echt niet meer aan de wet en de eisen voldoen.
Nog voordat we bij het Busan Citizens Park zijn aangekomen voel ik dat er een wrijving is ontstaan tussen mijn vrouw en mij. Misschien is het te ver wandelen voor haar en heeft ze alleen interesse in de lantaarns bij de tempel. Bij mij ligt dat anders, ik ben geïnteresseerd in het theater van de tweede wereldoorlog en de daarop volgende onafhankelijkheid van veel landen in het verre oosten.

Op 15 augustus 1945 gaf Japan zich over aan de geallieerden, waarmee in Korea een bezettingsperiode van 35 jaar ten einde kwam. In september van hetzelfde jaar arriveerden er Amerikaanse troepen. Tijdens een vergadering in de VS werd besloten om Korea in twee te delen naargelang de machtssfeer. Zuid-Korea kwam onder de VS te staan, terwijl Noord-Korea onder het communistische Sovjet-Unie kwam te vallen.
In 1950 werd Zuid-Korea aangevallen door Noord-Korea, waarmee een nieuwe, drie jaar durende oorlog ontstond: de Koreaanse Oorlog.


Het park is een aangename omgeving met voldoende schaduw en overblijfselen van Camp Hialeah. Dat kan natuurlijk ook niet anders want het moet een enorme Amerikaanse basis zijn geweest aan de rand van de havenstad Busan.
Voor enkele momenten drijven mijn gedachten naar M*A*S*H, een komische Amerikaanse film die zich afspeelde tijdens de Koreaanse oorlog. Donald Sutherland is onvergetelijk met zijn zwarte humor in de film. De film won veel prijzen en is nog steeds een klassieker. De film was ook de inspiratie voor een grappige comedyserie met bekende figuren als Radar en Hot Lips.
Kan een oorlog een basis zijn voor een comedy? Zeker, humor en oorlog gaan vaak hand in hand, denk maar aan ‘Allo ‘Allo. Die Engelse serie was overal een succes behalve in Frankrijk en Duitsland. Ik heb al die series altijd met veel plezier bekeken.
We strijken neer in de schaduw van een boom op een van de weinig beschikbare bankjes in het park. Het gevoel dat er een haar in de boter zit met mijn vrouw besluipt me opnieuw. Ze wil geen foto’s van mij maken dus stel ik voor dat ik op zoek ga om wat te drinken te halen.
Ik kom bij de halfronde, blauw geverfde Quonset-hutten, boogvormige betonnen barakken die oorspronkelijk stammen uit de tijd van de Amerikaanse legerbasis, die nu een nieuwe bestemming hebben gekregen. Natuurlijk is een van die bestemmingen een GS25 winkel.
De winkel staat helemaal vol met Koreanen en er zijn twee medewerkers full-time bezig met het vullen van de enorme koelkasten. Naast de kassa staat een rek met verschillende soorten instant noedels met een rauw ei als extra proteïnen. Het is in ieder geval gezonder dan de Nederlandse friet met en een frikandel uit een snackbar.
Zodra ik terug ben bij Lyka bekruipt mij het gevoel dat deze dag in mineur zal eindigen. Deze dagen zijn onvermijdbaar wanneer je lang op reis bent en voortdurend op elkaars lip leeft. Wat ik ook probeer ik kan het probleem niet ontdekken of vlot trekken. Het is nog geen half vier en we zijn nog zeker vijf uur onderweg voordat we aan tafel gaan. Ik hou mijn hart vast! Laten we maar richting de Samgwangsa Tempel gaan. Het is zeker nog een kilometer wandelen met een stevige klim aan het einde. Ik kan alleen maar hopen dat de sfeer tussen ons beter wordt.
Op weg naar de uitgang van het Busan Citizens Park passeren we de huizen gebouwd voor de officieren en hun familie. Een groter contrast met de betonnen boogvormige barakken voor de lagere manschappen kun je je niet voorstellen! Een verhoogde wachtpost met een levensgrote pop van een Militaire Politie is bijna satirisch. Ik weet het zeker! Er moet in Busan een militaire begraafplaats zijn en die wil ik morgen gaan bezoeken.
Zodra we het park hebben verlaten lijkt de storm tussen ons te zijn gaan liggen. Was het dan mijn bezoek aan het toilet in de LOTTE Department Store Busan Main, of het bezoek aan het Busan Citizens Park dat haar humeur veranderde? Zodra we het park verlaten komen we in een totaal andere omgeving. Het voelt aan als een stille buitenwijk buiten de stad. Wat kan Busan in honderd meter enorm veranderen!
Een oneindig lint van felgekleurde lantaarns langs de weg leidt ons naar de Samgwangsa Tempel. Je kan de tempel niet missen! Wij zijn een van de weinige voetgangers. Helt lijkt er op dat veruit de meeste bezoekers voor het lantaarnfestival van vanavond met de auto of met het openbaar vervoer komen. De Samgwangsa-tempel met zijn traditionele poort (iljumun) staan bekend om het jaarlijkse lantaarnfestival.

Toen ik vanochtend opstond leek het een eenvoudige dag te worden. Ik zit al op twee verhalen en het lijkt er op dat ik nog twee verhalen ga schrijven!

Nederland: Trots op deze mijlpaal

Zaltbommel (Op de bouwplaats), maandag 10 augustus 2026

Op 20 november 2006 schreef ik mijn eerste verhaal voor een website over mijn reizen, ervaringen en belevenissen. Ik zat op een kleine hotelkamer in Singapore zonder internet. Mijn camera was een Olympus µ 720SW, het digitale tijdperk in de fotografie was voor mij al lang aangebroken. Het was meer een experiment om mij ’s avonds iets te doen te geven dan een pad naar deze bestemming.
Licht aangeschoten verschenen de eerste woorden op het beeldscherm van mijn loodzware Windows Laptop die ik overal mee naar toer sleepte. De camera’s zijn groter, zwaarder, en weer kleiner en lichter geworden. Windows heeft plaats gemaakt voor Apple OSX en dat maakte het reizen een stuk lichter en eenvoudiger.
Vandaag, een kleine twintig jaar later zijn de ruim tweeduizend pagina’s op mijn weblog meer dan een miljoen keer gelezen. Een mijlpaal waar ik enorm trots op ben! Het is de ultieme motivatie om, ondanks mijn leeftijd, verder te gaan met dit project. Ik hoop dat jullie net zoveel plezier hebben bij het lezen als ik bij het schrijven van “Travels and Troubles”.

Filipijnen: Een eenvoudige maar lange dag

Manilla (Bayview Park Hotel) 732), dinsdag 7 juli 2026

Zoals gewoonlijk ben ik om tien voor half zes wakker. De drukte in het kleine huisje werkt nog meer op mijn zenuwen dan gisteren. Ik ben niet veranderd, ik ben ouder geworden en stel mijn rust meer dan vroeger op prijs. Zeven mensen, vijf vrouwen, voor een gecombineerd toilet en douche is in alle omstandigheden teveel. Behalve in Baan Are Gong Riverside in Ayuthaya! Daar zijn de twee gedeelde badkamers absoluut geen probleem.
Ik blijf dus lekker op bed liggen en trek Lyka dicht tegen mij aan. Privacy is belangrijker dan ooit aan het einde van deze reis! Ik glij terug in slaap en word opnieuw wakker van een kraaiende haan of een blaffende hond. In de verte gaan deuren open en worden weer gesloten. Ik voel instinctief dat ze het vreemd vinden dat ik op dit tijdstip nog niet op de veranda aan de koffie zit.
Laat mij op deze dag van de op een na laatste verplaatsing maar met rust? Laat mij gewoon mijn eigen ding doen en dan heb je zeker geen last van mij! Rond half acht opent mijn lief haar ogen en zij is ook zichtbaar verbaasd dat ik nog naast haar lig.
‘Ben je niet lekker?’, vraagt ze.
Een kus op haar voorhoofd vergezeld van een ‘Goedemorgen’ is voldoende om haar gerust te stellen.
Vandaag gaan we afscheid nemen van San Antonio de Padua (Sapa) en we verplaatsten ons naar Manilla. De hoofdstad van de Filipijnen. Een stad waar een normaal ontwikkeld persoon niet wil zijn. Het is een noodzakelijk kwaad waar je het beste van moet maken! We weten waar we moeten zijn in de miljoenenstad maar we kunnen het niet verbeteren of veranderen. Ik kijk uit naar de eerste fatsoenlijke avondmaaltijd sinds weken.
Zodra ik de slaapkamer aan de voorkant van het huis verlaat voel ik alle ogen op mij gericht. Ik respecteer en hou van mijn familie in de Filipijnen maar de druk op mij is na vijf weken te groot geworden om nog te kunnen ontspannen, of mijn kleine dagelijkse bezigheden af te werken.
Koffie zetten is mijn eerste handeling op de laatste ochtend in het vissersdorp. Het gevoel dat de ogen op mij gericht zijn kan ik niet van mij afschudden. Er wordt ongetwijfeld heftig gespeculeerd wat ik allemaal meeneem en wat ik nog achterlaat. Voedsel is altijd goed, ook het voedsel waar ze hun neus voor ophalen. Het zal niet lang meer duren totdat ik verlost ben van de mieren. De menselijke mieren welteverstaan zoals in een eerder verhaal beschreven.
We kunnen onmogelijk op een nuchtere maag op reis gaan. Het Filipijnse ontbijt bestaat uit gekookte rijst met gebakken inktvis. Een flinke scheut lichte sojasaus in de pan en de smaak is ook aangepast. Het is een gerecht dat ik ook eet als avondmaaltijd. Helaas heb ik het de afgelopen weken niet voorbij zien komen. Geef mij maar vier bruine boterhammen met ei en mayonaise, geen zout maar wel veel smakeloze zwarte peper! Een blikje Coke Zero om het weg te spoelen en ik red het wel tot vanavond!
De klok tikt tergend langzaam! Ik hoor mijn naam en er wordt hard gelachen. Dat is net zo irritant als wanneer ze gaan fluisteren nadat je naam is gevallen. Het verlengsnoer dat ik heb gekocht voor de ventilator op de veranda is op mysterieuze wijze verdwenen. Het zal wel in een of andere koffer terecht zijn gekomen. Die snoeren zijn altijd gemakkelijk, zeker wanneer ze gratis zijn. Elke keer wanneer ik op mijn horloge kijk zijn er maar een paar minuten vergaan.
Gelukkig is de taxi te vroeg! Ik voel het als een verlossing zodra ik in het koele voertuig zit. Lyka is wat stil want afscheid nemen van een huilende moeder is voor een Filipijnse dochter niet gemakkelijk. Voor ₱ 2.000 (€ 28,50) worden we in een luxe Toyota Innova naar de nieuwe luchthaven van Legazpi gereden. Het blijkt een goede investering, we hebben de rit in menige gammele auto gemaakt voor een groter bedrag.
Er vertrekken ongeveer tien vluchten per dag vanuit Daraga. Het is altijd even zoeken omdat er verschillende namen door elkaar worden gebruikt. De officiële naam is “Bicol International Airport” met als IATA-code: DRG. Die sluiten dus niet echt op elkaar aan! “Southern Luzon International Airport” wordt soms ook gebruikt en op menig website vlieg je naar Legazpi òf Legaspi. Het is altijd een puzzel om een vlucht te boeken naar de internationale luchthaven die alleen nationale vluchten afhandelt. Filipijnse wetenschap.
Het is nog geen tien voor elf wanneer we plaats nemen in de enorme vertrekhal. De rit heeft langer geduurd dan ik heb verwacht. Toen we doodmoe arriveerden was ik al het gevoel voor de tijd kwijt. Lyka is haar zwarte vest uit Japan kwijt geraakt. Vermoeidheid is een vijand die je goed in de gaten moet houden.
Alles is op deze relatieve nieuwe luchthaven op de toekomstige groei gebouwd. Volgens het vliegschema vertrekken we om 14:15 dus is het nog wel even wachten. We wachten in alle rust met gratis internet. Mijn toneelstukje voor het met voorrang aan boord gaan voor senioren is geen geheim meer. Ik plaats onze bagage trolley, al lang voordat het inchecken begint, vooraan in de juiste rij.
Om kwart over twaalf beginnen ze eindelijk met het inchecken. Het vreemde gevoel dat de medewerkers iets weten dat wij nog niet weten overvalt me. Naast ons worden de passagiers van Philippine Airlines ingecheckt. Dat vliegtuig staat tien minuten na ons op de rol om te vertrekken.
De gewichten van onze koffers, mede door de aankoop van twee keer vier extra kilo, vallen binnen het toegestane gewicht waarvoor ik heb betaald. De verschillende toegestane gewichten tussen de verschillende luchtvaartmaatschappijen is een afgesproken samenzwering waaraan niemand kan ontsnappen. Het is een ordinair verdienmodel. We kunnen de roltrap op naar de Gate. Een eenvoudige controle van de handbagage en we gaan zitten bij Gate 8 waar geen stoelen zijn gereserveerd voor mensen die een speciale status hebben.
Een van de meest handige apps op mijn iPhone is Flightradar24. Ik kan live meekijken waar het vliegtuig zich bevind dat ons naar Manilla gaat brengen. Er komt maar een vliegtuig onze kant op en dat is vlucht PR 2923. Er hangt dus een (doorgeschoven) vertraging in de lucht voor onze vlucht naar Manilla. Dit is dus precies de reden waarom we twee nachten in Manilla verblijven. Om vertragingen als deze op te vangen!
Direct nadat ons vliegtuig geland is vertrekt PR 2924 naar Manilla. Het voelt alsof de passagiers het vliegtuig tergend langzaam verlaten. Een steward knikt naar mij als teken dat wij met voorrang naar het vliegtuig kunnen. Er rijdt alleen een oude vrouw in een rolstoel voor ons. De voordelen van wit haar komen goed van pas in een tweede wereld land.
In de rijen voor ons valt een troep dikke vrouwen, van minimaal honderd kilo per stuk, in de stoelen neer. De schouders en en nekken zijn niet om aan te zien. Ik ben allang blij dat ik er niet een in de stoel naast mij krijg. Ik moet in mijzelf lachen dat ik acht kilo bagage extra heb moeten betalen terwijl er net meer dan tweehonderdveertig kilo overgewicht, in de vorm van spek, in de smalle stoelen voor ons is geperst.
Om kwart voor drie start de push-back van het vliegtuig en we zijn blij dat het toch nog meevalt. Met een half uurtje vertraging valt wel te leven! We staan opvallend lange stil naast de startbaan. Wat nu weer? Tien minuten later passeert er een landend vliegtuig en kunnen wij eindelijk naar het begin van de startbaan taxiën en de neus in de juiste richting zetten voor onze vlucht naar Manilla.
Om iets voor drieën kiest het vliegtuig het luchtruim en zijn we onderweg voor onze op een na laatste verplaatsing van deze leuke reis. De regen gutst langs de romp van het vliegtuig en we kijken neer op de groene lappendeken onder ons. Tot volgend jaar Bicol!
‘Ik weet het, ik weet het!’, normaal eindig ik het afscheid van de Filipijnen altijd met: ‘Ik weet nu ècht honderd procent zeker dat ik hier nooit meer kom!’
Maar niet deze keer. Eigenlijk heb ik het best naar mijn zin gehad. Er waren wat ongemakken maar die zijn zeker tijdens ons volgende bezoek gemakkelijk op te lossen of te ontwijken. Daarnaast moet ik ook rekening houden met mijn lieve vrouw die natuurlijk volgend jaar haar moeder weer wil bezoeken.
We hebben goede hoop dat ons appartement voor de winter is overgedragen aan de kopers en dat we geld in de bank hebben. Dan gaan we de komende winter heel lang op reis!
Lyka heeft trek gekregen en wil graag een lokale lekkernij als snack. Het “Chocolate banana bread” is rijk van smaak en smelt in de mond. Het is heerlijk maar een klein hapje is voldoende voor mij. Ik hou niet zo van zoetigheid.
Nadat wij wat door elkaar zijn geschud door turbulentie in plaatselijke onweersbuien is daar de onbegrijpelijke en ongelofelijk uitgebreide hoofdstad van de Filipijnen, Manilla. De landing heb ik ook wel eens zachter meegemaakt maar dat we wegens de drukte een kwartier moeten wachten voordat we de start- en landingsbaan kunnen oversteken is wel nieuw. Zelfs op de Ninoy Aquino International Airport heb ik dit nog nooit meegemaakt.
De koek is nog niet op! We gaan niet naar een Gate maar we moeten naar de parkeerplaats voor de vliegtuigen. Ook daar is het weer wachten totdat het bekend is welke parkeerplaats is gereserveerd voor ons vliegtuig. Opnieuw staan we tien minuten stil. De passagiers worden ongeduldig en beginnen zich te roeren. Een geroezemoes zwelt aan tot een onheilspellend volume. De stewardessen moeten veel passagiers manen om weer plaats te nemen en de bagage niet uit de bakken boven de stoelen te halen.
Een enkeling geeft geen gehoor aan het verzoek van de stewardessen. Die ongehoorzame passagier wordt door twee stewardessen beleefd weer in zijn stoel gezet. Er wordt opvallend een notitie gemaakt van het stoelnummer. Het zou mij niet verbazen wanneer hij de komende weken of maanden niet meer als passagier aan boord zal worden genomen.
Eindelijk kunnen we het vliegtuig verlaten langs de bekende verrijdbare trap. Dat lijkt voor veel passagiers een nieuw en gevaarlijk avontuur te zijn. Er staat maar een bus te wachten dus het is meteen duidelijk dat de laatste passagiers allemaal in die bus moeten. De groep dikke vrouwen besluit om in de deuropening te blijven staan zodat zij als eersten de bus kunnen verlaten.
Het is een gebrek aan zelfkennis want ze vormen een muur die net zo moeilijk beklommen kan worden als de Grote Muur van China! De kleine donkere Filipino is er snel klaar mee en verteld ze dat ze verder de bus in moeten. De groep lichamen splijt uit elkaar als de rode zee. Een groep loopt naar de achterkant en de andere groep loopt naar de voorkant van de bus. Nu kunnen wij, en de rest van de passagiers die nog in de brandende zon op het beton staan, ook instappen.
De bus stopt helemaal aan het begin van Terminal 3. Het is dus een heel stuk lopen met de zes heupwiegende nijlpaarden voor ons. Zij stappen op de travelator en ik loop die eerste honderd meter wel om een flinke voorsprong te nemen op de slingerende bewegende hindernissen. Wij zijn als tweede bij band nummer 7 om onze koffers op te halen. Helaas duurt dat ook weer veel langer dan verwacht!
Eindelijk aangekomen bij de balie voor de hotels blijkt onze taxichauffeur te zijn verdwenen. Hij was het wachten op ons waarschijnlijk ook zat! Gelukkig kunnen ze hem per telefoon weer bereiken en een kwartiertje later worstelt de taxi zich door het kruipende en krioelende verkeer van Manilla.
Ik zeg een paar keer in mijzelf: ‘Welkom in Manilla!’, of het heeft geholpen weet ik niet!
Na al die vertragingen bij elkaar opgeteld stappen we om kwart over vijf het hotel binnen. Het is alsof we na drie jaar weer thuis komen. We weten de weg en het is niet druk aan de receptie. Het enige nadeel van laat arriveren in een hotel is dat onder normale omstandigheden de beste kamers allang vergeven zijn.
Het verzoek van een hoge verdieping, om zo min als mogelijk last te hebben van het luide verkeer ’s nachts, kan bijna niet worden gehonoreerd. Ze hebben een kleinere kamer op de zevende verdieping of een kamer zonder ramen op de negende verdieping. Dan moet het maar kamer 732 worden voor anderhalve nacht!
De Slouch Hat Hotel in Ermita is een van de weinig overgebleven klassieke monumenten in Manilla. Ik kom hier al zeventien jaar over de vloer! In vroegere tijden met de rugzak sliep ik hier ook altijd. Ik heb heel wat kamers aan de binnenkant gezien.
De bar heeft niets van zijn gezelligheid verloren maar veel van de expats, vroeger hoofdzakelijk Australiërs, hebben hun interesse in de Filipijnen verloren. Het is er nog steeds redelijk goedkoop maar de samenleving is jammer genoeg harder en gevaarlijker geworden. Zeker in de stedelijke gebieden! Troepen piepjonge bedelaars jagen op de toeristen zodra de zon is verdwenen.
Femke Halalsema uit Amsterdamrabat zou van binnen warm van blijdschap worden wanneer ze die tienduizenden kinderen en volwassenen ’s nachts in Manilla op straat onder lompen en kartonnen dozen zou zien slapen. Zo ziet het toekomstige Socialisme er uit: Iedereen arm behalve de alleswetende hoogopgeleide bestuurders!
We hopen dat het eten nog net zo goed is als drie jaar geleden. En dat is ook zo. De gegrilde varkenskarbonade met friet in plaats van aardappelpuree is nog steeds een winnaar! Lyka heeft al weken uitgekeken naar de Filipijnse specialiteit Bangus. een schoongemaakte en van de graat gehaalde vis, nog in de vel, die licht en snel wordt gefrituurd. Een mix van verse smaakmakers en een kommetje met een mix van azijn, lichte sojasaus en verse gesnipperde chilipepers maakt het compleet.
Dit zijn de maaltijden waar ik de afgelopen weken van gedroomd heb! Onze eenvoudige maar lange dag zit er eindelijk op. Nog een literfles San Miguel Pilsen op de kamer en dan de ogen dicht. Voorslapen voor de korte nacht die morgen volgt!

Filipijnen: Happy Birthday Darling

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), woensdag 1 juli 2026

Vandaag is mijn lieve vrouw jarig. Voor het eerst sinds lange tijd viert ze haar verjaardag weer in haar geboortedorp San Antonio de Padua (Sapa) in de Filipijnen.

Van harte gefeliciteerd!

Filipijnen: Sneeuw op het dak

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), zondag 28 juni 2026

Sinds onze aankomst in het kleine vissersdorp worden we er elke dag aan herinnerd dat we in de tropen zijn. Net als een paar jaar geleden brandt de zon twaalf uur per dag op het donkergroene dak van het kleine huisje.
Dat dak heeft een donkergroene kleur om een reden. Mamsi vindt donkergroen een mooie kleur! Groen is de kleur van de natuur en de omgeving van het huisje. Het plaatstalen dak wordt overdag zo heet dat je binnen in het huis de straling van het hete staal op je huid voelt. Dat maakt het binnenshuis erg onaangenaam dus werd er een oplossing tegen het onaangename gevoel bedacht.
Die oplossing bestond uit een plafond van gipsplaten. Dat zou de warmte wel tegenhouden! Eenvoudige geesten als ze zijn, en om de kosten te drukken, hebben ze geen isolatie aangebracht op het gips. Het directe gevolg is dat de donkere bovenkant van de gipsplaat de warmte nu doorgeeft aan de kamers eronder. Er is ook geen enkele ventilatie boven het plafond aangebracht waardoor ook ’s nachts het plafond de warmte blijft uitstralen.
Het was binnen niet meer uit te houden dus zijn er twee airconditioning aangeschaft voor de slaapkamers. Een airconditioning met een buitenunit en een zogenaamde raam-airconditioning die de warmte via de natte keuken de woonkamer inblaast. Zo blijft het ’s nachts zeker lekker warm in de woonkamer!
Het gevolg is dat de menselijke mieren na de lunch van 11:30 met z’n allen in het kleine slaapkamertje van Mamsi kruipen waar de airconditioning op 25 graden Celsius staat te blazen en de woonwaker alvast voorverwarmd voor de komende avond. Je kan er niet boos om worden want je medelijden met deze groep hersenloze telefoonverslaafden is vele malen groter.
Na een paar dagen ben ik die warmte en klagende familie helemaal zat en bedenk de eenvoudigste oplossing! Ik laat het dak wit schilderen. Niet de meest favoriete kleur van mamsi maar wel de meest eenvoudige oplossing voor het probleem van de hitte in het kleine huisje in de jungle op het platte land van de Filipijnen.
Je moet de lager opgeleiden langzaam informatie voeren. Ze moeten die informatie dan verwerken en dat duurt langer dan bij de gemiddelde westerling. Het duurt een paar uur voordat ze de verbinding tussen een wit dak en een lagere temperatuur in het huis hebben gemaakt. Ze blijven hun bedenkingen houden bij deze oplossing. De reden? Niemand in het dorp heeft een wit dak!
Dan begint de natuurkunde les voor de lager opgeleiden! Energiekunde, of beter gezegd thermodynamica, hebben ze in de Filipijnen nooit van gehoord. Een eerste kennismaking met natuurkunde is altijd verwarrend! Ik leid de groep geïnteresseerden naar de koelkast en laat ze aan de zijkant voelen. Bij moderne koelkasten zit het koelelement in de zijkant verwerkt omdat het daar minder kwetsbaar is dan vroeger aan de achterkant.
Ze voelen een voor een aan de zijkant en ze voelen niets bijzonders. De koelkast is warm aan de zijkant net als de woonkamer! Een korte uitleg dat de compressor en het gas de warmte uit de koelkast en het vriesgedeelte naar de buitenland transporteert laat menig wenkbrauw omhoog gaan. Ongeloof straalt uit hun ogen! De koelkast en de vriezer zijn koud omdat de vriezer ijs maakt en dat ijs is heel koud. Dat is de gangbare verklaring voor een koelkast op het platteland van de Filipijnen.
Ik weet bijna zeker dat ik er niet veel mee opschiet. Ondanks mijn twijfels neem ik ze mee naar buiten en vraag ze of ze weten waarom de buitenunit van de airconditioning warme lucht blaast. Er wordt druk overlegd in het Tagalog, de algemene Filipijnse taal, alsof het een pub quiz is en zodra ze het met elkaar eens zijn geworden krijg ik het antwoord. De ventilator blaast de warme buitenlucht van achter de buitenunit er aan de voorkant uit.
Ik voel me machteloos en besluit om maar meteen naar het praktijk gedeelte van de natuurkundeles te gaan. Ik laat ze een voor een op te tafel klimmen om aan het plafond te voelen. Het ene familielid is nog verbaasder dan de andere. Ik zie hun gedachten door hun ogen in hun hersenen jagen als de wind van een tyfoon in december. Enigszins verbaasd, maar ook in een grote zekerheid, weten ze dat het plafond voor altijd zo heet zal blijven.
De voorspellingen voor het weer en de middagtemperatuur in de Filipijnen voor de maand juni zijn eigenlijk niet nodig. De eilandengroep van de Filipijnen heeft een zeeklimaat, compleet met de moesson, met nagenoeg altijd dezelfde maximale middag temperaturen. Mijn kleine thermometer komt tevoorschijn en krijgt een prominente plaats in de woonkamer zodat iedereen met zijn eigen ogen kan zien hoe warm het om drie uur ’s middags is.
Dat het in huis bijna zeven en een halve graad Celsius warmer is dan buiten is moeilijk te geloven. De kwaliteit van mijn thermometer wordt in twijfel getrokken. Ik neem hem mee naar buiten en leg hem op de tafel, in de schaduw, onder de veranda waar de thermometer snel terug loopt naar 31,4 graden Celsius. Nu moet ik mijn plan om het dak wit te laten schilderen langzaam brengen.
Terwijl de familie binnen in de warme woonkamer TV kijkt, met drie draaiende ventilators, zit geniet ik van mijn koude biertje op de veranda in een buiten temperatuur van rond de 27 graden Celsius. Dat is dezelfde temperatuur die we gebruiken voor de airconditioning in onze slaapkamer! Een kleine ventilator onder de tafel op mijn benen gericht houdt mij wat koeler en de vliegen en andere insecten weg.
Op Lazada, de Filipijnse tegenhanger van Amazon/Bol.com, bestel ik vijf emmers verf die speciaal voor stalen daken is. Ik koop niet de goedkoopste verf want enige kwaliteit is toch wel belangrijk. Davies Paint is een groot en gerenommeerd merk voor verf in de Filipijnen. De verf moet van een bouwmarkt uit Manilla komen want distributie staat in de Filipijnen nog in de kinderschoenen.
Zodra de eerste drie emmers zijn gearriveerd gaan de voorraadkasten open en komen er kwasten en rollers tevoorschijn die nog door holbewoners zijn gebruikt voor de grotschilderingen. Lang weken in warm water helpt altijd! Hoofdschuddend bekijk ik de nutteloze pogingen om de kwasten en rollers weer schoon en zacht te maken.
Mamsi heeft een schilder gevonden die uit Pilar naar San Antonio de Padua (Sapa) wil komen om het dak in twee lagen te schilderen. Eerst een zogenaamde hechtlaag en daarna de toplaag die waarschijnlijk elke twee a drie jaar moet worden bijgewerkt.
Het groene dak moet er nu echt aan geloven en mamsi komt met de schilder overeen dat hij in drie, bij voorkeur bewolkte en droge, dagen de klus kan klaren. Voor ₱ 600 (€ 8,50) per dag, plus een warme lunch, is hij de man voor deze klus. Ik heb er voor geen moment aan gedacht om zelf op het dak te klimmen!
Of ik gelijk maar even ₱ 200 (€ 2,85) aan de schilder wil geven zodat hij twee kwasten en een zakje rollers in Pilar kan kopen. De zaken zijn gedaan en het werk kan beginnen. Er is nog steeds twijfel of het verven van het dak wel werkt, hoofdzakelijk om de kosten, mijn geld kan beter voor andere dingen worden gebruikt.
Wanneer hij twee dagen later om kwart voor zes ’s morgens voor de poort staat zit ik al buiten aan de koffie. Er is in de buurt een bamboe ladder geleend en dat is voldoende om op het dak te klimmen. De verf voor de hechtlaag wordt een klein beetje met water verdund om gemakkelijker te kunnen rollen en kwasten.
Het weer werkt gelukkig ook mee want de eerste twee dagen is het hoofdzakelijk bewolkt zodat de verf wat rustiger kan drogen. Af en toe kijkt de familie naar het witte dak en ze kunnen nog steeds niet bevatten dat deze witte laag buiten op het dak het binnen in huis koeler gaat maken. Het is een emmer verf! Hoe kan een emmer verf een huis koelen?
De derde dag is het jammer genoeg erg zonnig. Om acht uur stuurt de schilder een berichtje dat hij ziek is naar mamsi en dat hij morgen de klus komt afmaken. Laat dit een geluk bij een ongeluk zijn. De laatste twee emmers verf arriveren en eigenlijk zijn die overbodig. Drie emmers verf zouden voldoende zijn geweest. Ik kies ervoor om de emmers niet te retourneren maar om ze op te slaan voor de eerste keer dat het dak moet worden bijgewerkt. Op de vierde dag verschijnt de schilder weer op tijd en is het ook halfbewolkt. De ideale omstandigheden om het werk af te maken.
Nadat de klus is geklaard en mamsi persoonlijk het werk, vanaf de grond, heeft goedgekeurd betaal ik de schilder zijn gage. ₱ 1.800 (€ 25,60) voor drie dagen, achttien uur, werk. De verf, materialen en het loon bedragen bij elkaar iets meer dan ₱ 9.000 (€ 128,-). Een van de beste investeringen die ik in de Filipijnen heb gedaan! De familie staat klaar om hun gelijk te halen dat de kleur van het dak niets met de warmte in huis heeft te maken!
Mijn thermometer heb ik ondertussen verstopt omdat ik eerst wil zien of de komende dagen de gevoelstemperatuur voor de familie is veranderd. Nee, dus! Ze zijn het er unaniem over eens dat er helemaal niets veranderd is en dat het nog steeds heel erg warm is in huis. De ventilators worden vanuit een automatisme aangezet omdat ze dit elke dag van hun leven ook hebben gedaan.
De eerste dagen laat ik de opgeslagen warmte uit het beton van de muren en de vloeren trekken. ’s Morgens voel ik al weinig verschil tussen de temperatuur in onze slaapkamer, waar de airconditioning op 27 graden staat, en de temperatuur in de woonkamer met geopende ramen om de koele lucht van de nacht binnen te laten.
Meten is weten! Vandaag is de dag om te kijken wat de verschillen zijn.
Om half zeven ’s ochtends is het 28,4 graden in de woonkamer. De licht hogere temperatuur is het gevolg van de raam airconditioning die de hele nacht heeft staan te blazen.
Om twaalf uur ’s middags is het 31,8 graden en dat is een wezenlijk verschil. Een lichte bries brengt de buiten temperatuur naar binnen en die is rond de temperatuur die voorspeld is.
De laatste meting is het allerbelangrijkst!
Om drie uur ’s middags is het 33,0 graden in de woonkamer! Dat is 5,4 graden Celsius lager dan een week geleden, een enorm verschil.
Toch blijft de familie erbij dat ze geen verschil voelen. Ze blijven ’s middags bij elkaar kruipen in de kleine slaapkamer waar de airconditioning op 25 graden staat te draaien.
Ik heb nog een laatste truc voor ze in petto! Geheel onverwacht schuif ik een stoel terug van onder de tafel en klim op de tafel. Met de vlakke bovenkant van mijn hand voel ik de temperatuur van het plafond. Het is niet koel maar het is zeker ook niet erg veel warmer dan de buitentemperatuur.
Ik voel de ogen van de familie in mijn rug en Lyka neemt het initiatief. Ze klimt op de tafel om de temperatuur van het plafond te voelen. Ze slaakt een hoge kreet van verbazing! In de voor mij onverstaanbare taal, het plaatselijke Bicol, verteld ze haar familie ongetwijfeld dat het plafond niet meer heet is.
De familie kijkt nog verbaasder dan toen ik op de eettafel stond. Nu willen ze allemaal aan het plafond voelen. Een van de familieleden kijkt naar haar hand om te zien of er niets mis is met haar hand! Daarna voelt ze met de andere hand en komt tot dezelfde conclusie dat ook haar andere hand geen hitte meer voelt.
Zodra ze weer bij elkaar zitten beginnen ze geëmotioneerd met elkaar te ratelen en mamsi heeft het hoogste woord. Helaas kan ik er niets van verstaan maar ik kan mij wel indenken waar de discussie over gaat. Af en toe valt mijn naam en dan kijkt iedereen naar mij. Het wordt tijd om te ontsnappen voor mijn middagwandeling!
Voordat ik vertrek klinkt de beste opmerking tot nu toe: ‘Er ligt sneeuw op het dak, daarom is het zo koel in huis!’
Misschien is het uit dankbaarheid, of puur toeval, dat ik deze avond ik een maaltijd voorgeschoteld krijg die ik wel wil, en kan, eten. De rode balletjes zijn Filipijnse worstjes van varkensvlees genaamd Longanisa. Ze lijken op verse Chorizo worstjes. De rijst spreekt voor zich met okra, een groente die je in Nederland in een toko kan kopen, gepaneerd met Crispy Fry en gefrituurd.
Onder het eten komt het witte dak weer ter sprake. Het was dus van het begin af aan niet mijn idee maar iemand anders heeft mij op het idee gebracht. Ideeën van een ander worden in deze wereld van laagopgeleide onnozelen gekaapt om hun eigen aanzien te vergroten. Ze doen alsof ze het helemaal zelf hebben bedacht.
De zoon blijft kritisch over het witte dak omdat hij zich verstoten voelt als de zoon des huizes. Hij moet de leider en de slimste zijn in huis en zijn familie. Er is maar weinig dat ik goed kan doen in het kleine huisje in de Filipijnse jungle.