Filipijnen: Filipijnse bureaucratie

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), maandag 8 juni 2026

Na twee dagen zonder kenteken, en kentekenplaat, te hebben rondgereden op het platteland moeten we nu echt naar de stad Legaspi om de juiste papieren te gaan regelen. Zoals gewoonlijk worden er in het kleine huisje meer problemen gemaakt dan opgelost en iedereen weet precies wat er moet gebeuren. Tenminste, dat denken ze want niemand heeft ooit een kenteken voor een nieuwe motor aangevraagd. Ik hou mij stil als een kerkmuis op de achtergrond en ik ben klaar om in te grijpen mocht dat nodig zijn.
Om kwart over acht vertrekken we met z’n drieën in de tricycle naar Pilar. Onze eerste etappe van wat een lange dag gaat worden. Driehonderd kilo op een 155cc motor met een zelfgebouwde (ongekeurde) zijspan geeft geen hoge snelheden. Ik schat dat we met een gemiddelde van 30 Km/u vijftien minuten later bij de busterminal van Pilar arriveren.
De eerste tegenslag is om half negen al een feit! De minibus, die wat duurder maar ook comfortabeler en sneller is, heeft nog twee zitplaatsen over. Wij zijn met z’n drieën dus zouden we in de volgende minibus moeten wachten totdat die vol is. Dat kan zo maar een uur of langer duren.
In het verleden heb ik wel eens de laatste stoelen allemaal gekocht zodat we meteen konden vertrekken. Dat is nu geen optie! ₱ 1.400 (€ 20,-) voor een hele minibus is teveel van het goede. Dat is 28 flesjes bier en die drink ik liever dan dat ik vandaag snelheid en comfort heb. Ik heb geen haast!
Ik denk niet dat de dames het mij in dank afnemen maar we gaan van Pilar naar Legaspi met de Jeepney. Op het moment dat wij bij het vertrekpunt van de Jeepneys aankomen is het voertuig (over)vol en zet zich in beweging. We gaan op een stalen pijp zitten wachten op de volgende Jeepney. Dat duurt nooit lang want een Jeepney is het meest betaalbare voertuig om in Legaspi te komen. De Jeepney kost ₱ 180 (€ 2,60) voor drie personen. Dat is dus andere koek!
Het aan boort gaan van een Jeepney is een mengsel van inschikken en je laten gelden. Iedere plaats op de twee lange banken heeft zijn voor en nadelen, een man als ik zit altijd graag helemaal achterin omdat ik dan mijn lange benen buiten de cabine kan laten bungelen. Het is een van die verplaatsingen die je gewoon moet zien te overleven. We hobbelen, schudden, er klimmen nieuwe passagiers over mij heen en er stappen ook mensen weer mensen uit. Dit alles zonder dat er een woord wordt gewisseld. De passagiers zitten bijna allemaal met hun ogen dicht of met hun ogen op het kleine beeldscherm van hun telefoon. Hoe arm ze ook mogen zijn, ze hebben allemaal een grote telefoon.
In Daraga moeten we opnieuw overstappen in een Tricycle. Zodra een chauffeur een blanke passagier ziet denkt hij dat hij de loterij van de dag heeft gewonnen. Mamsi voert het woord en zij laat zichzelf niet voor de gek houden. De prijs wordt afgesproken en na aankomst betaald Mamsi de chauffeur. Hij kijkt mij nog steeds erg vreemd aan. Zijn beperkte geest kan het niet helemaal bevatten!
Wat er vanaf dit moment gebeurt moet wel een van de meest vreemde ervaringen in de Filipijnen voor mij zijn tot nu toe. We stappen een winkel binnen van Motortrade, een keten van dealers die motoren van bijna alle merken verkopen. Op de achtergrond laat ik de dames de zaken regelen. Ik observeer de nieuwe wereld om mij heen en zeg geen woord.
We moeten een verdieping hoger zijn want daar bevindt zich het kantoor van de LTO (Land Transportation Office). We klimmen de ongelijke betonnen trap op en staan voor een afgesloten deur. Mamsi klopt en er gebeurt niets. We kijken elkaar en de dames wisselen enkele woorden in de taal die Bicol heet. Er verschijnt een man die aan de deurknop rammelt en op het matglas tikt. Ook allemaal zonder resultaat. Dan kijken ze alle drie naar mij en verwachtten dat ik de oplossing ben voor het probleem.
Ik heb geen oplossing dus gaan we weer naar beneden naar de motorwinkel. Die lijken niet verbaasd wanneer we weer terugkomen. Alle ogen zijn op mij gericht wanneer Mamsi in het Tagalog begint te praten. Ik versta alleen ‘Barangay Captain’, een burgemeester van een dorp, en ben verbaasd omdat er enkele verkopers in beweging komen en druk overleggen in een taal die ik niet versta.
Een wat slungelige jongen gaat ons voor en nu beklimmen we met z’n vijven de ongelijke betonnen trap. Voor de afgesloten deur lijkt hij al zijn moed te verzamelen. Hij klopt op de deur en met een verheven hoge stem schreeuwt hij tegen het mat glas in de aluminium deur. Niet veel later gaat de deur open en worden we naar binnen gelaten in het kantoor van de LTO.
De twaalf medewerkers in het kantoor zijn net zo verbaasd als ik. Als onderling afgesproken komen ze in beweging zodra we binnen zijn. Het valt mij op dat ze niet werken maar stapels documenten op hun bureaus verschuiven en soms naar een ander bureau verplaatsen. Mamsi heeft een heel verhaal in het Tagalog, een taal die ik nog steeds niet versta. Het knikken en zalven in een onderdanigheid die ik zelden heb gezien bij overheidspersoneel is verbazingwekkend. Lyka spelt het email-adres van haar moeder en daarna is het wachten. Er gebeurt niets. Ze blijven wachten op een email die maar niet wil komen.
Misschien lukt het met een ander email-adres? Lyka geeft haar email-adres op en het hele toneelstukje begint opnieuw. Het meisje dat ons te woord staat kan haar oprechtheid slecht verbergen. Ze weet bij voorbaat dat de email niet zal arriveren!
Er is een lichte paniek en dan moet ik mijn email-adres op een stukje papier schrijven. Drie keer is scheepsrecht! Helaas, we hebben drie email-adressen geprobeerd en geen van ons drieën heeft een link gekregen om een gebruikersprofiel aan te maken bij de LTO.
Wat nu? Ik lees in hun ogen dat ze iets verbergen en dat ze willen dat we onverrichter zaken weer vertrekken. Het wordt tijd voor mijn charmes! Ik sta op, schuif mijn strohoed achterover en begin op een zacht volume in duidelijke Engels vragen te stellen. Het personeel schiet weg. Binnen een minuut zijn alle toiletten op de verdieping bezet met werknemers die de waarheid weten die wij niet mogen weten.
Een waarheid die wij nog niet weten maar waar ik wel een idee van heb. Je moet eerst het vertrouwen van een mens winnen en daarna leid je hem rustig naar de slachtbank! Zo gezegd, zo gedaan. Er is een computerstoring bij de LTO die elk moment kan worden opgelost. De oplossing is om beneden nog maar een uurtje te wachten.
Ik vraag naar de leidinggevende van het kantoor en de twee dames bij mij schamen zich de ogen uit hun hoofd dat een buitenlander het heft in handen neemt. De leidinggevende verschijnt en ik heb medelijden met hem op het moment dat mijn ogen hem zien. Hij weet zonder enige twijfel wat er aan de hand is en dat er geen oplossing voor handen is!
‘Denk nooit in problemen, denk in oplossingen!’, fluister ik hem in het Engels toe.
Hij laat mijn woorden op hem inwerken en na een tiental seconden verschijnt er een glimlach.
‘Hoe gaan wij dit oplossen?’, vraag ik hem zachtjes.
Ik zie paniek in zijn ogen. Ik moet hem eerst gerust stellen en zorgen dat hij zich op zijn gemak voelt zonder zijn gezicht te verliezen voor zijn medewerkers. Ik zie hem nadenken over een mogelijke oplossing. Tegelijker tijd weet ik dat er geen oplossing is want eigen initiatief is bij de overheid in de Filipijnen iets waar je ver vandaan moet blijven.
‘Wat is nu precies het probleem?’, vraag ik hem zachtjes.
Hij is ondertussen overtuigd van mijn goede bedoelingen en begint aan zijn moeilijke taak om het probleem aan mij uit te leggen.

‘We hebben eerst een gebruikersprofiel nodig bij de LTO (Land Transportation Office). Dat wordt aangemaakt door middel van het reageren op een email.’
‘Met het registratienummer van het gebruikersprofiel gaat u naar een verzekeringsagent en betaald de verzekering en registratie voor drie jaar voor het te registreren voertuig.’
‘Met het betaalbewijs en het bewijs van registratie en verzekering komt u terug naar ons kantoor waarna wij de gegevens van de motorfiets, zoals merk en frame- en motornummer in het systeem van de LTO invoeren.’
‘Daarna krijgt u van de verzekeringsagent een bericht wanneer de kentekenplaat klaar is en kan worden opgehaald.’

Het is mij meteen duidelijk. Wegens de storing in de computersystemen van de LTO kunnen we geen gebruikersprofiel/registratienummer aanmaken.
‘Kunnen we die eerste stap niet overslaan?’, vraag ik zachtjes.
De leidinggevende verschiet van kleur en is enkele seconden zo wit als zijn overhemd waarna zijn hoofd zo rood als een tomaat word. Hij zoekt tevergeefs naar antwoorden en excuses om niet van het protocol zoals voorgeschreven af te hoeven wijken.
Nog voordat hij reageert geef ik Lyka opdracht om het email-adres, inclusief het wachtwoord, van Mamsi op een stukje papier te schrijven. Ik stop het bij de leidinggevende in de hand en vertel hem zachtjes in zijn oor dat hij zelf het gebruikersprofiel mag aanmaken. Wanneer het klaar is wijzigt hij het email-adres en het wachtwoord zodat wij toegang krijgen met de onze inloggegevens.
Wanneer alles klaar is stuurt hij het registratienummer naar de verzekeringsagent. Het papiertje met de email gegevens wordt verscheurt en vergeten. De verzekeringsagent kan dan de verzekering en registratie documenten in orde maken.
Hij begint te glimlachen alsof hij het zelf heeft bedacht. Ik wacht op zijn reactie. Dan begint hij tegen de dames in hun eigen taal te praten. Er worden hoofden geschud en er word geknikt. Ik bevind me in onwetendheid omdat ik er helemaal niets van versta. Zodra de dames ook beginnen te glimlachen weet ik dat het probleem hoogstwaarschijnlijk is opgelost.
Mijn plan lijkt geslaagd wanneer de leidinggevende zijn jas aantrekt en met zijn motorhelm in de hand voor ons uit naar de deur loopt. De dames volgen hem en ik ga daar op mijn beurt weer achteraan.
Onder aan de trap vraag ik aan Lyka: ‘Wat gaan we nu doen?’
Lyka legt uit dat de man met ons meegaat naar een verzekeringsagent die hij goed kent. Hij gaat aan de verzekeringsagent uitleggen wat er aan de hand is en dat alles in orde komt zodra de computerstoring bij de LTO is opgelost!
Wij gaan met z’n drieën in een tricycle en de man rijd op zijn eigen motor achter ons aan. Ik voel mij nog steeds een beetje ongemakkelijk omdat ik het belangrijke gesprek niet zelf heb kunnen voeren. Bij de verzekeringsagent wordt alles snel geregeld door de man en Mamsi, die enkele documenten moet ondertekenen. Daarna moet ik ₱ 5.200 (€ 74,-) afrekenen voor de registratie en drie jaar verzekering voor de motor, de bestuurder en de passagier. Dat ik geen kwitantie krijg voelt ongemakkelijk.
We steken de man een stevige fooi toe en bedanken de verzekeringsagent voor het begrip. Wij zijn blij dat we deze reis niet nog een keer, of misschien zelfs twee keer, hoeven te maken in de onwetendheid of de computers van de LTO wel werken!
Nu deze belangrijke opdracht is volbracht word het de hoogste tijd om te gaan eten. Het is voor de dames veel later dan normaal voor een lunch maar voor mij is het tijdstip ideaal. We moeten wel eerst met de zoveelste tricycle naar de Pacific Mall. Ik kan me nog goed herinneren dat ik hier ongeveer zestien jaar geleden de eerste keer Filipijns ging eten. Dat is ongetwijfeld de grootste cultuurschok die ik ooit in Azië heb beleefd.
We gaan naar het Graceland Restaurant. Een soort van fastfood restaurant dat alle gerechten aan tafel serveert en gewoon serveersters/opruimers heeft rondlopen. Eerst komen de drankjes en de noedelsoep voor Mamsi, daarna verschijnt mijn Panchit, Filipijnse Bami, en als laatste komt de varkenskarbonade voor Lyka. Het is geen Korea maar de smaak ik goed genoeg en de prijs valt niet tegen.
Na een nieuwe bril voor Mamsi, een nieuwe koekenpan met een veilige anti-aanbaklaag voor mezelf en wat Japanse kerrie gaan we rond twee uur terug richting het kleine vissersdorp. We komen niet echt ver want het regent buiten pijpenstelen. Dit zijn de tropische regenbuien die alle neerslag in ons kikkerlandje aan de Noordzee laat verbleken. Er zit niets anders op dan te wachten totdat de wolken zijn leeg geregend.
Zodra de regen is overgegaan in een natte wind, tussen droog en regen in, klimmen we in een Jeepney naar Daraga. De straten van Legaspi zijn veranderd in langzaam stromende rivieren. Het water zoekt zijn weg naar de lager gelegen gebieden waar het langzaam in de rotsachtige vulkaangrond zakt.
Het is een lange dag en de vermoeid slaat toe zodra je stilzit. Alles wat je onderneemt is in de tweede wereld landen intensiever, en verbruikt meer energie, dan in een ontwikkeld land. Lyka’s oogjes vallen voor enkele momenten dicht in de Jeepney.
In Daraga splijt onze groep zich in tweeën! Met de Jeepney of met de aircon minibus naar Pilar? Mij maakt het persoonlijk helemaal niets uit. De dames mogen beslissen. Bij de halte voor de minibus kunnen we snel zaken doen. Er zijn nog zes plaatsen over. Ik neem plaats naast de bestuurder en vertel hem dat ik beide stoelen naast hem betaal. De dames nemen achter mij plaats en tien minuten later worden de laatste twee stoelen gevuld. We vertrekken naar Pilar. Om vijf uur stappen we uit de tricycle voor het kleine huisje omringt door kokospalmen in de jungle van het platteland. Het was een vruchtbare dag met een bevredigend einde!
Tijdens het bier drinken naast het kleine winkeltje op de hoek wordt ik geholpen door het jonge weesmeisje met een nieuw fenomeen. “Piso-Wifi”, is een kastje waar je geld in gooit voor het gebruik van een sneller dan gewoonlijk wijfij in het dorp. Ik probeer eerst een muntje van ₱ 10 (€ 0,15), daarvoor krijg ik drie uur toegang tot het onbeveiligde draadloos netwerk.
Ik ben aangenaam verrast want deze snelheid van het internet heb ik in San Antonio de Padua (Sapa) nog nooit ervaren. Zelfs niet bij Mamsi in het kleine huisje. Hoe ik bij het adres van de LTO (Land Transportation Office) ben geraakt weet ik niet meer dus geef ik de kleine flesjes San Miguel Pilsen maar de schuld.
Vijf dagen geleden werd er al op het internet melding gemaakt van de computerstoring bij de LTO! We zijn vandaag dus willens en wetens voor de gek gehouden zodat de Filipino’s in het kantoor geen gezichtsverlies leden. Gelukkig kan ik er om lachen. Ze hebben een uitzondering gemaakt en ons goed geholpen. Het is geen andere wereld in de Filipijnen, het is een compleet ander universum waar ik in terecht ben gekomen!
Buiten op straat zit Eric met een paar oude klasgenoten te drinken. Twee flessen goedkope Filipijnse Emperador brandewijn, een paar flessen drinkwater en zakken bevroren drinkwater.
Zodra ik de tafel passeer wordt ik door een van zijn oude klasgenoten aangesproken: ‘Hello White Person!’
Ik ben verbaasd en kijk de jongen met de glazige blik aan.
‘Ik ben een Filipijnse Nigger!’, zegt hij in het Engels.
Ik kan mijn oren niet geloven!
‘Het is de schuld van jullie blanke imperialisten dat wij arm zijn in de Filipijnen!’
De toon is erg onvriendelijk en ik denk die na of ik nu zal doorlopen of de rest van zijn dronken betoog aanhoren.
‘Jullie blanken moeten ons schadevergoeding betalen voor het onrecht dat jullie blanken ons hebben aangedaan!’, schreeuwt hij.
Op de achtergrond klinkt Amerikaanse Rapmuziek uit een bluetooth speaker. Het is meteen duidelijk dat de kanslozen de boodschap van hun broeders uit de getto’s van de grote Amerikaanse steden hebben overgenomen. Ik draai me om en loop langzaam weg. Het is een heel ongemakkelijke situatie voor mij en de Fiësta moet nog komen.
Vanaf de veranda observeer ik de situatie. Ik ben ook niet helemaal nuchter meer maar ik kan alleen maar hopen dat hij geen gewelddadige gedachten heeft.
Het is helaas al enkele dagen, sinds de gasten voor de Fiësta begonnen te arriveren, “ieder voor zich in de keuken”! Een situatie in een keuken zoals ik me nog herinner van de vele jeugdherbergen die ik tijdens mijn reizen heb bezocht. Elke avond vond er een geweldloos gevecht plaats om de schone borden en pannen. Iedereen ongeduldig op zijn beurt wachten om gebruik te kunnen maken van de gaskookplaat, maar eerst een pan en een bord afwassen voordat je kon gaan koken.
Ik loop door mijn mogelijkheden om mijn eigen maaltijd te bereiden en bekijk de zakjes Lobo kruidenmix die ik vier weken geleden in Thailand heb gekocht. Eerst maar eens kijken of mijn zakje varkensgehakt nog in de vriezer ligt. Gelukkig hebben ze dat zakje vlees nog niet gevonden, of gebruikt! Laat mij vanavond maar de Thaise klassieker Pad Krapow Moo maken in een uitgeklede versie.
Daar heb ik wel eieren voor nodig. Een ei kost in de Filipijnen ₱ 10 (€ 0,15) dus ik neem er maar meteen twee. Terug in het huisje wacht mij een aangename verrassing. Het lieve grappige weesmeisje heeft gezichtjes op de eieren getekend. Ik wordt warm vanbinnen omdat er in deze arme moeizame wereld er nog steeds liefde, hoop en humor bestaat.
De vertrouwde geur van de Pad Krapow saus maakt me hongerig, ik eet in de Filipijnen om een hoop verschillende redenen, een stuk minder dan in de rest van Azië. Alle ogen zijn op mij gericht en ik mag een schep pompoen en een gefrituurde Tinapa niet afslaan.
Om half negen zoek ik het bed op. Oordoppen in en proberen de slaap snel te pakken. De woorden van de gefrustreerde jongeman galmen door mijn hoofd. De propaganda van de Westerse Socialistische blanke boetedoening en zelfkastijding dringt zelfs door tot in een vissersdorp op het platteland van de Filipijnen!
Het meest verontrustende is dat er nu stemmen opgaan in de niet-blanke samenlevingen dat het is gerechtvaardigd om winkels van blanken te plunderen en blanke mensen te beroven omdat ze een morele schuld hebben aan de mensen in de wereld die ze eeuwen hebben uitgebuit.
Tel daar de bom met de paddenstoel van de vrijdagmensen in Iran bij op en het mag iedereen duidelijk zijn dat het blanke ras over honderd jaar waarschijnlijk alleen nog in een mensentuin is te bezichtigen!

‘You Maniacs! You blew it up! Ah, damn you! God damn you all to hell!’
(Planet of the Apes (1968)

Filipijnen: Een eenvoudige maar lange dag

Manilla (Bayview Park Hotel) 732), dinsdag 7 juli 2026

Zoals gewoonlijk ben ik om tien voor half zes wakker. De drukte in het kleine huisje werkt nog meer op mijn zenuwen dan gisteren. Ik ben niet veranderd, ik ben ouder geworden en stel mijn rust meer dan vroeger op prijs. Zeven mensen, vijf vrouwen, voor een gecombineerd toilet en douche is in alle omstandigheden teveel. Behalve in Baan Are Gong Riverside in Ayuthaya! Daar zijn de twee gedeelde badkamers absoluut geen probleem.
Ik blijf dus lekker op bed liggen en trek Lyka dicht tegen mij aan. Privacy is belangrijker dan ooit aan het einde van deze reis! Ik glij terug in slaap en word opnieuw wakker van een kraaiende haan of een blaffende hond. In de verte gaan deuren open en worden weer gesloten. Ik voel instinctief dat ze het vreemd vinden dat ik op dit tijdstip nog niet op de veranda aan de koffie zit.
Laat mij op deze dag van de op een na laatste verplaatsing maar met rust? Laat mij gewoon mijn eigen ding doen en dan heb je zeker geen last van mij! Rond half acht opent mijn lief haar ogen en zij is ook zichtbaar verbaasd dat ik nog naast haar lig.
‘Ben je niet lekker?’, vraagt ze.
Een kus op haar voorhoofd vergezeld van een ‘Goedemorgen’ is voldoende om haar gerust te stellen.
Vandaag gaan we afscheid nemen van San Antonio de Padua (Sapa) en we verplaatsten ons naar Manilla. De hoofdstad van de Filipijnen. Een stad waar een normaal ontwikkeld persoon niet wil zijn. Het is een noodzakelijk kwaad waar je het beste van moet maken! We weten waar we moeten zijn in de miljoenenstad maar we kunnen het niet verbeteren of veranderen. Ik kijk uit naar de eerste fatsoenlijke avondmaaltijd sinds weken.
Zodra ik de slaapkamer aan de voorkant van het huis verlaat voel ik alle ogen op mij gericht. Ik respecteer en hou van mijn familie in de Filipijnen maar de druk op mij is na vijf weken te groot geworden om nog te kunnen ontspannen, of mijn kleine dagelijkse bezigheden af te werken.
Koffie zetten is mijn eerste handeling op de laatste ochtend in het vissersdorp. Het gevoel dat de ogen op mij gericht zijn kan ik niet van mij afschudden. Er wordt ongetwijfeld heftig gespeculeerd wat ik allemaal meeneem en wat ik nog achterlaat. Voedsel is altijd goed, ook het voedsel waar ze hun neus voor ophalen. Het zal niet lang meer duren totdat ik verlost ben van de mieren. De menselijke mieren welteverstaan zoals in een eerder verhaal beschreven.
We kunnen onmogelijk op een nuchtere maag op reis gaan. Het Filipijnse ontbijt bestaat uit gekookte rijst met gebakken inktvis. Een flinke scheut lichte sojasaus in de pan en de smaak is ook aangepast. Het is een gerecht dat ik ook eet als avondmaaltijd. Helaas heb ik het de afgelopen weken niet voorbij zien komen. Geef mij maar vier bruine boterhammen met ei en mayonaise, geen zout maar wel veel smakeloze zwarte peper! Een blikje Coke Zero om het weg te spoelen en ik red het wel tot vanavond!
De klok tikt tergend langzaam! Ik hoor mijn naam en er wordt hard gelachen. Dat is net zo irritant als wanneer ze gaan fluisteren nadat je naam is gevallen. Het verlengsnoer dat ik heb gekocht voor de ventilator op de veranda is op mysterieuze wijze verdwenen. Het zal wel in een of andere koffer terecht zijn gekomen. Die snoeren zijn altijd gemakkelijk, zeker wanneer ze gratis zijn. Elke keer wanneer ik op mijn horloge kijk zijn er maar een paar minuten vergaan.
Gelukkig is de taxi te vroeg! Ik voel het als een verlossing zodra ik in het koele voertuig zit. Lyka is wat stil want afscheid nemen van een huilende moeder is voor een Filipijnse dochter niet gemakkelijk. Voor ₱ 2.000 (€ 28,50) worden we in een luxe Toyota Innova naar de nieuwe luchthaven van Legazpi gereden. Het blijkt een goede investering, we hebben de rit in menige gammele auto gemaakt voor een groter bedrag.
Er vertrekken ongeveer tien vluchten per dag vanuit Daraga. Het is altijd even zoeken omdat er verschillende namen door elkaar worden gebruikt. De officiële naam is “Bicol International Airport” met als IATA-code: DRG. Die sluiten dus niet echt op elkaar aan! “Southern Luzon International Airport” wordt soms ook gebruikt en op menig website vlieg je naar Legazpi òf Legaspi. Het is altijd een puzzel om een vlucht te boeken naar de internationale luchthaven die alleen nationale vluchten afhandelt. Filipijnse wetenschap.
Het is nog geen tien voor elf wanneer we plaats nemen in de enorme vertrekhal. De rit heeft langer geduurd dan ik heb verwacht. Toen we doodmoe arriveerden was ik al het gevoel voor de tijd kwijt. Lyka is haar zwarte vest uit Japan kwijt geraakt. Vermoeidheid is een vijand die je goed in de gaten moet houden.
Alles is op deze relatieve nieuwe luchthaven op de toekomstige groei gebouwd. Volgens het vliegschema vertrekken we om 14:15 dus is het nog wel even wachten. We wachten in alle rust met gratis internet. Mijn toneelstukje voor het met voorrang aan boord gaan voor senioren is geen geheim meer. Ik plaats onze bagage trolley, al lang voordat het inchecken begint, vooraan in de juiste rij.
Om kwart over twaalf beginnen ze eindelijk met het inchecken. Het vreemde gevoel dat de medewerkers iets weten dat wij nog niet weten overvalt me. Naast ons worden de passagiers van Philippine Airlines ingecheckt. Dat vliegtuig staat tien minuten na ons op de rol om te vertrekken.
De gewichten van onze koffers, mede door de aankoop van twee keer vier extra kilo, vallen binnen het toegestane gewicht waarvoor ik heb betaald. De verschillende toegestane gewichten tussen de verschillende luchtvaartmaatschappijen is een afgesproken samenzwering waaraan niemand kan ontsnappen. Het is een ordinair verdienmodel. We kunnen de roltrap op naar de Gate. Een eenvoudige controle van de handbagage en we gaan zitten bij Gate 8 waar geen stoelen zijn gereserveerd voor mensen die een speciale status hebben.
Een van de meest handige apps op mijn iPhone is Flightradar24. Ik kan live meekijken waar het vliegtuig zich bevind dat ons naar Manilla gaat brengen. Er komt maar een vliegtuig onze kant op en dat is vlucht PR 2923. Er hangt dus een (doorgeschoven) vertraging in de lucht voor onze vlucht naar Manilla. Dit is dus precies de reden waarom we twee nachten in Manilla verblijven. Om vertragingen als deze op te vangen!
Direct nadat ons vliegtuig geland is vertrekt PR 2924 naar Manilla. Het voelt alsof de passagiers het vliegtuig tergend langzaam verlaten. Een steward knikt naar mij als teken dat wij met voorrang naar het vliegtuig kunnen. Er rijdt alleen een oude vrouw in een rolstoel voor ons. De voordelen van wit haar komen goed van pas in een tweede wereld land.
In de rijen voor ons valt een troep dikke vrouwen, van minimaal honderd kilo per stuk, in de stoelen neer. De schouders en en nekken zijn niet om aan te zien. Ik ben allang blij dat ik er niet een in de stoel naast mij krijg. Ik moet in mijzelf lachen dat ik acht kilo bagage extra heb moeten betalen terwijl er net meer dan tweehonderdveertig kilo overgewicht, in de vorm van spek, in de smalle stoelen voor ons is geperst.
Om kwart voor drie start de push-back van het vliegtuig en we zijn blij dat het toch nog meevalt. Met een half uurtje vertraging valt wel te leven! We staan opvallend lange stil naast de startbaan. Wat nu weer? Tien minuten later passeert er een landend vliegtuig en kunnen wij eindelijk naar het begin van de startbaan taxiën en de neus in de juiste richting zetten voor onze vlucht naar Manilla.
Om iets voor drieën kiest het vliegtuig het luchtruim en zijn we onderweg voor onze op een na laatste verplaatsing van deze leuke reis. De regen gutst langs de romp van het vliegtuig en we kijken neer op de groene lappendeken onder ons. Tot volgend jaar Bicol!
‘Ik weet het, ik weet het!’, normaal eindig ik het afscheid van de Filipijnen altijd met: ‘Ik weet nu ècht honderd procent zeker dat ik hier nooit meer kom!’
Maar niet deze keer. Eigenlijk heb ik het best naar mijn zin gehad. Er waren wat ongemakken maar die zijn zeker tijdens ons volgende bezoek gemakkelijk op te lossen of te ontwijken. Daarnaast moet ik ook rekening houden met mijn lieve vrouw die natuurlijk volgend jaar haar moeder weer wil bezoeken.
We hebben goede hoop dat ons appartement voor de winter is overgedragen aan de kopers en dat we geld in de bank hebben. Dan gaan we de komende winter heel lang op reis!
Lyka heeft trek gekregen en wil graag een lokale lekkernij als snack. Het “Chocolate banana bread” is rijk van smaak en smelt in de mond. Het is heerlijk maar een klein hapje is voldoende voor mij. Ik hou niet zo van zoetigheid.
Nadat wij wat door elkaar zijn geschud door turbulentie in plaatselijke onweersbuien is daar de onbegrijpelijke en ongelofelijk uitgebreide hoofdstad van de Filipijnen, Manilla. De landing heb ik ook wel eens zachter meegemaakt maar dat we wegens de drukte een kwartier moeten wachten voordat we de start- en landingsbaan kunnen oversteken is wel nieuw. Zelfs op de Ninoy Aquino International Airport heb ik dit nog nooit meegemaakt.
De koek is nog niet op! We gaan niet naar een Gate maar we moeten naar de parkeerplaats voor de vliegtuigen. Ook daar is het weer wachten totdat het bekend is welke parkeerplaats is gereserveerd voor ons vliegtuig. Opnieuw staan we tien minuten stil. De passagiers worden ongeduldig en beginnen zich te roeren. Een geroezemoes zwelt aan tot een onheilspellend volume. De stewardessen moeten veel passagiers manen om weer plaats te nemen en de bagage niet uit de bakken boven de stoelen te halen.
Een enkeling geeft geen gehoor aan het verzoek van de stewardessen. Die ongehoorzame passagier wordt door twee stewardessen beleefd weer in zijn stoel gezet. Er wordt opvallend een notitie gemaakt van het stoelnummer. Het zou mij niet verbazen wanneer hij de komende weken of maanden niet meer als passagier aan boord zal worden genomen.
Eindelijk kunnen we het vliegtuig verlaten langs de bekende verrijdbare trap. Dat lijkt voor veel passagiers een nieuw en gevaarlijk avontuur te zijn. Er staat maar een bus te wachten dus het is meteen duidelijk dat de laatste passagiers allemaal in die bus moeten. De groep dikke vrouwen besluit om in de deuropening te blijven staan zodat zij als eersten de bus kunnen verlaten.
Het is een gebrek aan zelfkennis want ze vormen een muur die net zo moeilijk beklommen kan worden als de Grote Muur van China! De kleine donkere Filipino is er snel klaar mee en verteld ze dat ze verder de bus in moeten. De groep lichamen splijt uit elkaar als de rode zee. Een groep loopt naar de achterkant en de andere groep loopt naar de voorkant van de bus. Nu kunnen wij, en de rest van de passagiers die nog in de brandende zon op het beton staan, ook instappen.
De bus stopt helemaal aan het begin van Terminal 3. Het is dus een heel stuk lopen met de zes heupwiegende nijlpaarden voor ons. Zij stappen op de travelator en ik loop die eerste honderd meter wel om een flinke voorsprong te nemen op de slingerende bewegende hindernissen. Wij zijn als tweede bij band nummer 7 om onze koffers op te halen. Helaas duurt dat ook weer veel langer dan verwacht!
Eindelijk aangekomen bij de balie voor de hotels blijkt onze taxichauffeur te zijn verdwenen. Hij was het wachten op ons waarschijnlijk ook zat! Gelukkig kunnen ze hem per telefoon weer bereiken en een kwartiertje later worstelt de taxi zich door het kruipende en krioelende verkeer van Manilla.
Ik zeg een paar keer in mijzelf: ‘Welkom in Manilla!’, of het heeft geholpen weet ik niet!
Na al die vertragingen bij elkaar opgeteld stappen we om kwart over vijf het hotel binnen. Het is alsof we na drie jaar weer thuis komen. We weten de weg en het is niet druk aan de receptie. Het enige nadeel van laat arriveren in een hotel is dat onder normale omstandigheden de beste kamers allang vergeven zijn.
Het verzoek van een hoge verdieping, om zo min als mogelijk last te hebben van het luide verkeer ’s nachts, kan bijna niet worden gehonoreerd. Ze hebben een kleinere kamer op de zevende verdieping of een kamer zonder ramen op de negende verdieping. Dan moet het maar kamer 732 worden voor anderhalve nacht!
De Slouch Hat Hotel in Ermita is een van de weinig overgebleven klassieke monumenten in Manilla. Ik kom hier al zeventien jaar over de vloer! In vroegere tijden met de rugzak sliep ik hier ook altijd. Ik heb heel wat kamers aan de binnenkant gezien.
De bar heeft niets van zijn gezelligheid verloren maar veel van de expats, vroeger hoofdzakelijk Australiërs, hebben hun interesse in de Filipijnen verloren. Het is er nog steeds redelijk goedkoop maar de samenleving is jammer genoeg harder en gevaarlijker geworden. Zeker in de stedelijke gebieden! Troepen piepjonge bedelaars jagen op de toeristen zodra de zon is verdwenen.
Femke Halalsema uit Amsterdamrabat zou van binnen warm van blijdschap worden wanneer ze die tienduizenden kinderen en volwassenen ’s nachts in Manilla op straat onder lompen en kartonnen dozen zou zien slapen. Zo ziet het toekomstige Socialisme er uit: Iedereen arm behalve de alleswetende hoogopgeleide bestuurders!
We hopen dat het eten nog net zo goed is als drie jaar geleden. En dat is ook zo. De gegrilde varkenskarbonade met friet in plaats van aardappelpuree is nog steeds een winnaar! Lyka heeft al weken uitgekeken naar de Filipijnse specialiteit Bangus. een schoongemaakte en van de graat gehaalde vis, nog in de vel, die licht en snel wordt gefrituurd. Een mix van verse smaakmakers en een kommetje met een mix van azijn, lichte sojasaus en verse gesnipperde chilipepers maakt het compleet.
Dit zijn de maaltijden waar ik de afgelopen weken van gedroomd heb! Onze eenvoudige maar lange dag zit er eindelijk op. Nog een literfles San Miguel Pilsen op de kamer en dan de ogen dicht. Voorslapen voor de korte nacht die morgen volgt!

Filipijnen: Happy Birthday Darling

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), woensdag 1 juli 2026

Vandaag is mijn lieve vrouw jarig. Voor het eerst sinds lange tijd viert ze haar verjaardag weer in haar geboortedorp San Antonio de Padua (Sapa) in de Filipijnen.

Van harte gefeliciteerd!

Filipijnen: Sneeuw op het dak

San Antonio (Mamsi Residence) VIP1), zondag 28 juni 2026

Sinds onze aankomst in het kleine vissersdorp worden we er elke dag aan herinnerd dat we in de tropen zijn. Net als een paar jaar geleden brandt de zon twaalf uur per dag op het donkergroene dak van het kleine huisje.
Dat dak heeft een donkergroene kleur om een reden. Mamsi vindt donkergroen een mooie kleur! Groen is de kleur van de natuur en de omgeving van het huisje. Het plaatstalen dak wordt overdag zo heet dat je binnen in het huis de straling van het hete staal op je huid voelt. Dat maakt het binnenshuis erg onaangenaam dus werd er een oplossing tegen het onaangename gevoel bedacht.
Die oplossing bestond uit een plafond van gipsplaten. Dat zou de warmte wel tegenhouden! Eenvoudige geesten als ze zijn, en om de kosten te drukken, hebben ze geen isolatie aangebracht op het gips. Het directe gevolg is dat de donkere bovenkant van de gipsplaat de warmte nu doorgeeft aan de kamers eronder. Er is ook geen enkele ventilatie boven het plafond aangebracht waardoor ook ’s nachts het plafond de warmte blijft uitstralen.
Het was binnen niet meer uit te houden dus zijn er twee airconditioning aangeschaft voor de slaapkamers. Een airconditioning met een buitenunit en een zogenaamde raam-airconditioning die de warmte via de natte keuken de woonkamer inblaast. Zo blijft het ’s nachts zeker lekker warm in de woonkamer!
Het gevolg is dat de menselijke mieren na de lunch van 11:30 met z’n allen in het kleine slaapkamertje van Mamsi kruipen waar de airconditioning op 25 graden Celsius staat te blazen en de woonwaker alvast voorverwarmd voor de komende avond. Je kan er niet boos om worden want je medelijden met deze groep hersenloze telefoonverslaafden is vele malen groter.
Na een paar dagen ben ik die warmte en klagende familie helemaal zat en bedenk de eenvoudigste oplossing! Ik laat het dak wit schilderen. Niet de meest favoriete kleur van mamsi maar wel de meest eenvoudige oplossing voor het probleem van de hitte in het kleine huisje in de jungle op het platte land van de Filipijnen.
Je moet de lager opgeleiden langzaam informatie voeren. Ze moeten die informatie dan verwerken en dat duurt langer dan bij de gemiddelde westerling. Het duurt een paar uur voordat ze de verbinding tussen een wit dak en een lagere temperatuur in het huis hebben gemaakt. Ze blijven hun bedenkingen houden bij deze oplossing. De reden? Niemand in het dorp heeft een wit dak!
Dan begint de natuurkunde les voor de lager opgeleiden! Energiekunde, of beter gezegd thermodynamica, hebben ze in de Filipijnen nooit van gehoord. Een eerste kennismaking met natuurkunde is altijd verwarrend! Ik leid de groep geïnteresseerden naar de koelkast en laat ze aan de zijkant voelen. Bij moderne koelkasten zit het koelelement in de zijkant verwerkt omdat het daar minder kwetsbaar is dan vroeger aan de achterkant.
Ze voelen een voor een aan de zijkant en ze voelen niets bijzonders. De koelkast is warm aan de zijkant net als de woonkamer! Een korte uitleg dat de compressor en het gas de warmte uit de koelkast en het vriesgedeelte naar de buitenland transporteert laat menig wenkbrauw omhoog gaan. Ongeloof straalt uit hun ogen! De koelkast en de vriezer zijn koud omdat de vriezer ijs maakt en dat ijs is heel koud. Dat is de gangbare verklaring voor een koelkast op het platteland van de Filipijnen.
Ik weet bijna zeker dat ik er niet veel mee opschiet. Ondanks mijn twijfels neem ik ze mee naar buiten en vraag ze of ze weten waarom de buitenunit van de airconditioning warme lucht blaast. Er wordt druk overlegd in het Tagalog, de algemene Filipijnse taal, alsof het een pub quiz is en zodra ze het met elkaar eens zijn geworden krijg ik het antwoord. De ventilator blaast de warme buitenlucht van achter de buitenunit er aan de voorkant uit.
Ik voel me machteloos en besluit om maar meteen naar het praktijk gedeelte van de natuurkundeles te gaan. Ik laat ze een voor een op te tafel klimmen om aan het plafond te voelen. Het ene familielid is nog verbaasder dan de andere. Ik zie hun gedachten door hun ogen in hun hersenen jagen als de wind van een tyfoon in december. Enigszins verbaasd, maar ook in een grote zekerheid, weten ze dat het plafond voor altijd zo heet zal blijven.
De voorspellingen voor het weer en de middagtemperatuur in de Filipijnen voor de maand juni zijn eigenlijk niet nodig. De eilandengroep van de Filipijnen heeft een zeeklimaat, compleet met de moesson, met nagenoeg altijd dezelfde maximale middag temperaturen. Mijn kleine thermometer komt tevoorschijn en krijgt een prominente plaats in de woonkamer zodat iedereen met zijn eigen ogen kan zien hoe warm het om drie uur ’s middags is.
Dat het in huis bijna zeven en een halve graad Celsius warmer is dan buiten is moeilijk te geloven. De kwaliteit van mijn thermometer wordt in twijfel getrokken. Ik neem hem mee naar buiten en leg hem op de tafel, in de schaduw, onder de veranda waar de thermometer snel terug loopt naar 31,4 graden Celsius. Nu moet ik mijn plan om het dak wit te laten schilderen langzaam brengen.
Terwijl de familie binnen in de warme woonkamer TV kijkt, met drie draaiende ventilators, zit geniet ik van mijn koude biertje op de veranda in een buiten temperatuur van rond de 27 graden Celsius. Dat is dezelfde temperatuur die we gebruiken voor de airconditioning in onze slaapkamer! Een kleine ventilator onder de tafel op mijn benen gericht houdt mij wat koeler en de vliegen en andere insecten weg.
Op Lazada, de Filipijnse tegenhanger van Amazon/Bol.com, bestel ik vijf emmers verf die speciaal voor stalen daken is. Ik koop niet de goedkoopste verf want enige kwaliteit is toch wel belangrijk. Davies Paint is een groot en gerenommeerd merk voor verf in de Filipijnen. De verf moet van een bouwmarkt uit Manilla komen want distributie staat in de Filipijnen nog in de kinderschoenen.
Zodra de eerste drie emmers zijn gearriveerd gaan de voorraadkasten open en komen er kwasten en rollers tevoorschijn die nog door holbewoners zijn gebruikt voor de grotschilderingen. Lang weken in warm water helpt altijd! Hoofdschuddend bekijk ik de nutteloze pogingen om de kwasten en rollers weer schoon en zacht te maken.
Mamsi heeft een schilder gevonden die uit Pilar naar San Antonio de Padua (Sapa) wil komen om het dak in twee lagen te schilderen. Eerst een zogenaamde hechtlaag en daarna de toplaag die waarschijnlijk elke twee a drie jaar moet worden bijgewerkt.
Het groene dak moet er nu echt aan geloven en mamsi komt met de schilder overeen dat hij in drie, bij voorkeur bewolkte en droge, dagen de klus kan klaren. Voor ₱ 600 (€ 8,50) per dag, plus een warme lunch, is hij de man voor deze klus. Ik heb er voor geen moment aan gedacht om zelf op het dak te klimmen!
Of ik gelijk maar even ₱ 200 (€ 2,85) aan de schilder wil geven zodat hij twee kwasten en een zakje rollers in Pilar kan kopen. De zaken zijn gedaan en het werk kan beginnen. Er is nog steeds twijfel of het verven van het dak wel werkt, hoofdzakelijk om de kosten, mijn geld kan beter voor andere dingen worden gebruikt.
Wanneer hij twee dagen later om kwart voor zes ’s morgens voor de poort staat zit ik al buiten aan de koffie. Er is in de buurt een bamboe ladder geleend en dat is voldoende om op het dak te klimmen. De verf voor de hechtlaag wordt een klein beetje met water verdund om gemakkelijker te kunnen rollen en kwasten.
Het weer werkt gelukkig ook mee want de eerste twee dagen is het hoofdzakelijk bewolkt zodat de verf wat rustiger kan drogen. Af en toe kijkt de familie naar het witte dak en ze kunnen nog steeds niet bevatten dat deze witte laag buiten op het dak het binnen in huis koeler gaat maken. Het is een emmer verf! Hoe kan een emmer verf een huis koelen?
De derde dag is het jammer genoeg erg zonnig. Om acht uur stuurt de schilder een berichtje dat hij ziek is naar mamsi en dat hij morgen de klus komt afmaken. Laat dit een geluk bij een ongeluk zijn. De laatste twee emmers verf arriveren en eigenlijk zijn die overbodig. Drie emmers verf zouden voldoende zijn geweest. Ik kies ervoor om de emmers niet te retourneren maar om ze op te slaan voor de eerste keer dat het dak moet worden bijgewerkt. Op de vierde dag verschijnt de schilder weer op tijd en is het ook halfbewolkt. De ideale omstandigheden om het werk af te maken.
Nadat de klus is geklaard en mamsi persoonlijk het werk, vanaf de grond, heeft goedgekeurd betaal ik de schilder zijn gage. ₱ 1.800 (€ 25,60) voor drie dagen, achttien uur, werk. De verf, materialen en het loon bedragen bij elkaar iets meer dan ₱ 9.000 (€ 128,-). Een van de beste investeringen die ik in de Filipijnen heb gedaan! De familie staat klaar om hun gelijk te halen dat de kleur van het dak niets met de warmte in huis heeft te maken!
Mijn thermometer heb ik ondertussen verstopt omdat ik eerst wil zien of de komende dagen de gevoelstemperatuur voor de familie is veranderd. Nee, dus! Ze zijn het er unaniem over eens dat er helemaal niets veranderd is en dat het nog steeds heel erg warm is in huis. De ventilators worden vanuit een automatisme aangezet omdat ze dit elke dag van hun leven ook hebben gedaan.
De eerste dagen laat ik de opgeslagen warmte uit het beton van de muren en de vloeren trekken. ’s Morgens voel ik al weinig verschil tussen de temperatuur in onze slaapkamer, waar de airconditioning op 27 graden staat, en de temperatuur in de woonkamer met geopende ramen om de koele lucht van de nacht binnen te laten.
Meten is weten! Vandaag is de dag om te kijken wat de verschillen zijn.
Om half zeven ’s ochtends is het 28,4 graden in de woonkamer. De licht hogere temperatuur is het gevolg van de raam airconditioning die de hele nacht heeft staan te blazen.
Om twaalf uur ’s middags is het 31,8 graden en dat is een wezenlijk verschil. Een lichte bries brengt de buiten temperatuur naar binnen en die is rond de temperatuur die voorspeld is.
De laatste meting is het allerbelangrijkst!
Om drie uur ’s middags is het 33,0 graden in de woonkamer! Dat is 5,4 graden Celsius lager dan een week geleden, een enorm verschil.
Toch blijft de familie erbij dat ze geen verschil voelen. Ze blijven ’s middags bij elkaar kruipen in de kleine slaapkamer waar de airconditioning op 25 graden staat te draaien.
Ik heb nog een laatste truc voor ze in petto! Geheel onverwacht schuif ik een stoel terug van onder de tafel en klim op de tafel. Met de vlakke bovenkant van mijn hand voel ik de temperatuur van het plafond. Het is niet koel maar het is zeker ook niet erg veel warmer dan de buitentemperatuur.
Ik voel de ogen van de familie in mijn rug en Lyka neemt het initiatief. Ze klimt op de tafel om de temperatuur van het plafond te voelen. Ze slaakt een hoge kreet van verbazing! In de voor mij onverstaanbare taal, het plaatselijke Bicol, verteld ze haar familie ongetwijfeld dat het plafond niet meer heet is.
De familie kijkt nog verbaasder dan toen ik op de eettafel stond. Nu willen ze allemaal aan het plafond voelen. Een van de familieleden kijkt naar haar hand om te zien of er niets mis is met haar hand! Daarna voelt ze met de andere hand en komt tot dezelfde conclusie dat ook haar andere hand geen hitte meer voelt.
Zodra ze weer bij elkaar zitten beginnen ze geëmotioneerd met elkaar te ratelen en mamsi heeft het hoogste woord. Helaas kan ik er niets van verstaan maar ik kan mij wel indenken waar de discussie over gaat. Af en toe valt mijn naam en dan kijkt iedereen naar mij. Het wordt tijd om te ontsnappen voor mijn middagwandeling!
Voordat ik vertrek klinkt de beste opmerking tot nu toe: ‘Er ligt sneeuw op het dak, daarom is het zo koel in huis!’
Misschien is het uit dankbaarheid, of puur toeval, dat ik deze avond ik een maaltijd voorgeschoteld krijg die ik wel wil, en kan, eten. De rode balletjes zijn Filipijnse worstjes van varkensvlees genaamd Longanisa. Ze lijken op verse Chorizo worstjes. De rijst spreekt voor zich met okra, een groente die je in Nederland in een toko kan kopen, gepaneerd met Crispy Fry en gefrituurd.
Onder het eten komt het witte dak weer ter sprake. Het was dus van het begin af aan niet mijn idee maar iemand anders heeft mij op het idee gebracht. Ideeën van een ander worden in deze wereld van laagopgeleide onnozelen gekaapt om hun eigen aanzien te vergroten. Ze doen alsof ze het helemaal zelf hebben bedacht.
De zoon blijft kritisch over het witte dak omdat hij zich verstoten voelt als de zoon des huizes. Hij moet de leider en de slimste zijn in huis en zijn familie. Er is maar weinig dat ik goed kan doen in het kleine huisje in de Filipijnse jungle.