Zuid-Korea: Pijn in de spieren

Busan (So Yu Hotel) 609), maandag 11 mei 2026

Het was een fantastisch mooie wandeling gisteren, dat is zeker. Op deze maandagochtend moet ik wel een zware tol betalen. Ik wordt wakker met benen zo hard als kolommen van basalt. Het is de prijs voor de roem en de overschatting van je eigen kunnen. Mijn lichaam wordt steeds ouder en mijn geest denkt nog steeds dat ik meer aankan dan mijn lichaam kan verdragen. Ik zal de oplopende leeftijd moeten accepteren en er mee moeten leren leven.
Ik loop met benen recht als staken naar de badkamer om mijn blaas te legen. Sinds ik ben gaan druppelen na het plassen plas ik altijd zittend, net als in het vliegtuig. De laatste druppels hebben dan wat meer tijd om de plasbuis te verlaten en de vloer voor het toilet blijft droog.
Langzaam zak ik door mijn knieën, met een stekende pijn in mijn bovenbenen, om op de bril te gaan zitten. Heb ik mijn lichaam zo hard gegeseld gisteren op die heuvel? Je kan het niet eens een berg noemen! Mijn korte gesprek met de Koreaanse wandelaar van vierenzeventig jaar schiet door mijn hoofd. Ik heb meer lichaamsbeweging nodig.
De verse koffie wordt gezet en ik begin aan mijn dagelijkse bezigheden. Eerst een halve tablet tegen mijn diabetes en dan een slok koffie. Mijn laptop gaat open en de boekhouding is als eerste aan de beurt. Budgetteren, of beter gezegd de financiën goed in het zeil houden, is belangrijk wanneer je voor langere tijd op reis bent. Wij bevinden ons niet in een positie dat we geld over de balk kunnen gooien.
‘Geef geld uit waar het nodig is en bespaar geld waar het kan!’, is een ongeschreven wet voor de reiziger.
Eerst nog even naar de foto’s kijken en het laatste stukje (her)schrijven over de reis naar deze leuke stad in dit fantastische land.
Deze reis kies ik voor een andere opzet voor de verhalen. Ik wil me niet meer koste wat het kost vasthouden aan de volgorde. Dat maakt dat ik weken ga achterlopen en nog verhalen schrijf over het land dat we al lang hebben verlaten. Ik sla gewoon dagen over die ik later weer invul. Ik heb gemerkt dat de lezers die volgorde helemaal niet belangrijk vinden.
Lyka snurkt zachtjes in het bed naast mij. De eerste nachten was het vreemd om alleen in bed te liggen. Na drie nachten is het comfortabel om gescheiden te slapen. Het was een ongeluk tijdens het boeken en om eerlijk te zijn heb ik er wel tegenop gekeken. Nu zijn we het er samen over eens dat we in de toekomst vaker gescheiden willen slapen wanneer we op reis zijn.
Zodra Lyka wakker is gaat ze op zoek naar de koffie en ik begin aan het ontbijt. Gewoon op de hotelkamer, bruine boterhammen met oude kaas, Koreaanse Spam of leverpastei. Mooier kan de eerste maandag in Busan niet beginnen.
Een van de zaken die zeker zijn veranderd in achtentwintig jaar reizen is de manier waarop je met je vuile was omgaat. De vaak kostbare wasservice in guesthouses, hostels en hotels zijn er nog maar met mondjesmaat of helemaal op maat voor de zakenreiziger. Inclusief het strijken van de pantalons, overhemden en stropdassen.
Niets van dat voor ons. Wij gaan gewoon samen naar de wasserette. Mijn Kobo e-reader en een verse beker koffie gaan mee. Eerst een briefje van ₩ 10.000 in de wisselautomaat en met de ₩ 500 munten in de hand moet het allemaal in orde komen. De nieuwste generatie wasmachines hebben allemaal een ingebouwde wasmiddel en wasverzachter toevoeging. Je hebt dus niets meer nodig! Al ons wasgoed in de machine en negen muntjes in de gleuf, draaien maar.
Na 35 minuten is het programma klaar en verkassen we het vochtige wasgoed van de wasmachine naar de enorme droger. Een jongeman voor ons haalde een geurdoekje uit de automaat boven de geldwisselaar. Dat doen wij dus ook. Acht muntjes in de gleuf en de klok veranderd in 30 minuten. Een half uurtje later staan we de was op te vouwen en is ook deze wekelijkse taak weer tot een goed einde gebracht.
Terug op de kamer vraagt Lyka wat de plannen voor vandaag zijn.Niet veel, dat is zeker! Ik ben allang blij wanneer ik de pijnlijke spieren in mijn benen een beetje los kan lopen.
‘Dan gaan we eerst naar UNIQLO!’, roept ze.
Een prima idee want dat jasje dat we hebben gezien is een goede aanvulling voor de reiskleding. Het is een ademende, waterafstotende windvanger, een prima combinatie voor noodgevallen die ook nog eens kan worden opgerold en ingepakt in een bijgeleverd etui.
Zelf ben ik er nog niet helemaal uit of ik ook zo’n jasje wil hebben. Er is een onverwacht lichtpuntje. In Korea kun je op vertoning van je paspoort meteen de 10% BTW van je aankoop terugkrijgen! En dat loopt harder, en sneller, op dan je denkt.
‘Vanavond is mijn eerste biertje gratis!’, lach ik Lyka toe.
Het is al een uur geweest en mijn benen voelen nog net zo stijf als toen ik om half zeven uit bed kwam. Het is het juiste moment voor een Gimbap lunch op het bankje voor het restaurant in de zon. We beginnen met de tonijn Gimbap. Het is een gezonde lekkernij die gemakkelijk weg hapt. We kijken elkaar aan en de tweede wordt de kimchi variant. Kimchi, ingelegde Chinese kool, zuurkool met pit, je haat het of je kan het altijd eten. Lyka en ik behoren ik tot de tweede categorie. Zeker wanneer we in Korea zijn!
We gaan dwalen door de straten van Nampo-gil. Het is er aangenaam voor een winkelbuurt. De straten zijn versiert met kunstwerken en het verkeer wordt maar met mondjesmaat toegelaten. Een soort van verstandige middenweg tussen een voetgangerszone en een verkeersader. Een winkelstraat voor voetgangers die ook de ondernemers het beste moet geven.
Nu ik dit schrijf besef ik mij dat er maar heel weinig gewoon verkeer is. Negentig procent van het verkeer is langzaam vooruit kruipende taxi’s en bezorgers voor de winkels.
De felgekleurde, in neonverlichting ondergedompelde, Bong Bong Shop’s springen in het oog. Je kan er bijna een op elke hoek van de straat vinden. Wij kennen de machines als de ouderwetse hijskraantjes op de kermissen van vroeger. De prijzen hier zijn de honderden verschillende poppetjes die iedereen verzameld. Het zijn veelal figuren uit Aziatische tekenfilms. Vaak worden ze in beperkte oplages gemaakt zodat ze veel geld waard kunnen worden!
We gaan richting het BIFF plein. Dat staat voor: “Busan International Film Festival”. De winkelstraten zijn rustig en aan het einde van de straat is er bijna altijd een groene heuvel. Die heuvels maken de stad zo aangenaam om in te verblijven.
Naast het Biff plein ligt de grootste verse vismarkt van Busan, dus het is niet vreemd dat hier ook een grote concentratie is van visrestaurants. Overal staan enorme aquaria met het leven uit het heldere zeewater. Van slakken tot palingen en vooral veel garnalen en schaaldieren.
Veel zeedieren staren je aan en voor een moment moet ik denken aan de sneeuwvlokjes in de westerse wereld die geen dieren, of andere onderdelen van dierlijke oorsprong willen eten. Vegetarisch eten is in het verre oosten tot een kunst verheven. Veganistisch eten komt alleen voor in de Westerse gestichten waar de bewoners in dwangbuizen lopen.
‘Er lopen er meer los dan er vastzitten!’, zei mijn grootmoeder altijd.
Het wegdek onder ons is belegd met bronzen tegels met voet- en handafdrukken van bekende Aziatische filmsterren. We hebben er zo snel geen westerse filmsterren kunnen ontdekken. We vragen ons af of ze in Korea wel op Westerse filmsterren zitten te wachten!
De omgeving van het Biff plein staat ook bekend om haar (overprijsde) Koreaanse straatvoedsel. Natuurlijk is het in toeristengebieden altijd wat duurder. De kosten liggen nu eenmaal ook hoger. Toeristen kijken niet zo nauw en geven hun geld wat gemakkelijker uit. Wij dus ook.
Lyka gaat voor een spies van kippenvlees met dikke stukken lente-ui. Die spies wordt met een brander op temperatuur gebracht en met een lik zoete saus van een kwast kunnen we happen. Het smaakt ons goed maar het is niets bijzonders. Gewoon een nieuwe ervaring en een nieuwe herinnering in Busan.
Het is al vier uur geweest en het wordt tijd dat we terug naar het hotel gaan. Ik wil zeker even douchen, een hete douche om de spieren te stimuleren, en wat rusten. Op weg naar het hotel ga ik even zitten terwijl Lyka een winkel bezoekt. We zijn pas vier dagen in Busan maar het voelt aan alsof we hier al weken verblijven. Een beetje het Osaka gevoel van vorig jaar. Het weer is ook heel aangenaam. Blauwe luchten en onder in de twintig graden Celsius in de middag. ’s Nachts daalt het kwik tot een graad of twaalf, een heerlijke temperatuur om onder een dik dekbed te slapen.

Na het douchen zoek ik mijn plaatsje voor de GS 25 op om rustig en alleen een biertje te drinken. Voor veel mensen is alleen drinken een taboe. Voor mij niet! Ik geniet van elk slokje en de wereld om mij heen. Mijn gedachten ordenen zich vanzelf en vaak daalt er een rust in mij neer.
Vandaag ben ik van de Cass afgestapt en probeer een ander merk. Het is mij niet gelukt om “Hite Beer”, het bier dat ik vaak tijdens ons vorige bezoek aan Zuid-Korea dronk, te vinden. Misschien is het helemaal uit markt gehaald? Vandaag is het “Kelly Beer”, het adverteert met de slagzin: ‘Gebrouwen met 100% echte malt!’
En dat is ook te proeven. Het komt veel dichter bij de Duitse lagers dan de bieren die tot wel 30% rijst toevoegen tijdens het brouwen Er volgt een tweede en derde halve liter blik terwijl het alledaagse Busan rustig aan mij voorbij trekt.
Een nieuwe avond betekend vaak ook een nieuw restaurant. We maken de kringen om ons hotel steeds groter. Ook vanavond blijven we nog in de straat om de hoek ons hotel. De grote foto’s in de etalage zijn duidelijk en de prijzen zijn uitstekend.
Er is helemaal niemand in het restaurant op dit tijdstip en dat is meestal een slecht teken. We geven het restaurant toch maar het voordeel van de twijfel. Soep met Bulgogi Beef voor Lyka en Octopus in pittige saus voor mij. Het bier is koud maar de bijgerechten zijn vandaag erg beperkt.
Er zit zo weinig rundvlees in de soep dat het als vegetarische soep zou kunnen worden verkocht. In mijn gerecht zit alleen in plakjes gesneden rijstcake en geen enkel stukje octopus.
We eten wat we binnen willen krijgen en verlaten deze, eerste en hopelijk laatste, teleurstelling. We weten altijd dat het elke avond kan gebeuren maar toch komt het altijd onverwacht, morgen beter! Morgen wordt er regen voorspeld dus gaan we een museum bezoeken.

Zuid-Korea: Eerst een tempel

Busan (So Yu Hotel) 609), zondag 10 mei 2026

Goedemorgen Busan! Om zes uur schuif ik de verduisteringsgordijnen, en het kleine raam, open. Een stralend blauwe lucht, en een frisse bries begroeten mij. Om de hoek uit het raam, op de heuvel, kan ik net de Busan Tower zien. Het wordt vandaag een fantastische dag voor onze eerste èchte wandeling in Busan. Lyka draait zich nog een keer om, haar gezicht weg van het brandende zonlicht terwijl ik mijn dag op mijn MacBook Air begin.
Nadat de koffie is gezet komt het gisteren in de supermarkt gekochte brood tevoorschijn. Het ontbreken van boter is voor ons geen probleem. De oude kaas is heerlijk en ook de Koreaanse Spam is van de verwachtte kwaliteit. Hap na hap van de boterham met oude kaas, slok na slok van de sterke hete koffie, het is een fantastisch ontbijt. Lyka geniet ook zichtbaar van het belegde supermarkt brood waar onbekende groene zaden in zitten.
Mijn dagelijkse boekhouding is als eerste aan de beurt. Velen denken dat reizen veel geld kost omdat ze het spiegelen aan de jaarlijkse kosten van drie weken aan de Spaanse Costa’s. Reizen is een heel andere discipline! Het is oneindig financieel balanceren als een koorddanser hoog boven een ravijn met het budget dat je tot je beschikking hebt. Natuurlijk heb je een serieuze begroting gemaakt voordat je begint te boeken maar de werkelijkheid is altijd anders dan je hebt begroot.
Ik heb met verschillende budgetten gewerkt in de afgelopen achtentwintig jaar.

1. Dagbudgetten werken nooit! Een kostbare verplaatsing en je zit ’s avonds achter een bordje witte rijst met een goedkoop flesje drinkwater en je slaapt in een hol op een matras dunner dan een krant.
2. Weekbudgetten geven je wat meer financiële ruimte maar aan het einde van de week kom je gegarandeerd tekort omdat je in het begin van de week te optimistisch bent geweest! Die paar extra biertjes ’s avonds in het begin van de week kom je aan het einde van de week tekort. Dan begin je, met de beste voornemens, alvast aan het budget voor de komende week. Met als gevolg dat je vijf dagen later weer platzak bent en je hele budget overhoop ligt. Twee dagen op je bed liggen in een guesthouse met je hoofd op een zuur kussen, om het budget uit te strijken, is natuurlijk niet waarvoor je op reis bent!
3. Maandbudgetten zijn nog verraderlijker dan de weekbudgetten. Je wilt niet weten hoeveel optimistische bloemenkinderen er in Bangkok rondzwerven. Bedelend om geld voor een goedkoop guesthouse tot hun vlucht eindelijk vertrekt of een enkele reis terug naar huis!

In het laptop tijdperk houd ik dagelijks een nauwkeurige boekhouding bij voor de dagelijkse uitgaven. Daaruit volgt de prognose voor de komende dagen in het land waar we ons bevinden. Budgetten worden dagelijks gecorrigeerd. Dat is de schone financiële kunst van het moderne reizen.
Daarom ontbijten we tegenwoordig af en toe op de kamer. Brood uit een supermarkt en eenvoudig beleg. Het is de eerste besparing van een bedrag dat we later op de dag ergens anders aan kunnen besteden.
Ik maak graag gebruik van AllTrails om wandelingen in de omgeving van ons hotel te zoeken. Onze eerste wandeling is op het eiland tegenover het centrum van Busan. De vijf kilometer over de heuvel zijn volgens de website gemiddeld en de wandeling zal tussen de twee en drie uur in beslag nemen. Dat laatste is voor ons niet belangrijk omdat we alle tijd hebben en we willen genieten van de bosrijke omgeving.
Google Maps is duidelijk welke buslijn we moeten nemen naar het begin van de wandeling. Buslijn 6 brengt ons dichtbij de Bokcheonsa Temple waar de wandeling begint. Terwijl we op de bus staan te wachten observeren we hoe de stadsbussen werken. Op een beeldscherm in de bushalte staat nauwkeurig aangegeven hoe lang het nog duurt voordat Bus 6 verschijnt bij de bushalte. Tijdens het wachten zien we passagiers in andere bussen stappen en een bankpasje, of hun telefoon, bij een terminal houden. Er volgt een bedankje in de vorm van een computerstem zodra de passagier is geregistreerd.
We staan voor onze eerste hindernis. Wat is dat voor een pasje? Wordt er betaald met Apple Pay of VISA? Of misschien toch maar contant betalen in het openbaar vervoer? Ik hoef niet lang op de antwoorden te wachten! Een Koreaanse man die ook op de bus staat te wachten bespeurd mijn verwarring en laat mij een pasje zien.
’T-Money Card!’, zegt hij bijna fluisterend.
Hij wijst naar het kleine kruidenierswinkeltje achter ons en zegt: ‘Buy in CU-Store!’
‘Kamsahamnida!’, Dankjewel in het Koreaans en Lyka en ik gaan naar het winkeltje.
De kassier begrijpt onmiddellijk waar we voor komen, ik neem aan dat hij tientallen pasjes per dag verkoopt aan onwetende toeristen, en haalt een bundel kaartjes van onder de toonbank tevoorschijn. Hij begint met de kaartjes die allemaal een andere afbeelding hebben. Dan zijn er ook de eenvoudige kaartjes met het logo van T-Money en CU, de winkel waar we binnen staan.
We kiezen voor de eenvoudige Kaartjes en halen het kaartje zelfs niet uit het cellofaam. Na de eerste ₩ 5.000 (€ 2,85) voor de twee kaartjes moeten we ook reisgeld op het kaartje laden. Ik haal mijn bundel Koreaanse Won uit mijn broekzak en bekijk de bankbiljetten. Ik heb geen idee hoeveel een busrit kost. Hoeveel zal ik op het kaartje zetten?
‘₩ 10.000 is OK!’, zegt de kassier die het allemaal te lang vindt duren en kijkt naar de rij klanten die zich achter ons heeft gevormd.
Ik geef hem een biljet van ₩ 10.000 (€ 5,70). Hij legt een van de kaartjes op een kleine vierkante kaartlezer en even later krijg ik een kassabon dat er ₩ 10.000 op de T-Money kaart staat. We herhalen alles nog een keer met het andere kaartje en even later staan we samen met de kaartjes in de hand weer op bus 6 te wachten.
En daar is bus nummer 6! We geven wat andere passagiers voorrang zodat we goed kunnen zien wat er van ons wordt verwacht wanneer we in een stadsbus stappen in Busan. Lyka gaat als eerste aan boord en het gaat verbazend gemakkelijk. Al tijdens het Koreaanse bedankje door de computerstem verschijnt het saldo, na afschrijving van de ritprijs, op de terminal. ₩ 8.450 in dit geval.
Zodra we plaats hebben genomen beginnen mijn hersenen te werken om onze bewegingen te analyseren. ₩ 1.550 (€ 0,89), dat is niet veel! Is dat een starttarief, wordt er bij het verlaten van de bus de rest van de ritprijs afgeschreven?
Een klein halfuurtje later zijn al mijn vragen beantwoord. De ₩ 1.550 (€ 0,89) is een vaste prijs voor een busrit. Hoe lang je in de bus zit maakt niets uit. Eenvoudig gezegd is ₩ 10.000 voldoende voor drie retourtjes, of zes enkele reizen, met de stadsbus in Busan.
We zijn weg van de binnenstad en de buurt waar we zijn uitgestapt is nog rustiger dan de buurt die we hebben verlaten. Het is meteen stevig klimmen en ik moet een paar keer op mijn communicator kijken of we wel in de juiste richting lopen. Ook op dit eiland, verbonden met het vasteland door middel van drie bruggen, is de omgeving schoon, vriendelijk en veilig. Een muurschildering maakt ons blij en Lyka gaat meteen op de foto. De rust en het ontbreken van (zwerf)afval valt meteen op wanneer je uit Nederland komt.
Mag ik dit een stevige klim noemen? We zijn nog niet aan de wandeling begonnen en we voelen ons bergbeklimmers. Zouden er hier auto’s naar boven rijden? Ik kan het mij moeilijk voorstellen maar het zou mij niet verbazen.
De Schildpadstele, een monument gedragen door een stenen schildpad, op het schild van een schildpad is indrukwekkend. Het is pas onze tweede Boeddhistische tempel in Busan. Het is allemaal zeker indrukwekkend.
Halverwege de klim zien we dat de verschillende paviljoens tegen de berghelling zijn gebouwd. Een grote dodenhoek spiegel in een haarspeldbocht toont aan dat hier dus voertuigen de steile hellingen oprijden. Een onvermijdbaar zelfportret met de tempel op de achtergrond.
De Vier Hemelse Koningen (Sa-cheonwang), vaak gevonden bij de ingangen van Koreaanse boeddhistische tempels, begroeten ons in het poortgebouw dat de toegang is naar de tempel. De Vier Hemelse Koningen staan ook voor de vier windrichtingen. Ze bewaken de tempel en houden slechte geesten en demonen buiten de poort.
Onderhoud voor veel van deze onvervangbare religieuze monumenten wordt uit genereuze giften bekostigd. Hoeveel dakpannen met onze namen erop liggen er niet op Boeddhistische tempels verspreid over Azië?
Aan het kleine binnenplein staan slechts vier gebouwen die samen het tempelcomplex zijn. De poort zijn we al gepasseerd. Lyka zoekt haar eigen weg en ik bezoek de kleine kapel. Dit is puur, dit is religieuze kunst op haar mooist.
Ook het uitzicht op het moderne Busan vanaf een veranda is oogverblindend. Er is nog zoveel te zien en zoveel te doen in Busan. Ik heb geen enkele twijfel dat wij het hier goed naar ons zin zullen hebben. Het is pas onze derde dag en we zijn nu al helemaal verliefd op deze moderne havenstad.
Ongetwijfeld zal niet iedereen hetzelfde gevoel hebben bij het zien van de religieuze architectuur in Azië. Er is toch echt verschil in de architectuur van de tempels tussen de verschillende landen waar het Boeddhisme bloeit. De dunne dennenbomen zijn nog goed te herkennen in het dak van het gebouw. Een houten gebouw dat zonder metalen delen in elkaar is gezet en er na al die eeuwen nog staat.
Ik heb niet zo’n goed gevoel bij de nieuwe AI die overal de kop opsteekt maar tijdens het verwerken van de foto’s geeft de nieuwe informatie technologie mij wel antwoorden op de vragen die mijn foto’s oproepen.
De grote foto is een zittende gouden Boeddha, geflankeerd door twee staande Bodhisattva's of discipelen. De kleine foto zijn houten beelden van de Tienerkoningen (Siwang), vaak gevonden in de Myeongbujeon (Oordeelszaal) van Koreaanse boeddhistische tempels. De beelden zijn fijn beschilderd en stellen de rechters van de onderwereld voor.
Dit had ik in een nog niet zo ver verleden zelf nooit kunnen ontdekken op het internet!
Kolommen gemaakt uit een enkele boomstam! De Bukhang-brug, een van de drie bruggen die het eiland met het vasteland verbind. Als laatste de grote klok van de tempel. Het wordt de hoogste tijd om verder te gaan.
De ontdekking van de Bokcheonsa Temple is een bijzonder mooie start van deze dag. De oorspronkelijke wandeling moet nog beginnen en deze dag is al onvergetelijk.
Wat het bezoek aan de Bokcheonsa Temple bijzonder maakt is het ontbreken van de hordes toeristen. Veel landen in Azië, en de rest van de wereld zoeken wanhopig naar een manier om de toeristenstromen in te binden zonder de opbrengsten voor de economie te schaden. Veel landen grijpen naar het scherpe gereedschap van dure toeristenvisa’s en hogere toeristenbelastingen op overnachtingen zonder de lokale toeristen te schaden. Deze politiek is moeilijker uit te voeren dan het lijkt! Een twee prijzensysteem is het beste voorbeeld van discriminatie.
Bram en Freek zongen het al vijftig jaar geleden: ‘De arme is de lul en de rijke speelt de held, met geld!’
En denk nu niet dat de (nieuwe) rijken de meest beschaafde en beleefde individuen zijn van onze samenleving. Vroeger dronk ik in Thailand bier met een Britse manager van een vijf sterren hotel. Zijn verhalen over geld en macht lieten mijn oren klapperen. Uiteindelijk heeft hij ontslag genomen en is vertrokken. Hij kon het niet meer aan om van boven en door de opdringerige klanten te worden geschopt.
We gaan op zoek naar het begin van het pad dat ons naar het observatiedek van de Bongnae Mountain brengt. Dat wordt het volgende verhaal over deze mooie zondag.