Japan: De Yasukuni Schrijn

Tokio (Sakura Hotel Dormitorium - Ikebukuro), woensdag 13 mei 2009

Na de lunch steken we de rustige straat over en staan direct voor een van de toegangswegen naar de “Yasukuni Schrijn”. We worden begroet door twee stenen leeuwen die de toegang bewaken. Het monument voor “Ōmura Masujirō” is het volgende waar we tegenaan lopen.

Ōmura Masujirō (30 mei 1824 - 7 december 1869) was een Japanse militaire leider en theoreticus in de Bakumatsu-periode Japan. Hij was de "vader" van het keizerlijke Japanse leger en lanceerde een moderne militaire strijdmacht die nauw gemodelleerd was naar het Franse systeem van die tijd.

Het bezoek aan de “Yasukuni-schrijn” stond als eerste op mijn lijstje wat ik in Japan wilde gaan zien. Het gaat hier over het eeuwige leven, militaire eer en het onvoorwaardelijk

De Yasukuni-schrijn (Yasukuni Jinja) is een Shinto-schrijn, opgericht in 1869 in Tokio, die gewijd is aan de kami's van soldaten en anderen die het leven lieten in dienst van de keizer van Japan. In oktober 2004 stonden in het Boek der Zielen 2.466.532 namen, waaronder 27.863 Taiwanezen en 21.181 Koreanen die in dienst van het keizerrijk (vooral in de Tweede Wereldoorlog) gedood werden. Het monument is sterk omstreden omdat er veroordeelde oorlogsmisdadigers voorkomen op de lijst. Het bij de schrijn behorende museum bevat een weergave van de Japanse oorlogshandelingen die buiten Japan als revisionistisch wordt ervaren.

Vanaf het “Ōmura Masujirō Monument” gaan we over een breed pad omlijnt door stenen lantaarns richting de tweede Torii poort. Deze poorten zijn kenmerkend voor een Shinto-schrijn. Deze Torii is van graniet maar we gaan later tijdens deze reis zeker heel veel rode houten Torii poorten zien.
Vierenzestig jaar na de allesvernietigende atoombommen op Hiroshima en Nagasaki komen hier ongetwijfeld nog steeds Japanners bidden, en zorgen voor de geesten van, hun gesneuvelde familieleden. Japan is een land met een sterk eergevoel, wel een heel ander eergevoel dan islamieten.
Nog voordat we de poort in het poortgebouw passeren zien we iets dat we nog nooit hebben gezien. Houten plaatjes aan haakjes op een een enorm bord met daarop Japanse karakters. Daarnaast is een vitrine met kleine vaten rituele sake, waar kijken we in hemelsnaam naar? Ik grijp mijn Lonely Planet reisgids maar die helpt me ook niet echt verder.

Sake ([sa'kɛ]) is een Japanse alcoholische drank gemaakt van rijst. Het wordt ook wel rijstwijn of rijstewijn genoemd, hoewel sake geen wijn is. Officieel heet sake gemaakt van rijst in Japan seishu ("klare alcohol").

In een gepaste stilte, en met respect, betreden Tettje en ik het tempel terrein. Het gouden schild op de poort springt meteen in het oog en lijkt voor mij nog het meeste op een bloem.
Dan staan we oog in oog met de “Yasukuni Schrijn”. Er is absoluut geen sprake van een tegenvaller maar meer van verbazing waarom er veel mensen in de wereld zich storen aan een houten gebouw met daarin een register waarin de gesneuvelden van de verschillende Japanse oorlogen staan vermeld.
Bij elke begraafplaats met oorlogslachoffers in Europa is een huisje met daarin het register met wie, en waar, er op de begraafplaats zijn laatste rustplaats heeft gekregen. Op het “Arlington National Cemetery” liggen meer dan 400.000 gesneuvelde Amerikaanse soldaten begraven en daar doet ook niemand moeilijk over!
Binnen, in de Yasukuni Schrijn, is het me nog steeds niet duidelijk waarom het hier zo controversieel is. Ik ken enkele van de verhalen en de achtergronden van de tweede wereldoorlog in het Pacifische theater. Ook heb ik persoonlijk veel plaatsen in ZO-Azië bezocht die met de tweede wereldoorlog te maken hebben. Elk oorlogsverhaal heeft twee kanten en de overwinnaar schrijft de geschiedenisboeken! Maar de derde kant, de menselijke, of persoonlijke, kant wordt zelden of nooit verteld. In een oorlog zijn er alleen maar verliezers! Kijk de film “King Rat” wanneer je de kans krijgt, dat is een niet geromantiseerd beeld van de oorlog in het verre oosten.
Een stukje verder zien we nog meer houten plaatjes en onderzoek heeft uitgewezen dat het om gebedsbordjes, “Ema; Tastbare gebeden” gaat, er zijn ook lijnen met papieren wensbriefjes
We passeren een ander gebouw en ik kijk nog een keer over mijn schouder. Ik ben onder de indruk van wat ik hier heb gezien maar ik voel ook nog steeds enige verbazing omdat ik het probleem van velen met de “Yasukuni Schrijn” niet kan ontdekken.
De symboliek in Japan is overal om je heen. De rustgevende vijver met de “Koi Karpers” bij deze schrijn zal best wel een doel hebben maar voor ons is het gewoon een nieuwe ervaring in dit bijzondere land.
Een modern kunstwerk trekt onze aandacht. Het is het “Irei no Izumi” beeldhoudwerk.

Het “Irei no Izumi” (Ziel-troostende lente), dit modern ogende monument is een bron gewijd aan degenen die leeden aan, of stierven aan, dorst in de strijd.

Het begin van onze eerste middag middag in Japan is in ieder geval erg indrukwekkend. We gaan verder naar de “Yushima Seidō”, de volgende tempel die de “Lonely Planet” op het lijstje van niet te missen bezienswaardigheden van Tokio heeft staan.
Een ontmoeting met Japanse schoolkinderen in schooluniform is een traktatie waar we door worden verrast. Meisjes gekleed in matrozen bloezen en jongens in donkere uniforms, inclusief een met goud versierde pet, doen mij toch wel denken aan militaire uniforms en het respect dat een uniform moet uitstralen.
Het is nog geen drie uur en mijn hersenen hebben moeite om de indrukken te verwerken en op te slaan. Tettje is ook zichtbaar onder de indruk wat we op deze eerste dag in Tokio hebben gezien en gevoeld.
De poorten van de “Yushima Seidō” tempel geven ons in ieder geval het gevoel dat we op bekend terrein zijn. Opnieuw zien we de “Ema” bordjes en de gedisciplineerde Japanners die in stilte de tempel bezoeken.

Yushima Seidō, ’Yushima Sacred Hall’, is een Confucianistische tempel in Yushima, Bunkyō, Tokio, Japan. Het werd opgericht in de late 17e eeuw, tijdens het Genroku-tijdperk van de Edo-periode. Tegen de late Edo-periode werd een van de belangrijkste onderwijsinstellingen van het shogunaat, de Shōhei-zaka Gakumonjo , of Shōheikō, op zijn terrein gesticht.

Eenmaal binnen bekruipt me een gevoel dat ik tijdens nog maar enkele keren heb ervaren. Deze Confucianistische tempel heeft veel overeenkomsten met de schrijn die we eerder hebben bezocht. Meer houten Ema gebedsbordjes en zwarte hoofdgebouwen op een tempelterrein.
Ik wordt onzeker en twijfel of dit wel een leuke reis gaat worden. Het is pas de eerste dag en de verveling lijkt al op de loer te liggen! Gelukkig heb ik enkele andere bezigheden waar ik mij in kan verliezen, zoals de dagelijkse maaltijden en de fotografie, dus totale verveling zal niet zo snel toeslaan.
Laten we in ieder geval positief blijven?
Wat ons vandaag in ieder geval is opgevallen is het ontbreken van westerse toeristen. We hebben er maar enkele in deze wereldstad gezien. Dat werkt heel verfrissend op je geest en de omgeving.
Een ander detail dat er vandaag uitsprong is dat alle wegwijzers in het Japans zijn. Zonder enige uitzondering! De kaarten in de Lonely Planet wijzen je wel een beetje in de juiste richting maar zodra we boven de grond komen is de Garmin Oregon t400 navigatie natuurlijk onze gids. Gelukkig heb ik een gratis kaart van Japan kunnen downloaden op “OpenStreetmap”.
Helaas zijn de teksten in Japanse tekens op de kaart maar ik heb een richtingsgevoel als een oude postduif. We komen wel waar we naar toe willen met het gebruik van verschillende indicatoren die je op het juiste pad zetten.
Er is geen sprake van verveling maar ik laat mezelf helemaal gaan om de creatieve foto’s te maken waar weinig westerse toeristen aan denken.
Ik zie Tettje denken: Wat voor foto ziet hij nu weer?
Tettje gaat op dezelfde plaats staan en maakt bijna dezelfde foto, hij glimlacht omdat hij de foto nu ook heeft gezien!
Het leven van een reiziger gaat voor mij over de details onderweg. Ik heb mensen gesproken die veertien dagen in Thailand zijn geweest en dan zeggen dat ze heel Thailand hebben gezien, voor mij werkt dat anders. Dat bezoeken van de bekende bezienswaardigheden in de breedte is niet mijn ding. Ik bezoek een land liever in de diepte! Details zijn belangrijker dan het geheel!
Er zijn enkele Ema die mijn interesse prikkelen. Een man met wit haar en een witte baard in een groen gewaad. Wat is het verschrikkelijk jammer dat ik de Japanse Karakters niet kan vertalen of aan een andere bezoeker van de tempel vragen wat deze karakters betekenen.
Ook het bordje erboven trekt ook mijn aandacht. Het zal een beeld zijn van deze tempel in een ver verleden. In Azië is het verleden net zo belangrijk als de toekomst, Dat heb ik al heel lang geleden geleerd.
In een confucianistische tempel is natuurlijk een standbeeld van de grote filosoof “Confucius” aanwezig.

Confucius , letterlijk "Meester Kong" (Qufu, 551 v.Chr. - aldaar, 479 v.Chr.) was een Chinese filosoof en politicus tijdens de Zhou-dynastie (dus nog voor de vorming van het Chinese keizerrijk). Hij wordt gezien als "Wanshishibiao", een voorbeeld voor alle leraren. Hij werd geboren als Kong Qiu in de stad Qufu in de Chinese staat Lu in de tegenwoordige provincie Shandong. In de Gesprekken van Confucius (Lunyu) zijn 499 uitspraken die Confucius zou hebben gedaan, bewaard gebleven.

Het beeld staat op een rustige plaats omringt door groen zoals een filosoof verdient. Zijn gedachten en ideeën zijn na 2.500 jaar nog steeds actueel voor veel Boeddhisten en andere religies in Azië.
De kleine wijzer heeft drie uur gepasseerd op mijn horloge en de vermoeidheid begint haar tol te eisen. Wij vinden het keizerlijk paleis en de tempels die we vandaag hebben bezocht indrukwekkend en met een goed gevoel gaan we verder op pad naar de eindbestemming. Ons hostel, onze slaapplaats na deze vermoeiende dag.
‘Effe sudderen!’, volgens Tettje.
Op weg naar “Akihabara district”, het ultieme centrum in Tokio voor Japanse elektronica en computers, passeren we de “Otsukatenso Shrine”. We kijken elkaar zonder een woord te zeggen aan en stappen onder de Torii het terrein op.
We blijven nieuwsgierig en misschien zien we toch nog wat dat we vandaag nog niet hebben gezien. Tijdens ons korte bezoek hebben we ook nog wat geleerd. Wat is het rustig in een stad als Tokio en vooral de kleinere tempels en schrijnen zijn vaak verlaten.
In het Akihabara district is alle nieuwste elektronica te koop en wij kijken onze ogen uit. Wat ons nog het meest opvalt is dat de prijzen hier beduidend hoger liggen dan in Nederland. Dus mijn volgende fotocamera wordt gewoon weer in Nederland gekocht.
Onze eerste dag in Japan zit er op. Na een hazenslaapje en foto’s bekijken is het tijd om te gaan eten. We gaan op zoek naar een restaurant en dat blijkt veel gemakkelijker dan we hadden gedacht.
Bij een eenvoudig restaurant in Ikebukuro, niet ver van het hostel, bestellen we gebakken rijst voor Tettje en Yakisoba met gyoza voor mij. Ze worden geserveerd met een gratis soep zodat je niet tijdens het eten hoeft te drinken. Het smaakt ons net zo goed als het er uitziet.
Na deze eerste dag kunnen we zeggen dat de prijs van het eten niet zo hoog is als we op voorhand hebben gehoord terwijl de kwaliteit wel hoog is. Japan is geen goedkoop land maar zeker ook geen duur land zoals jullie in de westerse media te horen krijgen.
Onderweg ben ik altijd aan het observeren en op zoek naar die ene, speciale, culturele, ongewone of meer dan gemiddelde foto in mijn omgeving. Bij het zien van deze eenzame man aan de counter in het restaurant maak ik stiekem een anonieme foto. Dit is het èchte Japan en haar bevolking!
Na de maaltijd gaan we om half elf onder de lakens. In zo’n slaapzaal moet je zoveel mogelijk slaap proberen te pakken. Morgen meer tempels en het oudste park van Tokio.

Japan: Het keizerlijk paleis

Tokyo (Sakura Hotel Dormitorium - Ikebukuro), woensdag 13 mei 2009

Na een onrustig begin van de nacht in het claustrofobische kleine kamertje waar we met zes personen slapen val ik rond drie uur in slaap. De onrust, de spanning of noem het de stress van deze reis glijd als een sjaal van me af. We zijn zonder problemen op de plaats van bestemming gearriveerd en zijn zonder problemen de eerste avond in Japan doorgekomen. Het volgende wat ik me herinner is het aflopen van mijn Chinese reiswekker.
Het is acht uur in de ochtend in een wereldstad die Tokio heet. 9.000.000 mensen maken zich op voor de tweede woensdag van mei 2009. Voor ons dan, voor de Japanners is het het jaar 21 van de “Heisei periode”. Japan begint bij elke nieuwe keizer die aan de macht komt opnieuw aan een jaartelling met het jaar 1.
Voor ons, Tettje en ik, is dit het het begin van alweer onze derde reis samen. Na Borneo en Indonesië is nu Japan aan de beurt. Nadat we ons uit het kleine kamertje met de drie stapelbedden hebben gewrongen gaan we in de keuken overleggen over het ontbijt. In het café dat bij het hostel hoort wordt er een ontbijt geserveerd van twee toast met jam en onbeperkt koffie. En daar zit hem nu juist de kneep. Ik hou niet van Jam en zelf hebben we voldoende oploskoffie bij ons voor de hele reis.
Terwijl Tettje in de (nog) lege keuken een kopje oploskoffie voor me maakt praten we over wat de mogelijkheden voor het ontbijt zijn. Tijdens de tocht van het treinstation naar het hostel had ik in ieder geval al een McDonald's gezien. Ik weet natuurlijk niet of ze daar ook het voor mij bekende en ò zo geliefde ontbijt van een broodje gebakken ei serveren.
We stoppen allebei ¥ 10.000 (€ 78,-) in de gezamenlijke pot en we zullen wel zien hoever we hiermee vandaag zullen komen. Japan heeft de naam een duur land te zijn. Terwijl Tettje onafgebroken praat over zijn positieve indrukken van Japan kijk ik nog eens goed naar de stapel bankbiljetten die ik in mijn handen heb.
Er zijn niet echt grote verschillen tussen de verschillende bankbiljetten. Wat me meteen opvalt is de vale donkergroene kleur. Ze lijken gewoonweg op de Amerikaanse Dollar en die horen ook niet bij de categorie van de meest kleurrijke bankbiljetten in de wereld.
Bij de McDonald's aangekomen zie ik in ieder geval op een grote foto achter het raam een plaatje van een broodje met een gebakken ei er op dat me meteen bekend voorkomt. Het Engels van de medewerkergrote is maar beperkt maar de twee opgestoken vingers en “Menu One” word meteen achter de counter begrepen. De grote beker hete koffie is wat ingewikkelder maar uiteindelijk zitten we enkele minuten later met de vers gezette koffie en de broodjes in een bleek zonnetje op een bankje achter het “Ikekuburo treinstation”.
Na het ontbijt geniet Tettje van een vers gerold sigaretje en we bespreken voorzichtig de eerste toeristische attractie van deze reis. De zon klimt langzaam omhoog aan een staalblauwe hemel en vandaag gaan we enkele toeristische attracties in het echte centrum van Tokio bezoeken.
Natuurlijk is het vinden van de juiste trein naar het centrum in het ondergrondse treinstation een beetje moeilijk maar mijn ervaring met de treinen in Seoul komen me hier goed van pas. Gekleurde spaghetti in een grote pan, langzaam uit de kluwen halen! Gelukkig is er op de treinen veelal de kleur van het spoortraject aangebracht waardoor we alleen maar naar de kleur hoeven te zoeken op het perron. Bij aankomst op het station van Tokio, in het district Tokio, zijn we niet ver meer verwijderd van de eerste attractie van de dag. Het keizerlijk paleis.
Eenmaal boven de grond worden we verrast door het iconische “JR Tokio Station”, een rood bakstenen gebouw uit 1914. Met de alles vernietigende tweede wereldoorlog in mijn achterhoofd ben ik oprecht verbaasd dat dit mooie gebouw nog overeind staat en het middelpunt is van een ingrijpende renovatie. Japan blijkt trots op haar historische monumenten en gebouwen te zijn. In een omgeving met alleen maar moderne torens om je heen valt het oude gebouw nog veel meer op.
Na een halfuur in deze wereldstad is er één ding dat ons nog het meest is opgevallen.
De stilte in de stad!
Ja echt, het is hier zo stil dat je jezelf in een bos waant wanneer je je ogen sluit.
Ongelofelijk maar waar!
Er staat een lange rij taxi’s, alleen Japanse auto’s, te wachten op klandizie terwijl de motor stationair loopt om de airconditioning te voeden. Ik herken zelfs een “Datsun Laurel” waar we met Loekie van Bruchem mee naar ons werk reden in een ver verleden.
De stilte, de rust rondom het keizerlijk paleis is overweldigend, je hoort geen enkele claxon of sirene van de reddingsdiensten of de politie. Enkele weken geleden was ik nog in Amsterdam en Rotterdam, steden overgenomen door islamieten en Afrikanen, met chaos en luidruchtigheid als gevolg. Vluchtelingen brengen hun gebruiken en hun gewoonten mee met gevolg dat er langzaam een derde wereld land ontstaat waaruit ze zijn gevlucht en waar chaos regeert! We hebben nog geen enkele vluchteling op straat gezien.
‘Waarom dringen de opeenvolgende regeringen van Nederland ons het vluchtelingen probleem op?’
’Waarom?’
’Nederland is te klein om tienduizenden vluchtelingen per jaar op te vangen!’
Met enige treurigheid in mijn gedachten zet ik het van me af en geniet van het voorrecht dat ik heb om te mogen reizen en Azië te zien.
Ook het weinige aantal mensen op straat draagt hier natuurlijk aan bij. Mijn vooroordeel van een krioelende mensenmassa van negen miljoen inwoners is voorgoed omgebogen naar een rustige en vooral stille hoofdstad van Japan.
We kijken onze ogen uit in Tokio! We lopen door een rustige straat die op opgefleurd met een brok modern beeldwerk. Kijk ook eens hoe rustig het hier is op straat? Passanten kijken je niet doordringend aan en vlassige baardjes zijn niet aanwezig. We steken de straat over en staan voor een klein bouwwerk aan de buitenzijde van de brede gracht. Het zijn de overblijfselen van het “Wadakuramon Gate Guardhouse”.
Het gehele complex van paleizen, bijgebouwen en tuinen is omgeven door een brede gracht. Niemand, zelfs geen "ninja", kan ongezien bij de keizer en zijn familie in de buurt komen!
Tegenover de brug die ons in de paleistuinen brengt ontdekt Tettje een bijzonder gebouw. Er is een moderne kantorentoren geplaatst achter een oude rode bakstenen gevel die geheel is geïntegreerd in het gebouw. Optimaal gebruik van de grond en respect voor de architectonische geschiedenis van de stad. Een echte win/win situatie!
Het “Wadakura Fountain National Park” is een betonnen plaat omgeven door groen en bezaaid met kunstwerken en fonteinen. Niet echt een park maar meer een plein. De opvallende rust van de stad is hier nog sterker. We horen echt alleen maar een opvallende stilte en het ruizen van het water in de fonteinen. We wanen ons alleen in een verlaten wereldstad.
Dichterbij dan aan de rand van de binnengracht kunnen we niet komen. We zien vandaag ons eerste Japanse kasteel van deze reis. Het “Edo Kasteel”, ook wel Edo-jō, Tatsumi-yagura genaamd, stamt uit 1457.
We genieten van de indrukwekkende omgeving en proberen onze indrukken een plaatsje te geven. Onze camera’s klikken en wij knikken naar elkaar als teken dat we het naar ons zin hebben en tevreden zijn over wat we zien.
De paleisgronden zijn eigenlijk een groep eilanden omringd door een gracht en alleen toegankelijk over een handvol goed bewaakte bruggen. Natuurlijk kan het paleis niet door toeristen worden bezocht want de keizer is een zoon van de zon en daar kun je niet zo maar even binnen lopen.
De oppervlakte van het hele complex is zeker groter dan Zaltbommel binnen de grachten en muren. Er zijn brede grachten, bewakers en veel verlichting om er maar zeker van te zijn dat er ‘s nachts niemand met kwade bedoelingen binnendringt.
Een van die bruggen is de “Shakkyô (Seimon Ishibashi). Ook wel de “Keizerlijke Stenen Brug” genoemd. Dit is een belangrijke toegangsweg naar de keizerlijke paleizen.
Aan de overkant is er meteen een zware poort die alleen wordt geopend wanneer de keizerlijke familie het wenst!
Ik ben als bouwvakker altijd geïnteresseerd in de details van (oude) gebouwen. Deze dikke houten poort met gesmeed beslag moet ik wel fotograferen. Het is maar een detail maar het laat wel het vakmanschap zien van enkele eeuwen geleden. We verlaten de paleisgronden via een oude poort.
Gelijk een enkele verdwaalde toerist lopen we gewoon om het hele paleiscomplex heen. Het geeft ons mooie vergezichten van deze bijzondere plaats in het centrum van Tokio.
Het wordt langzaam tijd voor de lunch en op een hoek, schuin tegenover de toegang naar de Yasukuni shrine, vinden we een klein Aziatisch restaurant. Het “Asian Café Siddique” ziet er aan de buitenkant vreemd uit maar we zijn in een vreemd land. Op de menukaart achter het raam staan gerechten uit verschillende Aziatische landen dus het moet gek worden dat we hier niets kunnen vinden dat we willen eten
Voor mij wordt het een gerecht dat nog het meest op de Thaise “Pad Krapow Moo” lijkt en voor Tettje een dunne gele Indiase kerrie met een flink stuk kipfilet er boven op. Het smaakt ons uitstekend en ik kan niet wachten tot vanavond. Ik ben benieuwd wat we dan weer voor Japanse heerlijkheden voorgeschoteld krijgen.
Tijdens de voortreffelijke maaltijd dwalen mijn gedachten af naar wat we allemaal op deze eerste ochtend in Japan hebben gezien. Het kleine kasteel in karakteristieke Japanse architectuur is al indrukwekkend. Zal de omvang van de grotere kastelen die we de komende weken gaan bezoeken de kastelen nog indrukwekkender maken?