Filippijnen: Ondervinden is begrijpen

San Antonio (Mamsi Homestay (Front Room)

De regen geselde het plaatstalen dak haast onafgebroken. Een oorverdovend lawaai als gevolg. Zwalkend van de slaap door het schemerig verlichtte huis verbaas ik me over het feit dat ik de enige ben die van het lawaai wakker is geworden. De rest slaapt rotsvast alsof er niets aan de hand is. Ik neem een slok van de koele Pepsi Max, Coke Zero is even niet te verkrijgen, uit de koelkast en zoek mijn bed weer op. Lyka ligt naast mijn bed op de grond. Gisteren, vandaag of de vorige dag, ik weet niet goed hoe ik de dag moet vernoemen die pas anderhalf uur geleden ten einde is gekomen, heeft ze een nieuw matras gekocht. 1.900 peso! Dat is wel heel wat anders dan de 8.000 peso die ze aan ons vroegen toen ik er persoonlijk bij aanwezig was.
Ik zoek mijn bed weer op en kijk naar het plaatstalen dak. Een plafond is er nog niet en dat zal waarschijnlijk wel het laatste zijn dat in “het huis in aanbouw” zal worden aangebracht. Ik kijk geïnteresseerd om me heen. Mijn ogen zijn ondertussen gewend aan het donker en ik kan steeds meer onderscheiden. Van welke kant ik het ook blijf bekijken, we wonen op een bouwplaats, in een huis in aanbouw, en zijn gelukkig. Net wanneer ik op zoek wil gaan naar mijn oordoppen stopt de regen even plotseling als ze is begonnen.
05:45 staat er op mijn Casio horloge wanneer ik mijn ogen weer open. Om me heen is niets verandert, alleen de eerste zonnestralen kruipen door de bamboe tralies naar binnen om de harde dagelijkse realiteit voor deze arme mensen te verlichten. De rest van het gezin slaapt nog steeds als ik het gas onder de espresso maker ontsteek. Slapen is vluchten, slapen is vergeten! Vandaar dat ze ook graag ’s middags een uur of twee slapen. Zodra de kier tussen de deur en het cement van de muur groot genoeg is schiet de zwangere kat “Ming” naar binnen en begint te miauwen. Ze heeft honger, ze moet tenslotte tijdelijk ook nog een onbekend aantal extra mondjes vullen, en hoopt dat ik haar wat te eten zal geven. Kattebrokken van € 1,89 een pak? Zo werkt dat hier niet, dat is de luxe van een rijk leven in het westen! De kat krijgt te eten wat er overblijft na de maaltijd en wat bedorven is. En ik kan u verzekeren dat dat hier in het vissersdorp niet al teveel is.
We zijn nu twee weken in San Antonio, het geboortedorp van Lyka, en ik raak al aardig gewend aan het sobere leven in een Filippijns vissersdorp. Terwijl ik met mijn koffie en Kobo ereader in de deuropening plaatsneem geniet ik een moment van de rust die de vroege ochtend brengt. Op dit moment lees ik een toepasselijk boek, “Daar is hij weer” van Timur Vermes, het zijn precies mijn gedachten die in dit boek de huidige situatie van onze zieke samenleving zo goed worden beschreven.
Een tweede kop koffie, gezet met lichtelijk zout water dat hier voor € 0,66 per kubieke meter uit de kraan komt, en dan ook nog met een minimum van € 6,60 per maand ongeacht hoeveel je hebt verbruikt, en de rest van het gezin komt ook tot leven. Er zijn wel klokken maar die hebben geen tot weinig waarde. Het leven hier volgt je gevoel. Heb je honger dan eet je, ben je moe of verveeld dan slaap je.
De eerste handeling die het leeuwendeel van de lokale bevolking ’s morgens verricht is de radio aanzetten. Door het hele dorp schalt hetzelfde radiostation, MOR Legazpi 93,9 FM, overal waar je loopt hoor je ononderbroken dezelfde zoete plaatjes. Sinds onze aankomst ook al af en toe afgewisseld met kerstliedjes. Kerstmis begint vroeg hier! Wees maar blij dat wij in Zuid-Nederland en Vlaanderen nog Sinterklaas, inclusief zwarte Pieten, hebben. Die oude grijze kindervriend houdt het kerstmis tenminste nog een tijdje buiten de etalages.
Geurslierten van gebakken vis trekken tussen de bamboe getraliede ramen naar binnen. Zodra ze mijn reukorgaan bereiken beginnen mijn speekselklieren op zijn Pavloviaans speeksel af te geven. Het weer is goed, de wind komt uit de juiste richting dus is het water voor de kust van San Antonio glashelder. Het is het seizoen voor de sardines. Voor slechts 25 peso, vijftig eurocent, koop je nu op het strand een kilo verse sardines. Dat wordt straks smullen!

Helaas kunnen we niet meer kopen omdat verse sardines slecht houdbaar zijn. Ik weet niet waarom en mijn schoonfamilie moet me het antwoord schuldig blijven. Het zal wel iets met een enzym te maken hebben, misschien wel hetzelfde enzym waarom haring zo snel als mogelijk moet worden gekaakt en ingezouten. Gelukkig komt er morgenvroeg weer een verse vangst aan land.
In mijn lichaam knaagt het. Ik kan het geen honger noemen maar het is toch een irriterende gevoel. Dit gevoel heb ik al twee weken, sinds we hier zijn gearriveerd. Soms zwelt het aan tot een beginnende hoofdpijn, soms zeurt het gewoon een beetje in je buik. Een gevoel dat maar weinig mensen in Nederland kennen. Daar wordt nog een kilo bruikbaar voedsel per persoon per week in de groene container geknikkerd. Hier gaat er nog geen kilo per persoon per half jaar in de vuilnisbak! En maar klagen in Nederland.
Mijn derde kop koffie gaat vergezeld met drie boterhammen met kaas, “Oud Gouda” van de ALDI, naar binnen. Ik geniet in stilte, maak de toppen van mijn wijsvinger met mijn likkende tong nat en kleef de laatste kleine kruimels van de kaas en het brood aan mijn vingertop. Ik blijf dit herhalen totdat het bord zo schoon is dat het direct weer terug op de stapel kan. Als kind deed ik dat wanneer ik ’s morgens beschuiten met èchte boter en melkhagelslag kreeg.
Ik posteer me weer in de deuropening en denk aan de honderdduizenden, nee miljoenen arme mensen in de wereld die nu hetzelfde doen. Ze gaan zitten en kijken voor zich uit. Starend in het niets, hun netvlies registreert geen enkel beeld. Zitten en kijken tot de volgende maaltijd, een vegetatieve toestand die de geest in trance brengt en de drempel van acceptatie verhoogd.

Mamsi verschijnt trots op het toneel met haar handen vol met verse sardines! Geen plastic tasjes meer? Nee, mamsi heeft ze onderweg gekregen van een visverkoper die met zijn brommer van huis tot huis trekt tot zijn grote plastic bakken achterop de bromfiets leeg zijn. Wat geld verdient en een gratis maaltijd voor zijn gezin.

‘Gratis! Gratis!, Kijk een Jielus? Gratis!’, roept ze trots met een brede glimlach op haar gezicht die de laatste vijf tanden van haar bovengebit laat zien.

Lyka neemt de vis uit haar handen om ze direct schoon te maken. Ming, de zwangere kat, wordt verblijdt met de koppen en vinnen en niet veel later liggen de zilveren visjes broederlijk naast elkaar in de hete olie te bakken. “Pritos” noemen ze dat hier. Een heerlijke geur verspreid zich door het huis en waarschijnlijk ook door het huisje van de buren ietsjes verderop waar monden nat worden van de geur en de gedachte.

Filippijnen: All Saints Day

San Antonio (Mamsi Homestay (Front Room)

Zonder een paar flessen van het overheerlijke Filippijnse bier sta je om tien voor half zes naast je bed. Rillend van de kou, maar de ventilator houdt wel de muggen weg, loop ik onwennig naar het toilet. Ik ben al gewend aan mijn plaats in deze nieuwe omgeving, meer nog dan Lyka die toch wel erg gewend is geraakt aan de luxe wereld in Nederland.
Voor ons in San Antonio begint de week op zondag. Niet omdat ze hier katholiek en godvrezend zijn maar op zondag is het in Pilar marktdag. Vandaag sla ik de marktdag over omdat er volgens de tv, met een zeer slechte ontvangst, slecht weer op komst is en ik heb geen zin om in een plensbui achter op een brommer door het Filippijnse landschap te razen. Volgende week ga ik weer mee naar de markt heb ik mamsi beloofd.
Zodra mamsi met de boodschappen voor de deur staat barst er een drukte los in de kleine woonkamer van het huisje. Als wolven ruiken ze hun prooi wanneer het voedsel dichterbij komt. Mamsi verontschuldigt zich en laat zien wat ze allemaal heeft gekocht. Op het trapje voor het huis met mijn koffie in de hand hoor ik hoe ze achter mijn rug aanvallen. Eten is nog steeds de enige manier van overleven in dit derdewereldland.
Vandaag is het “all saints day”. Een plaatselijke feestdag waarbij de overledenen worden herdacht en er extra aandacht aan de graven en begraafplaatsen wordt besteed. Ik ken het van de Chinezen in Maleisië, in een ver verleden heb ik ook wel eens bij een open graf  een middag zitten picknicken met een koel biertje in de hand terwijl de gezinsleden de beenderen van hun ouders afstoften en weer netjes op een stapel in het graf teruglegden. Dat waren van die Chinese grafheuvels met een poort richting de zon.
Mamsi, Lyka, JJ en het vette monster gaan vandaag naar de begraafplaats terwijl ik het fort bewaak. Het is voor me een vreemde ervaring dat er altijd iemand in huis moet zijn omdat er anders een kans aanwezig is dat er iemand anders komt kijken of hij niets uit je huis kan gebruiken. Van deze godvrezende katholieken zou je het toch anders verwachten? Op zondag in de kerk kijkt Jezus met zijn doornenkroon vanaf het kruis op je neer. En dan zit jij daar schijnheilig te doen? Deze twee zaken rijmen niet.

Nog voor de middag, ik denk in verband met het slechte weer, besluit mamsi om toch maar niet te gaan. Ook ik blijf bij mijn standpunt zodat alleen Lyka en het monster overblijven om het graf van haar vader, die ik jammer genoeg nooit heb mogen ontmoeten, te bezoeken. Bloemen zijn gekocht en de beste kleren voor de dag gehaald. Het is tenslotte een feest.
Tijdens de laatste voorbereidingen van de meiden vang ik het woord “party” op en vraag aan Lyka wat ze daarmee bedoelen. Mijn verbazing wordt alleen maar groter wanneer ze me uitlegt dat er op het kerkhof tenten staan en dat er soort “Halloween Party” wordt gehouden. Eten, drinken en veel muziek. Ik waag een poging om het tot me te laten doordringen maar ik kan me maar moeilijk inleven in deze vreemde wereld.

Daar vertrekken de twee in een tricycle, op zijn best gekleed en in een goede stemming. Ik schud nog maar eens mijn hoofd. Het is haast vijf maanden geleden dat mijn moeder naar een betere wereld is vertrokken maar ik kan met al mijn inbeeldingsvermogen niet bij dat ik naast haar graf, mocht dat er zijn want ze is gecremeerd, een klein feestje zou vieren. Nu niet en in de toekomst niet. Ik denk dat het een van die oude gebruiken van de oorspronkelijke natuurgodsdienst is die de heilige Rooms-Katholieke kerk niet heeft kunnen uitbannen.

Filippijnen: Geen nieuws dringt hier door

San Antonio (Mamsi Homestay (Front Room)

Ik heb nu eindelijk internet, maar ik moet buiten gaan staan om twee balletjes signaal op mijn iPhone te zien. Het is haast vreemd om te bestaan zonder het zinloze nieuws dat ons elke dag bereikt. Busongeluk in Peru, overstroming in Iowa, komeet in Siberië, boot omgeslagen in Libië en twee kroppen sla verlept in de Jumbo in Assen. En dan heb ik het nog niet over de eindeloze lijst met weervoorspellingen van Alaska tot Nieuw-Zeeland waar niemand en dan ook niemand iets aan heeft!
Maar ik moet ook contact houden met het thuisfront om, en niets anders dan dat, belangrijke berichten zo snel mogelijk te ontvangen. Ook het internet bankieren is heel belangrijk, ik herinner me nog goed dat ik in Hong Kong stond en mijn geld was op. De enige manier om het probleem op te lossen was naar de bank in Nederland bellen. Dat was wel moeilijk met geen rooie cent in mijn zak!
Ik heb me voor deze reis voorgenomen om het nieuws alleen via Teletekst tot me te nemen. Teletekst, de dinosaurus onder de nieuwsverschaffing die na ruim 35 jaar nog steeds haar werk doet. De rest zal me worst zijn! Zeker nu ook de dagbladen in Nederland de websites aankleden met zinloze Youtube filmpjes over honden die een achterwaartse salto kunnen maken op een rijdende motor bestuurt door een kindvriendelijke katholieke priester in zijn beste zijden ondergoed! In het dorp waar ik me bevind is geen nieuws. Alleen rust en berusting.

Na het debacle van gisterenavond zou ik het liefst mij biezen pakken en vertrekken naar een plaats ver van hier. Maar opgeven is geen optie, onderwijzen is beter. Met weglopen is nog nooit een probleem opgelost en eigenlijk kan je ze het niet kwalijk nemen. Opnieuw zwelt het gezin aan met een mond meer te voeden. Neven en nichtjes, die er niet ondervoed uitzien, schuiven aan het ontbijt. Oké, het is een flinke berg rijst met een karig stukje vis maar het is meer dan een gebaar.
Het is een gevoel, een ongeschreven wet, om de rest van je familie kostte was het kost in leven te houden. In moeilijke tijden, zoals in Nederland tijdens, en na, de 2e wereldoorlog, moet je als één familie staan. Wij in het westen zijn dit gevoel, wat ik me nog persoonlijk kan herinneren en ook uit de verhalen van mijn grootmoeder, allang kwijt. In Nederland ligt een buurman of buurvrouw een jaar dood in huis voordat ze worden gevonden. Wat zegt dat over onze maatschappij? Inderdaad, wij zijn dat gevoel van helpen kwijt.

Nu ik het zo opschrijf moet ik aan de vele migranten denken die op het moment van dit schrijven in Nederland veilig op een veldbedje slapen in een verwarmde sporthal.
‘Getraumatiseerd uit oorlogsgebieden’, zeggen de dikbetaalde hulpverleners die bang zijn om hun baan te verliezen.
Nou, kom maar eens op het platte land van de Filippijnen kijken? Ook wanneer er geen verwoestende tyfoon over is getrokken. Hier is het een sociaal en financieel oorlogsgebied! Er woedt een verschrikkelijke sociale burgeroorlog en het is wachten tot de vlam in de pan slaat. Het zou me niets verbazen als er in de niet al te verre toekomst grote horden “Eilanders”, nu de wereldzeeën geen hindernis meer blijken te zijn, naar de rijke westerse wereld komen.

Huisje van de buren, een jong gezin met drie kinderen

Vijftien jaar geleden, toen ik voor het eerst door Azië zwierf, ondervond ik in Burma al de beperkingen van migratie. De beperkingen binnen een land om te migreren! Nu was de Burmese junta niet de meest mensvriendelijke vorm van bestuur maar ze hadden wel al vroeg ingeschat dat een totale migratie van de plattelandsbevolking naar de steden desastreuze gevolgen zou hebben voor de landbouw en voedselproductie voor het geïsoleerde land. En tegelijk zou de overbevolking van de enkele grote steden leiden tot een ecologische en sociale ramp. Elke Burmees beschikte over een reisdocument dat hij om de, zeg maar vijf kilometer, aan militairen moest laten zien als bewijs dat hij toestemming had om verder te reizen. Een paspoort om binnen je eigenland te mogen reizen! En dan schrijven ze in “de Volkskrant” dat we moeten leren van het verleden? Selectief leren? Open je ogen en kijk verder dan de propaganda machines van rechts èn links!

Het weer is hier nu verandert! De zon wordt afgewisseld met stevige buien. De lengte van de buien en wanneer ze komen is niet in te schatten dus blijf ik maar op ons eenpersoonsbed in het kleine kamertje liggen. Mijn MacBook en ebook binnen handbereik. Ik ben sowieso nog weinig van het erf af geweest met het project van de woonkamervloer.
Volgens mij heb ik het oude Indische plantersgevoel te pakken. Het internet werkt hier zo slecht dat elke publicatie van mijn avonturen op “Travels and Troubles” een avontuur op zichzelf is. Mijn dagen worden gevuld met lezen, drie boeken in een week, oude tv-series herontdekken, Seizoen 1 van de X-files met enorme mobiele telefoons en cassettebandjes, en klassieke films, eergisteren nog “The Shining” met Jack Nickolsen, afgewisseld met nieuwere uitgebrachte films. Verder doe ik weinig de hele dag! Ondervinden en filosoferen, het nieuwe reizen sinds de Russen en Chinezen over de wereld zwerven.
De elektriciëns arriveren om hun werk af te maken. Mijn advies en hulp wordt niet op prijs gesteld, dus laat ik ze maar aanmodderen en wanneer ze voor de tweede keer aan het werk gaan om hun eerste fouten te herstellen is het voor me moeilijk om ze niet uit te lachen. Maar zoals altijd in deze contreien werkt het licht aan het einde van de dag en staan ze te naar elkaar te kijken of ze net een kerncentrale hebben gebouwd en in werking gesteld.
Slecht nieuws is er ook! Het vette monster dat uit het niets is verschenen blijft nog tot 9 november. Lyka verteld het me met enige gereserveerdheid, dus ik denk dat mijn gevoelens duidelijk genoeg zijn overgebracht. Dat vette monster is zo lui dat ze tijdens het vallen de wetten van de zwaartekracht aan het twijfelen zouden brengen.
Ondertussen ratelt de regen op het dak en zwelt aan tot een oorverdovend lawaai. Volgens Mamsi is het tyfoon seizoen begonnen. Vanaf het bed kijk naar de bamboe tralies, wat is dat gras sterk zeg! Tralies, symbolische tralies omdat ik met dit weer geen voet buiten zal zetten. Een bamboe kooi als gevangenis. Weken, maanden hier met mijn muziek, boeken en films. Een test voor geest en lichaam omdat het eten veel te wensen overlaat. Vanmiddag hebben ze mijn laatste blik Smac en het blikje sardines in tomatensaus opgegeten. Leeg, weg, en dat terwijl dat het enige is dat ik graag met brood eet.
De mensen zijn hier net mieren die door het huis, en alles kasten, marcheren op zoek naar eten. Maar kan je het ze kwalijk nemen? Nee! Hier is elke dag een strijd om te overleven.